جستجو
Menu

دانه ها

دانه چيست؟

دانه قسمت بسيار کوچک گياه است. گياه جديد از دانه به وجود مي آيد. دانه پوشش سفت  و محکمي دارد که از آن محافظت مي کند. اگر نخود يا لوبيا و يا تخم گلي را کاشته باشيد، ديده ايد که پس از مدتي گياهي از آن رشد مي کند. پس دانه مهمترين قسمت گياه است، زيرا گياه از طريق دانه توليد مثل مي کند و تکثير مي شود. بسياري از گياهان جديد از دانه ها مي رويند . هر گياه دانه مخصوص به خود را توليد مي کند. دانه ها به روشهاي مختلف از گياهان جدا مي شوند تا براي رشد کردن نقطه اي را بيابند. يک گياه تازه از مواد غذايي درون دانه تغذيه مي کند. سپس هنگامي که برگها رشد کردند و مواد غذايي گياه را تامين نمودند، دانه خشک و پژمرده مي شود.

 شکل و اندازه دانه ها

شکل و اندازه دانه ها يکسان نيستند، هر گياهي دانه خاص خود را توليد مي کند. بعضي از دانه ها کروي هستند و بعضي به شکل تخم مرغ، گروهي ديگر از آنها سه گوشند. بعضي ديگر باريک و درازند و برخي به شکل و اندازه يک عدس هستند. حتي رنگ دانه ها نيز تفاوت زيادي با هم دارند. کافي است به حبوباتي که در خانه داريد توجه کنيد مي بينيد که رنگ دانه ها ممکن است ساده يکدست ، خالدار، راه راه يا سياه و سفيد باشد، همين طور اندازه و وزن دانه ها نيز متفاوت است.

موارد استفاده از دانه ها

دانه ها استفاده زيادي براي ما دارند. آنها بخشي از غذاي ما و جانوران را تشکيل مي دهند و علاوه بر آن مصارف صنعتي فراوان نيز دارند. از بعضي از دانه ها پارچه تهيه مي کنيم، و بسياري از سموم حشره کش و خيلي از عصاره هاي طبيعي را نيز از آنها به دست مي آوريم. بسياري از دانه ها مصرف طبيعي دارند، و خلاصه آن که بشر براي نيازهاي روزمره اش چنان به دانه ها وابسته است که يقينا زندگي بدون آنها برايش ممکن نيست.

قسمت هاي اصلي دانه

بچه هاي عزيز هر دانه اي را با هر اندازه و شکل  و رنگي که داشته باشد، وقتي برش داده و خوب نگاه مي کنيم ، مي بينيم که معمولا ازسه قسمت اصلي تشکيل شده است.

اول: پوسته خارجي است که وظيفه اش حفاظت از دانه است و معمولا سخت و محکم مي باشد( سختي و محکم بودن اين پوسته را هنگام شکستن تخمه هندوانه و يا زرد آلو حتما ديده ايد).  

دوم: قسمت ذخيره اي که خود دانه است، يعني همان قسمتي که مورد استفاده غذايي ما قرار مي گيرد، آنچه به عنوان فندق، پسته و نخودچي مي خوريم، همان قسمت ذخيره اي دانه است.

سوم: گياهک است که به آن جنين گياه هم گفته مي شود يعني قسمت بارور دانه است و همين قسمت است که پس از کاشتن گياه رشد مي کند و گياه جديدي را به وجود مي آورد. اين قسمت کوچک است و چون داخل پوسته است ديده نمي شود.

 

بچه هاي عزيز، شما حتما قبل از فرا رسيدن نوروز سبزه کاشته ايد، و توجه کرده ايد که پس از مدتي که دانه هاي گندم يا عدس را خيس مي کنيد ريشه اي کوچک و ساقه اي با برگ هاي خيلي کوچک از آن رشد مي کند. اين قسمتها از همان گياهک به وجود مي آيند.

مراحل رشد دانه و شرايط لازم براي آن

بچه هاي گل به خاطر داريد آخرين باري که دانه يک گل و يا سبزي را کاشتيد چه کرديد؟ بله درسته، به آن آب داديد. اين کار را مرتب انجام داديد تا اينکه پس از مدتي برگ و ساقه کوچک سبز رنگي از خاک بيرون زد. مي دانيد چرا به دانه ها آب مي دهيد و سعي مي کنيد خاک اطراف آن را مرطوب نگه داريد؟       

آبي که به گياه مي دهيم از راه پوست جذب قسمت ذخيره اي دانه مي شود و قسمت سخت دانه را نرم مي کند.گياهک دانه در اين صورت فعال شده و به سرعت شروع به رشد مي کند. بچه هاي عزيز ريشه در آغاز زندگي گياه، سريعتراز ساقه و برگ رشد مي کند، چون گياه نياز به محکم شدن در خاک دارد بنابراين مقدار بيشتري هم آب جذب مي کند،که کم کم باعث رشد ساقه و گياه نيز مي شود.

اما آب تنها چيزي نيست که دانه براي رشد خود لازم دارد بلکه براي اينکه گياه حاصل از دانه بتواند به زندگي خود ادامه دهد و بيشتر رشد کند احتياج به نور کافي و مناسب خورشيد و خاک مناسب دارد.

سفر دانه ها

 حتما تا به حال متوجه شده ايد که درباغچه منزلتان ويا در گلدان کنار پنجره، گياهاني روييده اند که کسي آنها را نکاشته است، و نيز بارها ديده ايد که در شکاف ديوارها لبه پشت بامها يا حتي در دور دست ترين نقاط کوهستان درخت يا بوته هاي مختلفي رشد کرده اند.

کمي که فکر مي کنيم ميفهميم که بايد دانه آنها به طريقي به اين نقاط رسيده باشند دانه از هنگامي که که به وجود مي آيد تا هنگامي که در خاک مي نشيند سفري را طي مي کند.

انتشار دانه ها در اثر ترکيدن ميوه ها

ميوه بسياري از گياهان پس ازآن که دانه هايشان رسيد مي ترکد، و به اين طريق دانه هاي آن ها به اطراف منتشر ميشوند. اما دانه ها فقط از اين طريق نميتوانند منتشر شوند چون تمام نقاط داراي شرايط مناسب براي رشد گياه نيست.

انتشار دانه ها از طريق باد

پچه هاي عزيز ديديم که دانه هايي که در اثر ترکيدن ميوه منتشر مي شوند نمي توانند به طور وسيع پراکنده شوند. اما گياهاني هستند که دانه هاي آنها مي توانند تا صدها کيلومتر همراه باد حرکت کنند و در مناطق دور رشد و توليد مثل کنند. دانه اي مي تواند مسافت زيادي را برود که وزنش کم باشد. به عبارتي بايد ساختماني مثل قاصدک داشته داشته باشد. يعني بايد به طور کلي سبک بوده تا بتواند مدت زيادي در هوا جابجا شود. مثل دانه هاي درختان زبان کنجشگ، کاج، نارون ، افرا، قاصدک و ....

انتشار دانه ها با آب

تعدادي از دانه هايي که به کمک باد منتشر مي شوند مي توانند به وسيله جريان آب نهرها ،جويبارها، و رودخانه ها هم منتقل شوند. بعضي از گياهان که داراي بال هستند که سطح آنها نسبت به وزنشان زياد است ، به علت همين سبکي مي توانند با شناور شدن بر روي آب مسافت زيادي را طي کنند اين گياهان مثل افرا، کاج، نارون، زبان گنجشک و ... مي باشند. دانه ي بيشتر گياهاني که در کنار جويبار ها و رودخانه ها رشد مي کنند، قابليت شناور شدن بر روي آب را دارند و بدين طريق به سرزمينهاي ديگر مي رسند و نسل خود را زياد مي کنند.

گياهاني که در ساحل دريا و حاشيه جزيره هاي مختلف رشد مي کنند، دانه هاي خود را پس از رسيدن در ساحل دريا مي اندازند، اين دانه ها کم کم مثلا از طريق جزر و مد به دريا راه يافته، توسط امواج و جريان هاي دريايي مسافت زيادي را طي مي کنند و به سرزمين ها و جزاير ديگر مي رسند و در ساحل آن سرزمين ها و جزاير رشد مي کنند. گياهاني مثل بارهنگ آبي، دانه نارگيل و ... را می توان نام برد.

انتشاردانه ها توسط حيوانات

بچه هاي عزيز، تقريبا تمام حيوانات نيز به نحوي در منتشر کردن دانه ها نقش دارند. حلزون ها، کرم هاي خاکي، حتي بعضي از ماهي هاي شيرين، لاک پشتها، تمساح ها و پستانداراني چون خفاش ها نيز به شيوه هاي مختلف در اين امر دخالت دارند.

دانه ي گياهاني که توسط حيوانات انتشار پيدا ميکنند بايد داراي خار، قلاب، چنگک، مو، تيغ و يا ماده ي چسبنده اي باشد که وقتي حيوانات در حين عبور از ميان گياهان مختلف با آنها تماس پيدا مي کنند، به مو و پشم آنها بچسبد، و آن ها نيز با حرکت خود آن دانه ها را به سرزمين هاي ديگر در کيلومتر ها دورتر ببرند. زماني که اين حيوانات به استراحت بر روي زمين مي پردازند، اين گونه دانه ها را روي خاک باقي مي گذارند. به اين ترتيب بعضي دانه ها مثل هميشه بهار، شب بو و .... به مسافت هاي بسيار طولاني در سطح کره ي زمين انتقال مي يابند.

 ما انسانها نيز بارها شده است که وقتي در ميان علفزارها و مکان هاي پر گل و گياه عبور مي کنيم  دانه ها و سنبله هاي گياهان  مختلف به جورابها، شلوار و حتي پيراهنمان چسبيده اند. به اين ترتيب لباس ما گاهي اوقات مانند پوست و پشم جانوران عمل مي کنند.

اما در اين ميان انتشار دانه ها توسط پرندگان نيز صورت مي گيرد. دانه ها کمتر از طريق چسبيدن به پر پرندگان منتشر مي شوند ، پرندگان بيشتر از طريق تغذيه خود، دانه ها را منتشر مي کنند. ساده ترين شکل انتشار دانه توسط پرندگان از طريق افتادن دانه از دهان آنهاست. پرندگان بيشتر در حين حمل دانه ، هنگامي که مي خواهند آن را به آشيانه خود ببرند به خاطر سنگيني يا به هر دليل ديگر دانه از دهان آنها مي افتد. چنانچه اين دانه ها در محل مناسبي بيافتد، رشدکرده و گياه جديدي  را به وجود مي آورد.


تعداد مشاهده: 52358
1390/6/7
print
  نظرات