جستجو
Menu

باغ ارم

عمارت اصلی باغ ارم

عمارت اصلي باغ ارم شيراز نمونه نسبتا كاملي از ساختمانهاي اواسط دوره قاجاريه است . شيوه معماري عمارت باغ ارم شيراز كه در دوره پادشاهي ناصرالدين شاه قاجار بنا گرديده با ويژ گيهائي كه دارد همچون ساير بناهاي همانند آن دوره پيروي از اصلوب معماري زنديه و صفويه است . حتي نقوش كاشيهاي نماي عمارت نيز تقليد كاملي از تصاوير روي ديوارهاي يكي از عمارات عهد صفويه ميباشد . اين ساختمان داراي سه طبقه است بام آن شيرواني است و در جلو ، ايواني دو ستوني با سقف مسطح دارد . 
ساختمان فعلي باغ ارم شيراز كه واجد خصوصيات معماري دورة صفويه تا قاجاريه است در زمان پادشاهي ناصرالدين شاه ، بدستور و خواست حسنعلي خان حاج نصيرالملك شيراز با خراب كردن عمارت پيشين ، و برجاي آن بنا گرديده است . عمارت پيشين باغ ارم بوسيله جاني خان و محمد قلي خان ايلخاني قشقائي بنا شده بود . سازنده و مهندس عمارت با شكوه فعلي باغ حاجي محمد حسن معمار شيرازي است .  
عمارت اصلي باغ ارم كه فعلا" موجود و از  ساخته هاي دو نصير الملك بشمار مي آيد در سمت مغرب باغ قرار دارد . اين عمارت رو بمشرق و داراي سه طبقه است ، و از لحاظ معماري ، نقاشي ، حجاري ، كاشي كاري و گچبري شاهكار صنعت و هنر دوره قاجاريه است . طبقه زيرين كه هم سطح زمين است در وسط داراي يك تالار اصلي بنام حوضخانه است . دو طرف اين حوضخانه دو راهرو است و در انتهاي هر دو راهرو پله هائي براي رفتن به طبقه بالا ساخته شده است . در دو طرف راهروها نيز دو سالن بزرگ است . مجاور سالن ضلع جنوبي آشپزخانه خيلي وسيعي است . طبقه دوم عمارت ، در وسط ايواني بزرگ با دو ستون بلند دارد . در پشت اين ايوان يك سالن بزرگ واقع و دو جانب آن دو راهرو مي باشد كه بالاي آن دو گوشوار است و چهار طاق نيز در طرفين راهروها است . در دو طرف ايوان بزرگ دو ايوان كوچك رو بمشرق قرار دارد كه پشت آنها ارسي ها و درك هائي است . اين ايوانها هر كدام داراي دو ستون سنگي يكپارچه كوچك ميباشد. انتهاي شمالي و جنوبي عمارت نيز دو راهرو است . در ضلع جنوبي اين طبقه هم در بالاي آشپزخانه طبقه زيرين يك آشپزخانه وسيع و به همان اندازه وجود دارد . طبقه سوم در وسط داراي يك سالن بزرگ مشابه سالن طبقه دوم است كه پنجره هاي آن به ايوان اصلي بازمي شود و در دو طرف اين سالن دو راهرو است . در جنب راهرو ضلع شمالي عمارت دو اطاق و در جنب راهرو ضلع جنوبي يك اطاق و يك سالن بزرگ است . دو ايوان نيز در دو طرف همانند ايوانهائي طبقه دوم و درست بالاي آنها قرار دارد بالاي آشپزخانه طبقه دوم در طبقه سوم بصورت تراس است .
 هشت باب اتاق هم در جنوب ضلع شمالي عمارت اصلي و چسبيده به آن قرار دارد. اين مجموعه هشت اطاقي همان بار بندي است كه فرصت الدوله شيرازي در آثار عجم بآن اشاره نموده است . اين اتاقها در سالهاي اخير مرمت شده و در حال حاضر به واحد سرپرستي و امور اداري باغ اختصاص يافته است . در كنار در ورودي شرقي باغ نيز دو اتاق قرار گرفته كه براي سكونت نگهبانان و خدمه ايجاد شده است . در پشت ساختمان اصلي يعني در طرف مغرب باغ عمارت و محوطه اندرون قرار دارد . عمارت اندرون داراي دو سالن و پنج اتاق است .
 ايوان ساختمان اصلي كه روبمشرق است چنانكه گفتيم در طبقه دوم و سوم قرار دارد . در جلو اين ايوان زيبا دو ستون سنگي يكپارچه بلند واقع شده و سرستونها به طرز ماهرانه اي حجاري شده است . نقش سرستونها را تصوير مرداني با لباسهاي دوره قاجاريه و گل و بوته هائي به طور قرينه تشكيل ميدهد .درميان ساختمانهاي دوره قاجاريه در شيراز ايوان دو ستوني باغ ارم از نظر دارا بودن تزئينات گچ بري زيبا بر ديوارهاي سه جانب آن نسبت به بناهاي مشابه داراي امتياز خاصي است .
 كف سالنهاي طبقه پائين عمارت هم سطح زمين است . تالار مركزي واقع در طبقه پائين را كه به حوضخانه معروف است براي استراحت در روزهاي گرم تابستان ايجاد نموده اند . اين تالار داراي آب نمائي است و نهر آب از وسط آن ميگذرد و سپس به استخر بزرگي در جلو عمارت مربوط مي شود . در وسط تالار حوضخانه يك ستون سنگي حجاري شده قرار گرفته و ديوارها و كف تالار با كاشي هاي هفت رنگ كه به طرزي زيبا و ماهرانه بكار رفته مزين است . سقف حوضخانه با كاشيهاي معرق و هفت رنگ پوشيده شده كه تصاوير زيبائي از شكارگاهها و مناظر طبيعت و داستان خسرو و شيرين و نقوش ديگر را در بر دارد . كاشيهاي سقف حوضخانه را بايد از بهترين هاي اين هنر در دوره قاجاريه دانست .
كاشيهاي نماي عمارت نيز داراي زيبائيها و ويژگيهاي خيره كننده و دلپذيري است . كاشيكاري ها عموما" به سبك كارهاي دورة زنديه و قاجاريه است و طرحها و مناظر بديعي در آنها بنظر مي رسد . كاشيهاي نماي عمارت اصلي و عمارت اندرون باغ در اصطلاح اهل اين فن مشهور به كاشي هفت رنگ است .
از نظر هنر عالي نقاشي نيز اين عمارت بي نصيب نمانده است . سقف دو سالن طبقه سوم ساختمان كه باتيرهاي چوبي و تخته هاي منظم پوشيده شده داراي نقاشي هاي زيبا و بسيار نفيسي است . در اين نقاشيها گل و بوته و طرحهاي اسليمي و تابلوهاي متعدد از شكارگاهها و چهره زنان و تصاويري از قصرهائي بسبك اروپائي نشان داده شده است . اين نقاشيها شباهت زيادي به نقاشي هاي سقف ايوان و اتاقهاي عمارت ديوانخانه قوام الملكي يا باغ قوام كه اثر لطفعلي خان صورتگر است دارد . هنر ظريف نقاشي روي سقف كه اهل اين فن آنرا مرجوك ( بر وزن مردمك) نامند در دوره قاجاريه در شهر شيرازكاملا" رواج داشته است.

وجه تسمیه

وجه تسميه اين باغ به " ارم " عمارت و باغ بزرگي است كه بنا به روايات در زمانهاي پيشين به رقابت بهشت ، به وسيله شداد پسر عاد پادشاه عربستان جنوبي  احداث گرديده است . شداد چون وصف بهشت را شنيد بر آن شد كه باغها و كاخ هائي به اوصاف آن بسازد و دستور داد تا طلا و زبرجد و ياقوت فراهم آوردند و صد نفر مهندس كه با هر كدام هزار كارگر كار مي كرده مشغول بكار شوند . پس در دمشق يا اسكندريه و يا  در يمن بين صنعا و حضر موت ، شهري يا باغي بهشت مانند ساخت ، ولي چون خواست با لشكريانش وارد آن بهشت شود در نزديكي شهر دهشتي همه را عارض شد و هلاك گرديدند و بهشت او هم در اعماق زمين فرو رفت . قرابت لفظي ارم و آرم بعضي مفسرين  را معتقد ساخته كه ارم با آراميان مرتبط و شهر دمشق همان شهر ارم است . بهر حال پس از آنكه شهر ارم همراه باغ و عمارتش بهر علتي در اعماق خاك فرو رفته ، بيادگار آن كه مانندش ساخته نشده بود و داستانش نيز در تاريخ عبرتي براي مردمان گرديده ، بوستانها و گلستانهاي زيادي را پس از آن ارم ناميده اند كه از آن جمله باغ ارم شيراز است .


اندرون باغ

 در پشت عمارت اصلي و در طرف مغرب باغ ، اندرون و عمارت آن وجود دارد . در ادوار گذشته خانه ها و باغهاي حكام و خوانين كه همه روزه محل رفت و آمد مراجعان و اطرافيان بوده است اندروني و بيروني مجزا داشته و خانواده و محارم صاحب خانه در اندرون زندگي مي كرده اند و عمارت اصلي هم به بيروني و هم به اندرون درهائي داشته است ، و معمولا از اندرون دري هم به خارج وجود داشته كه ا هل خانه از آنجا رفت و آمد مي نموده اند . نماي پشت عمارت اصلي باغ ارم بجانب شرقي اندرون است و در اين ضلع درهائي براي رفت و آمد به ساختمان وجود دارد و در ضلع غربي آن عمارتي يك طبقه است كه از سطح محوطه اندرون بلند تر است . در ورودي اصلي اندرون نيز رو به مغرب و از داخل همين عمارت است .
امروزه با توجه به توسعه باغ و اضافه شدن زمينهاي زيادي در قسمت غربي به باغ ارم عمارت اصلي و اتاقهاي باربند قديم و ساختمان اندرون و محوطه محصور آن كلا" بصورت يك مجموعه در وسط قرار گرفته است و اكنون در اندرون به طرف گلستان گل رز كه در اين قسمت ايجاد شده باز مي شود . در قسمت جلو در ورودي اندرون يك چهار ضلعي كه در اطراف آن طاقچه هائي ايجاد نموده اند و اصطلاحا"به آن غلام نشين مي گويند واقع شده است ، و حد اقل اين غلام نشين با نماي عمارت اندرون يك اتاق مي باشد كه در وسط قرار گرفته است . در دو طرف اين اتاق دو راهرو است و در هر طرف راهروها دو اتاق واقع شده و جمعا" اين عمارت داراي پنج اتاق ، يكي در جلو نماي ساختمان و چهار تا در طرفين است . در دو سوي اين راهروها دو ايواني رو بمشرق قرار گرفته است و باز در جنب ايوانها دو راهرو ديگر وجود دارد كه جمعا" داراي چهار راهرو به طور موازي است . در جنب راهرو ضلع جنوبي دو سالن بزرگ است . اين دو سالن سابقا"حمام بوده است . در سالهاي 1350 ـ 1345 سا لنهاي حمام قديمي مرمت شده است . اين گچ بريها كه در نوع خود كم نظير است نقوش مختلفي دارد و كار استاد محمود خدا همتي است . وي قسمتهائي از عمارت باغ قوام شيراز را هم گچ بري نموده است . ديوارهاي اين سالن هم به طرز جالبي نقاشي شده است . نقاشي هاي سالن تركيبي از طرحهاي قديم و جديد است كه به طورقرينه سازي و منظم ايجاد گرديده و كار استاد محمود تهمورث نژاد مي باشد .
بالاي پيشاني عمارت اندرون داراي هلالي كاشيكاري نقش دار و زيبائي است . كاشيكاري اين هلالي همزمان با كاشيكاريهاي هلالي هاي عمارت اصلي باغ انجام گرفته و متعلق به دوره قاجاريه است . نقوش اين هلالي دو شير و خورشيد است و دو فرشته كه تاجي را نگهداشته اند . جلو دو ستون آجري طرفين اتاق وسط كه اين هلالي بالاي آن واقع شده داراي كاشيكاريهاي معرق است .
محوطه اندرون نيز تماما" درختكاري و گلكاري شده است . در وسط محوطه خياباني با سمت شرقي غربي از جلو نماي عمارت اندرون تا عمارت اصلي باغ ايجاد شده است كه در ميان آن يك حوض آب نما وجود دارد. در سالهاي 1350 ـ 1345 در ساختمان اندرون و محوطه آن نيز تعميراتي بعمل آمده است . 


عرصه وفضاي باغ

فضاي باغ ارم از لحاظ اسلوب خيابان كشي و درخت كاري نه تنها در بين باغهاي شيراز بلكه درتمام مناطق كشور ما كم نظير است . پاره اي از هنر شناسان را عقيده بر اين است كه از نظر باغ سازي طرح باغ ارم ياد آور باغهاي عهد ساساني است . دكتر بهمن كريمي در باره سبك و شيوه باغ ارم مينويسد : "طرز ساختمان خيابانهاي آن عينا" طرز باغهائي است كه در زمان ساسانيان احداث گرديده . در اطراف داراي خيابانهاي مستقيم زيبا و سروهاي بسياري خصوصا" سرو آزاد كه در هيچ نقطه ايران سروي بدين استواري نمي توان يافت منحصر بشيراز و بدين باغ است و آبشارهاي متعدد از هر جانب آن روان است .
زمين باغ بشكل مربع مستطيل بسيار وسيعي است كه يك ضلع بزرگتر آن به جانب شمال و بلوار موسوم به " ارم " و يك ضلع كوچكتر بجانب مغرب و بلوار موسوم به " آسياب سه تائي " است . دو جانب ديگر باغ محدود به باغها و خانه هاي مسكوني است . مساحت باغ ارم در دوران گذشته افزايش و كاهش بسيار يافته است . در دو دهة پيش قسمتهائي در سمت غربي باغ از جمله اراضي دهي موسوم به " كوشك " به مساحت باغ افزوده شده است . در اين زمان مساحت كل باغ ارم نزديك يكصد و ده هزار و سيصد و هشتاد متر مربع است . سمت شيب زمين از غرب بسوي شرق باغ است و مجموعه عمارت اصلي و اندرون در قسمت مغرب و در بلندي چشم گيري قرار دارد . به سبب شيب زياد زمين در قسمتهائي  از خيابانهاي اصلي و ديگر خيابانهاي باغ پله هائي ايجاد نموده اند و اين پستي و بلندي زمين بر زيبائي فضاي باغ بسي افزوده است .
 در جلو نماي عمارت اصلي باغ ارم كه مشرف بر باغ است استخر آب نماي بزرگي است كه تصوير عمارت در آن نمايان مي شود . مساحت اين استخر سيصد و سي و پنج متر مربع است و محيط آن را هيجده قطعه سنگ بزرگ و يكپارچه تشكيل ميدهد و احتمالا" مربوط به دوره جاني خان ايلخاني است . استخر باغ ارم سابقا" گودتر بوده ولي در تعميرات اخير پر شده و اكنون عمق آن نيم متر است . كف و اطراف اين استخرهنگام تعميرات چند سال پيش باكاشي سفيد پوشيده شده است .آب روان و زلالي كه از نهر اعظم است پس از گردش در حوضچه حوضخانه وارد جويهاي اطراف استخر مي شود و سپس در جوي عريض خيابان اصلي و جويبار ها به يكديگر خيابانهاي باغ و اطراف باغچه ها روان مي گردد.
هنگام تعمير و باز سازي باغ سه حوض آب نما نيز در اراضي قسمت جديد ضلع شمال غربي ساخته شده است . يك ميدان ورزشي هم در همين قسمت و در شمال ديوار اندرون احداث گرديده است .
درهاي ورودي باغ ارم در ضلع شمالي قرار دارد و به طرف بلوار " ارم " باز مي شود . سر در ورودي اصلي كه به عمارت نزديك است در دهه هاي اخير بر جاي سر در قبلي آن به طرز زيبائي از آجر ساخته شده است . در گاه ديگري هم در همين سمت و در انتهاي باغ قرار دارد كه در سال 1344 هجري قمري ايجاد شده است . بر بالاي جبهه خارجي اين سر در كتيبه اي از سنگ مرمر نصب شده و دو كتيبه كاشي نيز در طرفين آن بچشم مي خورد . عبارت كتيبه وسط كه روي سنگ مرمر با خط نستعليق حك شده باين شرح است " بسم الله الرحمن الرحيم ـ از وزير شه نصيرالملك راد ـ دايما" باغ ارم آباد باد " كتيبه طرف راست : " يا قاسم ـ ارم ذات العماد التي لم يخلق مثلها في البلاد 1344 " كتيبه طرف چپ : " يا عاصم ـ حسبناالله و نعم الوكيل نعم الولي و نعم النصير 1344 "چنانكه از بيان مؤلف فارسنامه ناصري بر مي آيد در دوره قاجاريه اين باغ حصار و ديواري از " چينه گل " داشته است . در سالهاي بعد همزمان با توسعه فضاي باغ اين ديوار خراب شده و دو ضلع آن را كه مجاور بلوارهاي " ارم " و " آسياب سه تائي " است با نرده هاي آهني محصور كرده اند ، تا بينندگاني كه از حاشيه اين خيابانها مي گذرند از ديدن منظره زيباي باغ محظوظ گردند . قسمتهائي از اين نرده ها با گياهان رونده زيبائي مثل پيچ اناري و پيچ امين الدوله پوشيده شده است .
البته در دوران گذشته كوشكي هم در انتهاي باغ يعني در سمت شرقي آن وجود داشته كه امروزه موجود نيست . به طوريكه دونالدويلبر در كتاب " باغهاي ايران و كوشكهاي آن " نوشته است ، در حدود سال 1945 ميلادي در وسط باغ ديواري ساخته اند كه كوشك و قسمت پائين باغ را مجزا ساخته و اين قسمت باشخاص فروخته شده است و آنها هم كوشك و درختان آن قسمت را از بين برده و در زمين وسيع آن بناهاي مسكوني ايجاد كرده اند . كوشك پائين بدين جهت ايجاد شده بوده كه ساكنان باغ پس از قدم زدن در طول خيابان باغ در آن به استراحت بپردازند .
در وسط باغ ارم خيابان اصلي آن با سمت غربي شرقي احداث شده است كه از مقابل ساختمان و استخر بزرگ آغاز شده و تا انتهاي باغ ادامه دارد . در دو طرف اين خيابان شمشادهاي كوتاه حصاري پرورش داده اند و در وسط آن چنانكه گفته شد از جلو استخر بزرگ تا وسط باغ جوي آبي است كه در وسط باغ به جدول ها و جوي هاي متعدد تقسيم شده و آب روان از آنجا در قسمتهاي ديگر باغ جاري  مي گردد . گلكاري هاي اطراف اين جوي بر زيبائي آن افزوده است . در وسط خيابان اصلي آنجا كه جوي آب به شبكه هاي طرفين تقسيم مي شود پله هائي ايجاد شده و ادامه خيابان از پائين پله ها تا انتهاي باغ مسطح و شن ريزي است . دو طرف اين خيابان را سرو ناز ها و درختان تنومند ديگر فرا گرفته است . در پايه يكي از سرو نازهاي خيابان اصلي كه حدود سي متر بلندي آنست تاكي تنومند و كهن وجود دارد كه شاخه هاي آن همچون ساقه پيچك ، چنان بر گرد سرو تابيده و از پاي تا سرآنرا در آغوش گرفته است كه در هيچ باغ ديگري نظير آنرا نمي توان ديد و مخصوصا" در فصل تابستان كه تاك ثمر ببار مي آورد زيبائي آن موجب شگفتي هر بيننده اي است . خيابان وسيع ديگري با جهت شمالي جنوبي در وسط باغ ، خيابان اصلي را قطع ميكند . علاوه براين دو خيابان عريض ، خيابانهاي ديگري هم بموازات اين دو ، در تمام قسمتهاي باغ احداث شده است .

پوشش گیاهی

در اين باغ وسيع سرو ناز هاي بلند و زيبائي وجود دارد كه سالهاي زيادي بر آنها گذشته و موجب شهرت باغ شده است . اصولا" باغهاي شيراز بخاطر داشتن درختان سرو ناز شهرت داشته و تمام جهانگرداني كه از اين شهر بازديد كرده اند در سفرنامه و خاطرات خود به تفصيل از زيبائي سرو نازشيراز سخن رانده اند . تاورنيه جهانگرد فرانسوي كه در سال 1665ميلادي به شيراز آمده در سفرنامه خود نوشته است كه سرو نازهاي شيراز زيباترين سروهائي بوده كه وي ديده است . در ميان سروهاي باغهاي شيراز نيز سرو نازهاي باغ ارم زيباتر و جلوه آن خيره كننده ترين است . بلند ترين سرو ناز اين باغ كه قريب سي و پنج متر بلندي آنست بلند ترين سرو ناز شيراز است . سروي است كشيده و گوئي دست هنرمندي آنرا بدين استواري و موزوني تراشيده است .

  

 این درخت شهرت بين المللي يافته است و نويسندگان و جهانگردان خارجي عكسها و مقالات بسياري در باره آن منتشر نموده اند . سيد محمد تقي مصطفوي پس از توصيفي كه دركتاب اقليم پارس از باغ ارم شيراز نموده سرو ناز مشهور آنرا بي نظير دانسته و چنين نوشته است   " در ميان درختان سرو آن سرو بلند قامت بسيار موزوني مخصوصا" بسيار جلب توجه مي كند كه آنرا سرو ناز مي خوانند و نظير آن در كشور ايران سراغ نمي رود ."
انواع درختان باغ ارم را مي توان به دو دسته درختان غير مثمر و درختان مثمر تقسيم كرد :

   يكم ـ درختان غير مثمر باغ عبارتند از : سرو ناز ، كاج ، افرا ، ارغوان ، بيد مجنون ، سياه بيد ، زبان گنجشك ، بيد مشك ، سپيدار و اكاليپتوس .

 دوم ـ درختان مثمر باغ عبارتند از : انار ، ازگيل ، نارنج ، خرمالو ، گردو ، زرد آلو ، بادام ، سيب ، به و گلابي .
 محصول اصلي درختان ميوه دار باغ در درجه اول انار است و در درجه دوم مي توان مركبات را بحساب آورد . درختان مركبات باغ ارم در رديف سايرنارنجستانها و باغهاي مركبات شيراز است ولي ديگر درختان و سرونازهاي باغ در مدت ساليان دراز موزون و شكوهمند گرديده و مرتبا" هم بر زيبائي آنها افزوده شده است .
اين باغ امروزه علاوه بر سروهاي زيبا به داشتن انواع گل نيز اشتهار دارد . در دو دهه اخير گلهاي بسياري از هر نوع در آن پرورش داده شده است و مخصوصا" گلهاي رز گوناگون آن ديدني و جالب نظر است . در موقع توسعه باغ گلستاني از انواع گل رز در ضلع غرب و شمال غربي احداث گرديده كه در آن قريب دويست و پنجاه واريته گل رز پرورش داده شده است . اين گلستان از نظر تنوع و بسياري انواع گل رز در كشور ما بي نظير و در كشورهاي همجوار و آسيا كم نظير است و به طوري كه شهرت دارد در بين كشورهاي مشرق زمين بجز اين گلستان ارزشمند فقط در دو سه كشور ديگر گلستانهاي رز با اين تنوع پرورش داده شده است .
بجز گلهاي رز گوناگون و زيباي باغ كه جاي صحبت فراوان دارد انواع ديگر گلها ي موجود در باغ ارم را مي توان به ده عنوان كلي دسته بندي نمود .

 يكم ـ درحتچه هاي زينتي داراي گلهاي زيبا كه عبارتند از نسترن ، ياس خوشه اي ، ياس زرد ، توري ، سنبل درختي ، به ژاپني ، گوجه گل ، هلو گل ، سيب گل ، طاووسي ، خرزهره ، ابريشم و انواع گل رز .

دوم ـ درختچه هاي زينتي داراي برگهاي زيبا و اين دسته عبارتند از : ماكنوليا ، سه رنگ، سرو نقره اي ، سرو خمره اي ، برگ بو ، پالم و فيتيكس .

سوم ـ گلهاي يك ساله مقاوم به سرما . بذر اين گلها در اوايل شهريور ماه كاشته مي شود و بوته هاي آن از اواخر زمستان تا اوايل تابستان گل مي دهند و سپس از بين ميروند . از اين دسته مي توان گلهاي زير را نام برد : بنفشه ، شب بو ، هميشه بهار ، مرواريد ، ميمون ، عدسي ، زبان در قفا ، قرنفل ، ميخك و مينا چمني .

چهارم ـ گلهاي يكساله حساس به سرما . بذر اين گلها از اوايل اسفند ماه كاشته مي شود و بوته هاي آن از اوايل تابستان گل مي دهند و براثر سرماي زمستان از بين ميروند .اين نوع گلها عبارتند از: آهار ، بگونيا ، پريوش ، ابري ، اطلسي ، جعفري ، تاج خروس ، مينا ، گل ناز ، گل خشك ، گل حنائي ، رعنا زيبا ، سلوي ، شاه پسند ، ستاره ، فلفل زينتي و گيلاس زينتي

 پنجم ـ گلهاي پياز دار عبارتند از : آلاله ، اختر ، كوكب ، شيپوري .

ششم ـ بوته هاي دائمي گلدار شامل : داودي ، مارگريت ، خورشيدي و كوكب كوهي .

 هفتم ـ گياهان دائمي پوششي و رونده . از نوع گياهان پوششي مي توان تلگرافي و از نوع رونده گلهاي زير را نام برد : گل ساعت ، گليسين ، پاپيتال ، آبشار طلائي ، پيچ برفي ، پيچ امين الدوله و پيچ اناري .

هشتم ـ گياهان يك ساله رونده ، شامل : نيلوفر و كدوي زينتي .

نهم ـ گياهان حصاري كه از آن جمله است شمشاد و برگ نو.

هم ـ گلهاي خانه اي . علاوه بر انواع گلهاي ياد شده بعضي انواع گلها نيز اختصاصا" در گلخانه باغ ارم نگهداري و پرورش داده مي شود . البته بعضي از گلها نيز علاوه بر پرورش در باغچه ها در گلخانه هم هست . گلهاي گلخانه اي شامل انواع زير است : كاغذي ، سينره ، حسن يوسف ، بگونيا ، شويدي ، گردي ، گيلاس زينتي ، فلفل زينتي ، فينيكس ، برگ انجيري و برگ بيدي .

 حال اگر اينهمه گلهاي زيبا را در پاي درختان سرو ناز و انواع درختان ديگر و حاشيه جويهاي آب تجسم نموده و طراوت و عطر دل انگيزي كه فضاي دلكش باغ را پر ميكند بياد آوريم مي توانيم به اهميت اين باغ كم نظير پي ببريم . اينها نمونه هائي از زيبائي ها و مناظر بديع اين باغ باصفا و جان نواز است و در هر گوشه و زاويه اي از اينگونه چشم اندازهاي دلكش و روح بخش بسيار مي باشد . 

هلالي هاي بالاي عمارت باغ

در بالاي عمارات باغ ارم هلالي هاي زيبائي ساخته اند كه در اصطلاح معماران محلي فارس بآن " سنتوري " گويند اين هلالي ها كه كاشي هاي رنگين و نقش دار ساخته شده جذابيت خاصي بعمارت بخشيده است . شيوه كاشي كاريهاي اين هلالي ها همانند اكثر كاشي هاي دوره زنديه و قاجاريه است .در بالاي پشت بام و در پيشاني عمارات كه چشم انداز آن صحن باغ ارم است هلالي بزرگي بشكل سه ماهك بهم پيوسته قرار گرفته و داراي پنج مجلس كاشيكاري و تصوير چهره چندين شخص است . در هلالي مياني عمارت باغ ارم كه از همه بزرگتر است تصوير ناصرالدين شاه قاجار در حاليكه بر اسبي سفيد سوار است و نيم تاجي در جلو كلاه دارد نشان داده شده است . ساير نقوش اين هلالي مربوط به داستانهائي از فردوسي و نظامي و ادبيات كهن فارسي و قصه هاي مذهبي است . مجلس بالاي سر ناصرالدين شاه قاجار ، صحنه جلوس سليمان پيامبر و بلقيس همسر او را برتخت نشان ميدهدمجلس بالاي سر ناصرالدين شاه قاجار ، صحنه جلوس سليمان پيامبر و بلقيس همسر او را برتخت نشان مي دهد .

                                                                  
   

 

  در پشت سر آنها هيكل ديوهائي بدانگونه كه در اساطير آمده با دوشاخ بر روي سر نقش شده است و در مقابل آنها تصويرفيل و شتر و اسب و حيوانات ديگر است . اين صحنه ياد آور حكايت سليمان و ملكه سبا است .  در گوشه اي از صحنه جلوس سليمان پيامبر در هلالي بالاي عمارت باغ ارم چهره رستم پهلوان نامي شاهنامه فردوسي با خصوصيات نقاشي دوره قاجاريه تصوير شده است . در طرف راست نقش ناصرالدين شاه صحنه اي از داستان عاشقانه شيرين و خسرو است .در قسمتي از نقوش كاشيكاري نماي ضلع جنوبي باغ قوام شيراز يا نارنجستان هم منظره حمام گرفتن شيرين در چشمه نشان داده شده است . صحنه طرف چپ نقش ناصرالدين شاه مجلس دعوت زليخا و زنان مصر از يوسف پيامبر ميباشد كه هر يك ترنجي در دست دارند و زليخا در صدر نشسته و زنان در حالي كه محو حسن و جمال يوسف شده اند بجاي ترنج دستهاي خود را بريده اند . در طرفين هلالي بزرگ بالاي ايوان عمارت ، چهار هلالي كوچكتر وجود دارد . در دو هلالي كوچكتر مياني مردي در پيكار با هلاهل نشان داده شده كه تحريف شده نقش در گاه شرقي كاخ صد ستون تخت جمشيد ميباشد و در موقع تعميرات كه چند سال پيش بوسيله دانشگاه شيراز انجام گرفته ، ساخته شده است . در دو هلالي بزرگتر طرفين بر روي كاشيهائي كه زمينه آن طرح هاي اسليمي است آهوئي را در چنگال پلنگ مي بينيم كه تقليد شده از شكاري در چنگال شير در تخت جمشيد مي باشد. دراصطلاح معماران محلي فارس باينگونه طرحها " گرفت و گير " گويند .
روي ستونهاي دو جانب ايوان بزرگ كه جلو طبقات دوم و سوم است با كاشيهاي هفت رنگ مزين مي باشد و در وسط آنها نقوش متعدد مجالس بزم و شكارگاه و سواران و زنان و گلها ساخته شده كه در حاشيه طرفين ايوان به طور عمودي و در وسط دايره هائي زير هم قرار دارد . نماي پشت عمارت كه به جانب اندرون است نيز داراي كاشي هاي نقش دار زيباست . بر روي هلالي بزرگ مياني پيشاني عمارت در اين قسمت نقش داريوش هخامنشي است كه از نقوش كاخهاي تخت جمشيد اقتباس شده است . در دو سوي نقش داريوش دو صحنه شكارگاه به سبك نقوش عهد هخامنشي ميباشد و در طرفين اين دو نقش تصوير شكارگا ههائي با خصوصيات دوره قاجاريه است . در هلالي هاي طرفين هلالي بزرگ نقش دو شير و خورشيد بچشم مي خورد و در بالا تصوير دو فرشته است كه تاجي بر روي سر دارند . در حاشيه پنجره هاي نماي غربي عمارت كاشي هاي هفت رنگ با نقوش گوناگون شاهان و سربازان هخامنشي و گلها و مناظر باغها و كوشك ها است .

منبع: 

  برگرفته از سایت دانشگاه شیراز
  


تعداد مشاهده: 6024
1390/3/18
print
  نظرات

نشانی ساختمان مرکزی:
تهران، میدان آرژانتین، خیابان بیهقی، شماره 32
 کد پستی: 1513845411
تلفن: 88735071  - 88735074  
نمابر: 88735070
صندوق پستی:  4658 - 15148
نشانی پست الکترونیک:
 info.parks@tehran.ir