جستجو
Menu
image

عنوان: شته‌های مهم درختان فضای سبز شهر تهران و راههای کنترل آنها

تاریخ انتشار: 1390/1/24

نمایش تعداد بازدیدکنندگان: 10448

خلاصه مطلب:

دریافت فایل

 1- مقدمه :

شته‌ها که با خرطوم خود از شیره گیاهی تغذیه می‌کنند، شامل حدود چهار هزار گونه هستند که در سراسر گیتی پراکنده‌اند. در ایران نیز بر پایه بررسی‌ها و پژوهش‌هایی که در پنج دهه گذشته، به ویژه در سی سال اخیر صورت گرفته‌ است بیش از چهار صد گونه متعلق به ده خانواده و حدود 120جنس از روی گیاهان مختلف مرتعی زراعی، باغی و علفهای هرز و زینتی جمع آوری و گزارش شده‌اند ( رضوانی1380و1383) بیش از یکصد و چهل گونه از آنها از شیره  درختان و درختچه‌ها تغذیه می‌نمایند.

این گروه از حشرات از آفات مهم و بسیار زیان بار گیاهان زراعی، باغی، جنگلی و فضاهای سبز هستند و به دلیل تغذیه از شیره میزبان، ترشح عسلک، آغشته ساختن شاخ و برگها که به جذب گرد و غبارو دوده و برخی از قارچهای ساپروفیت منجر می‌شود و نهایتاً اختلال فتوسنتز را در پی دارد، نقش بزرگی در ضعف و پژمردگی و احیاناً مرگ و میر میزبانها ایفا می‌نمایند، ضمن اینکه بسیاری از بیماریهای ویروسی را انتقال داده و موجبات حمله آفات ثانوی مانند پوستخوارها و چوبخواران به درختان را فرا می‌سازند.

به جرات می‌توان ادعا نمود که کلیه درختان و درختچه و گیاهان زینتی، فضاهای سبز با شدت‌های متفاوت در معرض تهاجم شته‌ها قرار دارند. از آنجایی که تکثیر این گروه از حشرات عمدتاً به صورت غیر جنسی و سریع صورت می‌گیرد، در مدت زمان کوتاهی می تواند یک عدد شته به صدها و شاید هزاران عدد تکثیر یافته وضعیت نامناسبی را برای میزبانها به وجود آورد.

یک گونه شته ممکن است تنها یک به میزبان متکی بوده و یا اینکه طیف میزبانی وسیعی داشته باشد. هر میزبان نیز ممکن است توسط یک گونه و یا گونه‌های مختلفی مورد تهاجم قرار گیرد.

در بین درختان پارکها و سایر فضاهای سبز شهری، سوزنی برگان، نارونها، بیدها و صنوبرها بیش از بقیه مورد توجه شته‌ها می‌باشند. اهمیت آنها در هر یک از موارد به شرح زیر مورد بررسی قرار می‌گیرند :

 -فهرست مطالب

1- مقدمه

2- شته‌های سوزنی برگان

1-2- گونه‌های جنس Cinara

1-1-2- شته درختان سدر Cinara cedri

2-1-2- شته‌های درختان Thuja و Cupressus (نوش‌ها و زربین‌ها)

3-1-2- شته‌های درختان نوئل (Picea) (از جنس Cinara)

4-1-2- شته‌های کاج

1-4-1-2- گونه Cinara palaestinensis

2-4-1-2- گونه‌های جنس Eulachnus

3- شته‌های بید

1-3- شته‌هایی که روی تنه و سرشاخه زندگی می‌کنند

1-1-3- Pterocomma pilosum

2-1-3- Tuberolachnus salignus

2-3- شته‌های فعال روی برگهای بید

4- شته‌های صنوبر

1-4- گونه‌هایی که روی تنه و سرشاخه زندگی می‌کنند

2-4- گونه‌هایی که از شیره برگها و جوانه‌ها تغذیه می‌کنند

1-2-4- شته‌های گالزا

2-2-4- شته‌های غیر گالزا

5- شته‌های نارون

1-5- شته‌های گالزای نارون

2-5- شته‌های غیر گالزا

2- شته‌های سوزنی برگان 
نتایج بررسی های چند دهه گذشته نشان می دهد که روی سوزنی برگان ایران مانند .Pinus spp. , Thuja spp. ,  Picea spp. , Cupressus spp ، چهارده گونه شته از 5 جنس که 7 گونه از آنها از جنس ,Cimara چهارگونه از جنس Eulachnus  و سه گونه دیگر از سه جنس متفاوت فعالیت دارند که مشخصات آنها به شرح زیر مورد بحث قرار می‌گیرند.

1-2- گونه‌های جنس Cinara

 گونه‌های این جنس اکثرأ درشت اندام، با بدنی پوشیده از موهای خشن و متراکم هستند. اندازه بدن آنها 3-4 میلیمتر است. بدنشان، گرد با دمی هلالی و کورنیکولی بشکل گلدان وارونه. انتهای خرطوم به دو بخش کاملاً مشخص تقسیم شده است. طول شاخکها حداکثر به اندازه نصف طول بدن و دارای موهای خشن وطویل. به رنگ قهوه‌ای تا قهوه‌ای مایل به سبز و یا قهوه‌ای مایل به زرد تا خاکستری می باشد. خرطوم آنها به دلیل اینکه از شیره سرشاخه‌های یک ساله تغذیه می‌کند و باید از لایه ضخیم پوست عبور کند طویل و نوک تیز است. نسبت طول بند پایانی خرطوم به بند دوم پنچه پای عقبی و قطر پایه کورنیکول از شاخص‌های تعیین گونه‌ها است.

1-1-2- شته درختان سدر (Cinara cedri)

رنگ بدن قهوه‌ای روشن تا قهوه‌ای مایل به زرد. بخش زیرین بدن از گرد سفید مومی پوشیده شده است. اندازه بدن تا 7/3 میلیمتر می‌رسد. بند پایانی خرطوم از بند دوم پنجه پای عقبی اندکی بلندتر ولی از قطر پایه کورنیکول کوتاه‌تر است. روی گونه‌های C.lebani C.deodora فعالیت دارد. در تمام سال حتی در ماههای زمستان نیز اغلب روی سر شاخه‌ها و تنه درخت بصورت متراکم تجمع کرده‌اند ولی زاد و ولد آنها در طول ماههای بهار تا پاییز انجام می‌گیرد. در این ماهها  ترشحات عسلک آنها بسیار شدید است، به طوریکه از فاصله نسبتأ دور شاخه‌های آغشته به شیره، براق دیده می‌شوند و در برخی موارد این شیره‌ها به حدی است که در زیر سایه انداز این درختان نیز به خوبی مشهود است. شیره ترشح شده فعالیت دشمنان طبیعی را تا حدود زیادی مشکل می‌سازد و در عین حال با جذب گرد و غبار و دوده بستر مناسبی برای رشد قارچهای ساپروفیت  است که منظره درختان را به صورت ناخوشایندی در می‌آورد.

انتهای جوانه‌ها و شاخه‌های نورسته نیز زرد و خشک می‌شوند و شرایط برای آفات پوستخوار مناسب می‌گردد.

کنترل : از دشمنان طبیعی تنها شکارگرها مانند کفشدوزکها، بالتوریها و دوبالان فعالیت نسبتاً خوبی  دارند ولی از فعالیت پارازیتوئید‌ها روی این شته و به طور کلی روی گونه‌های جنس Cinara  گزارشی در دست نیست.

در شرایط طغیانی در صورتیکه امکان شستشو با آب وجود داشته باشد، بهترین راه کنترل است و هیچگونه پیامد ناگواری را برای محیط زیست نمی‌تواند داشته باشد. در مواردی که این امکان موجود نیست می‌توان از سموم کم خطر مانند پریمیکارپ (پریمور) یا پی‌متروزین (چس) به نسبت 5/0 – 8/0 در هزار استفاده نمود. ترکیبات دیگری مانند متاسیتوکس وترکیبات تماسی با دوزهای توصیه شده نیز در کنترل آنها موثر هستند.

2-1-2 – شته‌های درختان Thuja  و Cupressus  ( نوش‌ها  و زربین‌ها )

همان طور که اشاره گردید دو گونه شته به نام‌های   Cinara tujafilina و C.cupressi به طور مشترک روی این درختان فعالیت دارند که از نظر ریخت شناختی تفاوت گویا و بارزی بین آنها به چشم نمی‌خورد. رنگ هر دوی آنها قهوه‌ای روشن تا مایل به زرد و در مواردی مایل به خاکستری و یا با جلای آبی است. در گونه C.tujafilina و C.curressi  بندهای پایانی خرطوم برابر و یا کوتاه تر از قطر پایه کورنیکول و برابر تا اندکی بلند تر از طول بند دوم پنجه‌های عقبی (شکل 1-D ) . مکانیزم عمل این دو گونه مانند دیگر گونه‌های جنس Cinara است ولی خسارت آنها چندان قابل توجه نسبت و تا به حال نیازی برای  مبارزه با آنها پیش نیامده است. ترشحات عسلک آنها نیز در مقایسه با شته درختان  سدر بسیار اندک است.

3-1-2– شته‌های درختان نوئل Picea ( از جنس Cinara)

روی این درختان سه گونه به نام‌های C.costata ،C. pilicornis و C.pruinosa زندگی می‌کنند که تا به حال هیچ کدام از آنها موجب آسیب جدی به میزبان نگردیده‌اند. نمونه‌ها تنها از جنگلهای دست کاشت کلاردشت و گیلان جمع آوری شده و از پارکها و سایر فضاهای سبز تهران تا کنون نمونه‌ای دریافت نگردید. از تفاوت‌های مهم ریخت شناختی این سه گونه عبارتند از :

در C.pruinosa طول بند پایانی خرطوم تقریبأ 1/5 برابر طول بند دوم پنجه پای عقبی است

در C.pilicornis طول بند دوم پنجه پای عقبی اندکی از قطر پایه کورنیکول بیشتر است و حالت خمیدگی دارد.

در  C.costataطول بند دوم پنجه پای عقبی اندکی از قطر پایه کورنیکول کوتاهتر است و خمیدگی ندارد.

کلیه این گونه‌ها فاقد اهمیت اقتصادی می‌باشند.

4-1-2– شته‌های کاج (spp.  Pinus )

1-4-1-2- Cinara palaestinesis (روی کاج تهران و کاج سیاه )

اندازه بدن نسبت به بقیه گونه‌ها اندکی کوچکتر و حداکثر به حدود 0/3 میلیمتر می‌رسد. رنگ آن قهوه‌ای تیره است. موهای بدن و شاخکها کوتاه است. بند پایانی خرطوم اندکی بلندتر از بند دوم پنجه پای عقبی است.

نمونه‌های این گونه در همه جای ایران از جمله از تهران و نیز از اکثر پارکها جمع آوری شده است. روی سر شاخه‌های منتهی به سوزن به صورت متراکم دیده می‌شوند. به نظر می‌رسد در ایران فرم جنسی ندارد، چون در فصل زمستان و در شرایط اوین- تهران نمونه‌های بکر زای آن به فراوانی به دست آمده است. این گونه نیز ترشحاتی دارد ولی جمعیت آن تا به حال به آن حدی که نیاز به مبارزه داشته باشد نرسیده است و با مبارزه‌ای که در صورت ضرورت علیه گونه‌های جنس Eulachnus  انجام می‌گیرد، کنترل خواهد شد.


 

2-4-2 – گونه‌های جنس Eulachnus 

این جنس در سطح جهان چندین گونه دارد که تا به حال چهار گونه از آنها از ایران گزارش شده‌اند. این گونه‌ها عبارتند از: E.agilis و E.nigricola ,E.releyi ,E.tuberculostommata که گونه   E.releyi از نظر پراکنش و فراوانی از اهمیت زیادی برخوردار است. هر کجا که درختان کاج وجود داشته باشد، این گونه نیز حضور دارد. همه این گونه‌ها اندامی نسبتاً کوچک و کشیده دارند، طول بدن حداقل دو برابر عرض میانی آن است. بر خلاف گونه‌های Cinara بسیار فعال و متحرک هستند و دائمأ روی سوزنهای کاج در حال حرکت دیده می‌شوند. رنگ بدن در گونه E. releyi  سبز مایل به قهوه‌ای تیره تا مایل به خاکستری با پوشش گرد سفید مومی است. سایر گونه‌ها اغلب به رنگ سبز چمنی دیده می‌شوند، این گونه‌ها به غیر از گونه اولی با چشم غیر مسلح قابل تشخیص نیستند. همگی از شیره سوزنهای شاخکها تغذیه می‌کنند. بند پایانی خرطوم در این گونه‌ها برخلاف گونه‌های Cinara انتهای کند دارد.

 فرم جنسی دارند (البته در نقاط سرد سیر ). تخمهای گونه E.releyi در زمستان روی سوزنهای کاج و شاخکهای پایه آنها پراکنده است. اکثر درختان کاج آلوده به آن هستند.

ترشحات آن بسیار شدید است و در اواخر تابستان این ترشحات به اوج می‌رسد، چنانکه درختان آلوده در این موقع و اوایل پاییز در فاصله ی دور به دلیل براق بودن قابل شناسایی هستند. گونه‌های دیگر هم جنس از نظر زیست شناختی وضعیت مشابهی دارند.

کنترل: به دلیل ترشحات شدید، شکارگرها فعالیت چشمگیری روی این شته‌ها ندارند و از پارازیتوئیدها نیز گزارشی در دست نیست.

در مناطقی که امکان استفاده از آب وجود دارد شستشو با آب بهترین روش مبارزه است. از این طریق می توان با گونه C.palaestinesis نیز مبارزه نمود. در صورت عدم  دسترسی به امکان شتشو با آب می توان با یکی از سموم سیستمیک  مانند متاسیستوکس و یا تماسی متداول با دوزهای توصیه شده با یک بار سمپاشی در اوایل تابستان، جمعیت این شته‌ها و سایر آفات مانند شپشک ‌ها نیز به خوبی کنترل نمود.

Eulachnus releyi

3- شته های بید

شته‌های بید را می توان به دو گروه فعال روی تنه و شاخه و نیز برگها و جوانه‌ها تقسیم نمود، به شرح زیر:

1-3-شته‌هائی که روی تنه و سر شاخه‌ها زندگی می‌کنند و از شیره پوست تغذیه می‌نمایند. این گروه شامل دو گونه متعلق به دو خانواده هستند.

1-1-3-Pterocomma pilosum :

این گونه از خانواده  Aphididae  است و تا بحال در خارج از تهران وروی بیدهای کنار رودخانه و در شمال ایران در حاشیه شهرها دیده شده است. رنگ آن قهوه‌ای مایل به خاکستری است. بدن و شاخکها پوشیده از موهای خشن و خاری شکل، کورنیکول لوله‌ای.  

2-1-3-Tuberolaclnus salignus :

این گونه از خانواده Lachnidae ، به رنگ تیره و دارای اندامی درشت است (4-6 میلیمتر) و بزرگترین شته در فون شته‌های ایران بحساب می‌آید. در تمام مناطق ایران با جمعیت‌های متفاوت دیده می‌شود. جمعیت آن در برخی از سالها در تعدادی از پارکها بسیار زیاد است و بیشتر شاخه و بخشی از تنه را به صورت متراکم می‌پوشاند. از نظر ظاهری  و با چشم غیر مسلح تفاوت قابل ملاحظه‌ای با گونه اول نشان نمی‌دهد ولی اگر با دقت به آن نگاه شود یک برجستگی مخروطی شکل در بخش میانی شکم آن وجود دارد و این برجستگی آن را از دیگر گونه‌ها متمایز می‌سازد. در عین حال کورنیکول آن گلدانی وارونه است.

بدن و شاخکهای این گونه پوشیده از موهای ظریف و بسیار متراکم است. کورنیکول بصورت گلدان وارونه است. در صورت بالا بودن جمعیت نمونه‌های آن را در سایه انداز درختان آلوده و نیز روی تنه و سرشاخه‌ها، در حال حرکت می توان مشاهده نمود. در این حالت اطراف پایه درختان آلوده نیز کثیف و آلوده به نظر می‌رسند. برگهای درختان شدیداً آلوده زرد و یا رنگ پریده و شاخه‌های نورسته ضعیف و پژمرده می‌گردند و زمینه برای هجوم آفات ثانویه مانند پوستخواران و چوبخواران می‌شود  و نهایتا به مرگ و میر درختان ختم می‌شود.

دشمنان طبیعی روی این شته فعالیت قابل توجهی ندارند و هیچگونه پارازیتوییدی روی آن گزارش نشده است. روی کلیه گونه‌ها و ارقام بید کم و پیش و با شدتهای متفاوت وجود دارد و به نظر نمی‌رسد رقم و یا گونه مقاومی در مقابل آن وجود داشته باشد.

کنترل: اقدامات لازم جهت کنترل این شته با مبارزه علیه شته‌های دیگر روی درختان بید تلفیق گردد.

2-3- شته‌های فعال روی برگهای بید

این شته‌ها شامل 14 گونه از دو خانواده است که 7 گونه از آنها از خانواده Aphididae   و 7 گونه دیگر از خانواده Drepanosiphidae  می‌باشند. 7 گونه اول که عمدتا از جنس Cavariella  هستند از اهمیت اندکی برخوردارند و بیشتر روی گیاهان خانواده چتریان (Apiaceaee)  به سر می برند.

7 گونه دیگر که از جنس Chaitophorus  میباشند بر خلاف 7 گونه دیگر بدنی پوشیده ازموهای طویل و خارمانند دارند. موهای شاخکها نیز خشن و خاری شکل هستند. دیگر تفاوت بین این گونه‌ها و گونه‌های خانواده Aphididae  داشتن دم گرزی شکل و صفحه ژینتال دو شاخه است. کورنیکول نیز کنده‌ای است.

برخی از این گونه‌ها به رنگ سبز چمنی و برخی دیگر قهوه‌ای سوخته تا کاملا سیاه هستند. در بخش زیرین و بالایی برگهای درختان بید بطور دسته جمعی متراکم و غیر متراکم در بستری از شیره ترشح شده توسط آنها دیده می‌شوند، از شیره برگها و جوانه‌های انتهایی  تغذیه می‌کنند. ترشحات این گونه‌ها بسیار شدید است، به طوری که کلیه برگها، شاخه‌ها و تنه درخت به شیره آغشته می‌شوند. این مسئله در بیدهای فری بیشتر به چشم می‌خورد. درختان تمام پارکها و اطراف خیابان کم و بیش به این شته‌ها آلوده می‌باشند و براحتی نظر هر عابری را جلب می‌کنند. در این درختان به ویژه آنهایی که در کنار خیابان قرار گرفته‌اند، در اثر گرد وغبار منظره ناگواری ایجاد می‌گردد که مسلما در فتوسنتز تاثیر سویی گذاشته و پیامد آن حمله آفات ثانویه مانند پوستخوارها و چوبخوارهاست. 

کنترل: کلیه شته‌های بید را در صورت ضرورت روی هر درخت می توان یکجا با شروع ترشح شیره‌ها از طریق شستشو با آب و یا در صورت دسترس نبودن آب با یکی از سموم سیستمیک و یا تماسی با دز توصیه شده کنترل نمود.

اگر امکان استفاده از آب موجود باشد، شستشو با آب بهترین روش مبارزه است.

برای اطلاع بیشتر به کتاب شته‌های درختان و درختچه‌های ایران نگارش رضوانی (1383) مراجعه شود

4- شته‌های صنوبر

روی درختان صنوبر نیز مانند آنچه در درختان بید مشاهده گردید، با دو گروه از شته‌های تغذیه کننده از شیره پوست و یا شیره برگها مواجه هستیم.

1-4- گونه‌هایی که روی سرشاخه و تنه زندگی می‌کنند

1- گروه اول شامل سه گونه از سه جنس Pterocomma,Phloemyzus و Plocamaphis می‌باشند که دو جنس اول به خانواده Aphididae و جنس سوم به خانواده Phloemyzidae تعلق دارند. هیچ کدام از این  گونه‌ها درپارکهای تهران مشاهده نشده‌اند.

گونه Ptpopuleam که گونه‌ای درشت اندام است در برخی از سالها روی صنوبر‌های خارج از تهران کم و بیش دیده شده است و یک گونه از هم جنس‌های آن بنام Ptpilosumروی تنه و شاخه‌های بید نیز فعالیت دارد.

گونه سومی که شته تاولی و با نام علمی Phloemyzus passerinii معروف است روی تنه و شاخه‌ها را با ترشحات مومی خود می‌پوشاند آن را به صورت تاولی در می‌آورد و خود شته در همان ترشحات مومی اغلب محبوس می‌ماند و از  بین می‌رود. این ترشحات مومی تمام روزنه‌های پوست را مسدود نموده و تبادل هوا و تبخیر را غیر ممکن می‌سازد.

این گونه بسیار خطرناک است و درختان آلوده را براحتی از پای در می‌آورد. جمعیت آن در اطراف رودخانه‌ها و داخل دره‌های البرز مرکزی فراوان است و می تواند در داخل پارکها نیز مسئله ساز گردد.

این درختان آلوده حتماً باید با آب مخلوط با آب صابون و با فشار زیاد شستشو گردند و این عمل می تواند با سمپاشهای موتوری زنبه‌ای صورت گیرد. به جای آب صابون میتوان از سموم متداول نیز البته با فشار زیاد استفاده کرد.

جمعیت شته معمولأ در اوایل تابستان بسیار زیاد است و بهتر است مبارزه در همین موقع صورت پذیرد.

2-4- گونه‌هایی که از شیره برگها و جوانه‌ها تغذیه می‌کنند.            

این شته‌ها به گروه گالزا و غیر گالزا تقسیم می‌شوند

1-2- شته‌های گالزا: که شامل گونه‌هایی از جنس Pachypapp, Thecabius و Pemphigus هستند که تنها گونه‌های مربوط به جنس Pemphigus دارای اهمیت قابل ملاحظه می‌باشند.

همه اینها به خانواده Pemphigidae تعلق دارند. شته‌های جنس Pemphigus شامل 6 گونه هستند که چهار گونه P. immunis,Populi,p.spirothecae,P.vesicarius نسبت به بقیه اهمیت بیشتری دارند.

الف- P.immunis :

 این گونه روی جوانه‌ها و شاخه‌های نورسته گالهای چوبی به بزرگی فندق تا گردو با سطحی چروکیده و چوبی  و به همان سختی چوب ایجاد می‌کند (شکل3A). شته‌هایی که این گالها را به وجود می‌آورند در داخل این گالها زاد و ولد می کنند. نسل ایجاد شده که همگی بالدار هستند در اوایل تابستان با شکاف برداشتن این گالها تمامأ خارج و پراکنده می‌گردند و در فصل پاییز به صورت افراد نر و ماده روی درختان صنوبر ظاهر می‌شوند و پس از جفت گیری تخمگذاری و این تخم‌ها در طول زمستان به همان صورت باقی می‌مانند و در بهار پوره‌های خارج شده از این تخم‌ها با تغذیه از شیره جوانه و ترشح و تزریق توکسین در آنها باعث ایجاد اختلال در روند تکثیر سلولها. نتیجتأ ایجاد گال می‌شوند.

ب-P.spyrothecae

 این شته گالها را روی دم برگ ایجاد می‌کند، باین شکل که دم برگ در طول زمان به صورت فنر دو تا سه بار به دور خود پیچیده و ضخیم می‌شود و گال فنری شکل بوجود می‌آید . این گالها سه پیچش بیشتر ندارند. گونه دیگری که تا به حال از ایران جمع آوری نشده است تا 5 پیچش نیز دارد.                                                                                        

زاد و ولد موسس و نتایج آن در داخل گال صورت گرفته و سر انجام در اوایل تابستان با شکاف برداشتن این گالها، شته‌های داخل آنها  که همگی بالدار هستند خارج شده و پراکنده می‌شوند. دربرخی از موارد در داخل این گالها  پوره‌های سن شکاری از خانواده Antocoridae  نیز به چشم می‌خورد که بخش عمده یا کل جمعیت شته داخل گال را از بین برده است.

ج-P.vesicarius

این گونه روی برگهای صنوبر گالهای مرجانی شکل ایجاد می‌کند، در عمل برگها را به صورت حباب بزرگ چند حجره‌ای مستقل در می‌آورد. این گالها ابتدا بصورت تاولهای کوچک روی برگها ظاهر می‌شوند که به تدریج بزرگتر شده و سرانجام تمام برگ را به صورت حبابهای مرجانی شکل که به رنگ سبز، سبز مایل به قرمز تا قرمز در می‌آورد. این گالها نیز در اوایل تابستان شکاف برداشته و شته‌ها از آنها خارج و پراکنده می‌شوند. در داخل این گالها نیز پوره‌های سن شکاری در حال فعالیت دیده می‌شوند. این گالها پس از باز شدن خشک شده و تا ریزش برگها روی درخت باقی می‌مانند. در برخی از سالها تقریباً تمام برگهای درخت به صورت گال در می‌آیند.

د-P.populi

این گونه اولین بار توسط رضوانی(1366) در مناطق کوهستانی نور واقع در البرز مرکزی جمع آوری شده و بعدها در اطراف درکه نیز دیده شده است.

این گونه گالها را روی رگبرگ درست می‌کند. روی رگبرگها ابتدا گالهایی به اندازه نخود به وجود آمده سپس رشد نموده به صورت حبابهایی تا اندکی بزرگتر از فندق می‌رسند. این گالها تک حجره هستند و پس از خروج شته‌ها در طول کمتر از یک هفته می ریزند و پس از پایان ریزش گالها آثاری از آلودگی روی درختان دیده نمی‌شود.

کلیه این شته‌های گالزا تنها روی تبریزی  Populus nigra فعالیت دارند و تا به حال روی سایر گونه‌ها مشاهده نشده‌اند. مبارزه با این شته‌ها پس از تشکیل گالها عملی نیست. در مناطقی که سابقه آلودگی شدید وجود داشته باشد بهتر است در اوایل بهار با باز شدن برگها، درختان با یکی از سموم متداول فسفره  با دز توصیه شده سمپاشی گردند. 



2-2-4- شته‌های غیر گالزا

شامل گونه‌های Lambersius pruinosa ، Chaitophorus populeti ، Ch.euphraticus  ،Ch.leucomelas ، Ch.melanosiphon ، Ch.populialbae مي باشند که به جز گونه Ch.populeti هيچکدام اهميت قابل ملاحظه­ ای ندارد. گونه اولی تنها از استان گلستان توسط رضوانی (13833) گزارش گرديد.

گونه Ch.populeti  به رنگ سبز مايل به قهوه­ ای که روی برگهای گونه ­های مختلف صنوبر به ويژه P.alba  و P.caspicum  به فراوانی يافت می­ شود جمعیت آنها روی ساير گونه­ های صنوبر از جمله تبريزی زياد است. به رنگ سبز تا مايل  به قهوه ­ای در بخش رویی و زيرين برگها فعاليت دارند. فرم جنسی دارد و در زمستان به صورت تخم است. در بهار با باز شدن برگها، موسس تغذيه را شروع و پس از مدت نسبتاً کوتاه با افزایش جمعیت تمام اطراف جوانه­ های انتهايی و سطح برگها را می­ پوشانند. ترشحات اين شته بسيار شديد است. و در اواخر تابستان و اوايل پاييز تمام برگهای درختان مجاور را نيز آغشته به شيره مي سازند که مسلماً جذب گرد و غبار و دوده را در پی دارد. جوانه­ ها و سرشاخه­ های جوان در اثر تغذيه اين شته خشک می­ شوند، برگهای آلوده نيز زرد و پژمرده می­گردند.

دشمنان طبيعی روی اين گونه فعال نيستند. بهترين راه مبارزه با آن در اواسط تابستان شستشو با آب است. اگر اين کار عملی نباشد، با هر يک از سموم فسفره با دز توصيه شده قابل کنترل می ­باشند.

5- شته­ های نارون

شته­ های نارون عموماً از شيره برگها تغذيه می­ کنند ولی از دو گروه گالزا  و غير گالزا تقسيم می ­شوند.

1-5- شته‌های گالزای نارون

گروه گالزا که از خانواده Pemphigidae  و زيرخانواده Eriosomatinae هستند. جمعاً شامل 6 گونه از چهار جنس Eriosoma ، Colopha ، kaltenbachiella , Tetraneura می‌باشند.

الف- از جنس Eriosoma   دو گونه E.lanuginosa و E.ulmi گالهایی به بزرگی تخم مرغ ايجاد می ­کنند که گالهای گونه­ اولی حبابی شکل و رنگ پريده و با سطحی نسبتاً صاف است.

در گونه دومی گالها قلوه ­ای شکل و از پيچيده شدن برگ به وجود می‌آيند  و اکثراً  فنری شکل ولی کاملاً بسته نيستند، در صورتی که گالهای ايجاد شده توسط گونه اول کاملاً بسته می‌باشند. هر دوی آنها روی اوجا و ملچ فعاليت دارند و روی نارون چتری ديده نشده­ اند. اين گالها در اوايل تابستان در بخش بالایی شکاف برداشته و يا درز بين پيچش فنری باز شده و شته‌ها که همگی بالدار هستند، خارج شده و به طرف ريشه گياهان خانواده گندميان مهاجرت می‌نمايند. در داخل اين گالها اغلب پوره‌های سنها شکارگر به صورت فعال ديده می‌شوند. 

ب- گالهای ايجاد شده  توسط گونه ­های Colopha ، Kltenbochiella و Tetraneura همگی روی رگبرگها و يا کنار آنها ظاهر می‌شوند. اندازه آنها حداکثر به بزرگی فندق است و کم وبيش از نظر شکل مشابه هم هستند. در اين ميان دو گونه T.caerulescens و T.ulmi در پارکها و ديگر فضاهای سبز به خصوص روی پاجوشها بيشتر از بقيه جلب نظر می‌نمایند. گالهای ايجاد شده توسط T.caerulescens گرد و با سطح چروک خورده، به اندازه فندق و به رنگ سبز تا قرمز و پايه دار در اطراف رگبرگ اصلی و فرعی قرار دارند. در اواخر بهار با شکافته شدن بالای گالها شت ه­های داخل آنها که همگی بالدار هستند خارج شده و اطراف ميزبان ثانوی که گياهان خانواده گندميان می‌باشند مهاجرت می­ کنند و روی ريشه آنها مستقر می­ شوند.

 

2-5- شته ­های غير گالزا

شامل سه گونه از جنس Tinocallis  و از خانوادهDrepanosiphidae  به نامهای T.nevskyi ، T.platani ، T.saltans هستند که گونه دومی نسبت به بقيه از فراوانی کمتری برخوردار است و در برخی از سالها امکان به دست  آوردن نمونه از آن تقريباً غير ممکن است.

دو گونه ديگر اغلب مخلوط با هم روی انواع نارون از جمله چتری به فراوانی يافت می­ شوند. هردوی آنها برنگ زرد روشن و يا ليمويی هستند. تنها از طريق ميکروسکوپ و مورفومتريک از هم ديگر قابل تشخيص مي‌باشند. تغذيه آنها از بخش زيرين برگ صورت مي گيرد و در اواسط بهار تا اواسط تابستان جمعيت آنها به اوج می­ رسد. لازم به ياد آوری است که در اين دو گونه نمونه­ های بی بال وجود ندارد و همه افراد بالغ بالدار هستند. ترشحات شيره آنها بسيار شديد است تا آن حد که درختان و درختچه­ ها دور و اطراف نيز به شيره آغشته می­ شوند. برگهای آغشته به شيره چنانکه انتظار می­رود به گرد و غبار آلوده گرديده و عمل فتوسنتز آنها از کار می ­افتد. درختان آلوده به تدريج ضعيف و مورد حمله آفات ثانوی مثل پوستخوارها واقع می­ شوند.

استفاده از آب برای شستشو بهترين روش مبارزه است. اين روش ضمن اينکه پوره­ های شته­ ها را از برگها جداکرده و از بين می­ برد، شيره­ های روی شاخ و برگ درختان را شستشو داده و درختان را برای پيدا کردن وضعيت عادی آماده می­ سازد.

در برخی ازموارد می ­توان از سموم فسفره متداول نيز با کمک سمپاش­های موتوری با فشار بالا استفاده نمود. برای آگاهی از جزئيات بيشتر در مورد شته­ های درختان به کتاب شته­ های درختان و درختچه­ های ايران نگارش رضوانی (1383) مراجعه گردد.  

براي اشتراک (subscribe) شما بايد يک کاربر ثبت شده باشيد. Skip Navigation Links.

نظرات شما

نشانی ساختمان مرکزی:
تهران، میدان آرژانتین، خیابان بیهقی، شماره 32
 کد پستی: 1513845411
تلفن: 88735071  - 88735074  
نمابر: 88735070
صندوق پستی:  4658 - 15148
نشانی پست الکترونیک:
 info.parks@tehran.ir