جستجو
Menu
  بررسی نقش سازه های ترويج و آموزش و مشاركت در احداث و حفظ بوستان های روستايی در استان اصفهان
 
   
چكیده
جامعه ایران از سه بخش شهری، روستائی و عشایری تشكیل گردیده است. در بخش روستائی كه هم اكنون در حدود 35 درصد جمعیت كشور در آن زندگی و فعالیت دارند یكی از لازمه های ماندگاری روستائیان در روستاها، بهبود شرایط محیطی آن ها می‌باشد. ضمن اینكه بسیاری از این روستاها در فرایند زمانی به شهرك ها و شهرها تبدیل می گردند.
استان اصفهان یكی از استان های نیمه خشك و كویری ایران است كه هفتاد درصد سطح آن را مناطق كویری تشكیل می دهد. از جمله كارهائی كه توسط اداره (وقت) ترویج و مشاركت مردمی جهاد سازندگی استان همراه با مشاركت روستاییان برای بهبود محیط زیست روستا، جهت جلوگیری از پیشرفت كویر و كویرزایی و مهاجرت روستاییان به شهر برای اولین بار در كشور صورت گرفت ایجاد بوستان های روستایی در روستا های كویری این استان بود. ابزار اصلی برای دستیابی به مشاركت مردم در توسعه روستایی در كشورهای موفق در زمینه توسعه روستایی همانند هندوستان، نهاد آموزشی ترویج است. شناسایی روشهای جلب مشاركت مردم در طرح های توسعه روستایی و نقش سازه‌های ترویج و آموزش در دستیابی به این مهم، هدف اصلی این پژوهش می باشد. یافته های تحقیق نشان میدهند كه بیشتر مسئولان ترویج در زمینه بوستان های روستایی فاقد مدارك دانشگاهی در زمینه كاری خود بودند. همگی نقش معیارهای مشاركت را در احداث و حفظ بوستان ها بالا می دانند. استفاده از گونه های درختی مناسب منطقه، آگاه كردن مردم از اثرات طرح های مشابه و استفاده از رهبران محلی به عنوان مهم ترین معیارهای مشاركتی از سوی مسئولان پاسخ گو شناخته شدند. میان میزان سابقه خدمت، مسئولیت شغلی و رشته تحصیلی در رتبه بندی عوامل مشاركت از سوی مسئولان رابطه معنی‌داری وجود دارد. در كل یافته های تحقیق نشان می دهند كه رعایت و عمل كردن به سازه‌های ترویج، آموزش و مشاركت درافزایش كارآیی و اثربخشی آن توجه كافی شود.

مواد و روشها
نوع تحقیق  ـ توصیفی ، تحلیلی
متغیرهای مستقل ـ سنوات خدمت سال های نظارت بر بوستان، مسئولیت شغلی پاسخگویان، رشته تحصیلی، محیط زندگی در دوران كودكی تا جوانی، بومی بودن و وضعیت استخدامی.
متغیرهای وابسته ـ اثر عوامل و موانع مشاركت و معیارهای ترویج در احداث و حفظ بوستان ها
جامعه مورد مطالعه ـ تمام مسئولان ترویج و مشاركت مردمی درادارات جهاد سازندگی در استان اصفهان در سال 1370 و هم چنین اهالی روستاهای دارای بوستان
جمع آوری داده ها از طریق دو نوع پرسش نامه برای مسئولان ترویج و مشاركت مردمی و برای روستاییان خبره و آگاه انجام گرفته است.
روش نمونه برداری مسئولان، روش سرشماری بوده اما در مورد روستائیان از روش نمونه برداری تصادفی ساده استفاده شد.

نتایج
1ـ هشتاد درصد مسئولان ترویج و مشاركت مردمی استان اصفهان در زمان تحقیق، كمتر از چهل سال سن داشتند.
2- پنجاه و دو درصد مسئولان ترویج و مشاركت مردمی كارشناس یا دانشجوی رشته علوم اجتماعی بودند.
3ـ بالاترین فراوانی مدرك تحصیلی اكثریت مسئولان ترویج و مشاركت مردمی درجه كاردانی است و معدودی (تعداد سه نفر) نیز كارشناس ارشد بودند.
4ـ پنجاه و چهار درصد مسئولان ترویج و مشاركت مردمی از دوران كودكی تا هم اكنون در شهرها زندگی كرده بودند.
5ـ هفتاد و یك درصد مسئولان ترویج و مشاركت مردمی در شهرستان محل خدمتشان،  بومی و ساكن بودند.
6ـ هفتاد و چهاردرصد مسئولان ترویج، دارای بیش از دوازده سال سابقه خدمت در اداره جهادـ
سازندگی و بنابراین دارای تجربه كافی در امور مربوط به روستاها بودند.
7ـ نزدیك به شصت درصد مسئولان چهارسال و بیشتر سابقه نظارت بر احداث و نگهداری طرح بوستان روستایی را داشتند.
8ـ هشتاد درصد مسئولان ترویج و مشاركت مردمی، كارمند رسمی وزارت جهاد سازندگی بودند.
10ـ تقریباً تمامی روستاییان آگاه و خبره و دست‌اندركار مسایل و ریش سفیدان  و رهبران محلی را مردان روستایی تشكیل می‌دادند و در موضوع این بررسی و تحقیق، زنان روستایی هیچ گونه نقش فعال و جدی نداشتند.
11ـ هشتاد و چهار درصد روستاییان مصاحبه شونده متأهل بودند.
12ـ پنجاه درصد روستاییان مصاحبه شونده بیش از سی وشش سال سن داشتند.
13ـ بیست و هفت درصد روستاییان مصاحبه شونده دارای پنج الی نه فرزند بودند.
نزدیك به هفتاد درصد روستاییان مصاحبه شونده دارای میزان تحصیلات پایین تر از دیپلم بودند و این نشان دهنده پایین تر بودن سطح سواد به میزان چشمگیر نسبت به شهرها می باشد.
14ـ شصت و پنج درصد روستاییان هفته ای یك الی دوبار از بوستان استفاده و بازدید می‌كردند.
15ـ بیست درصد از روستاییان اصلاً از بوستان استفاده نمی‌كردند.
16ـ بیش از پنجاه و پنج درصد روستاییان مصاحبه شونده حرفه‌اشان به غیر از كشاورزی و دامداری بود كه این امر نشان دهنده اوضاع نابسامان كشاورزی در ا ین روستاها به دلیل شرایط نامساعد اقلیمی و آب وهوایی می باشد.
17ـ نزدیك به پنجاه درصد از روستاییان خواهان كاشت تلفیقی از گیاهان بومی و غیربومی منطقه اشان كه در ضمن با محیط آنها سازگار باشد، می‌بودند.
18ـ تنها در پنجاه ویك درصد از روستاها، بوستان را در درون روستا ایجاد كرده بودند.
19ـ صددرصد روستاییان مصاحبه شونده وجود بوستان را برای روستا ضروری و در صورت دادن امكانات بیشتر و توسعه بوستان ها، ایجاد آن را حل یكی از مشكلات و نیازهای اساسی روستا می‌دانستند.
20ـ هفتاد و شش درصد روستاییان مصاحبه شونده، توانایی كاشت و نگهداری درختان و  گلهای كاشته شده در بوستان را در خود می‌دیدند.
21ـ چهل و دودرصد روستاییان اظهار داشتند كه از اطلاعات و مهارتهای آنان در احداث و نگهداری بوستان استفاده نشده است.
22ـ پنجاه و سه درصد روستاییان نسبت به نظرخواهی جهاد  سازندگی از آنان در مورد محل مناسب احداث بوستان، اظهار بی اطلاعی كردند.
23ـ پنجاه و یك درصد روستاییان تأثیر بوستان‌(در وضعیت كنونی آن) را در پركردن اوقات فراغت كودكان و جوانان كم ارزیابی كردند.
24ـ شصت و دو درصد روستاییان نقش بوستان در افزایش علاقه روستاییان به زندگی در روستا را زیاد دانستند.
25ـ هفتاد و سه درصد روستاییان تأثیر بوستان در ماندگاری  و عدم مهاجرت روستاییان به شهر را زیاد ارزیابی كردند.
26ـ هفتاد و هشت درصد روستاییان میزان مشاركت روستاییان در ایجاد ونگهداری از بوستان را كم و ناچیز دانستند.
27ـ سی وشش درصد روستاییان به صورت انفرادی و سی و یك درصد به صورت خانوادگی از بوستان استفاده می‌كردند.
28ـ سیزده درصد روستاییان از بوستان به دلایل متعددی (خرابی بوستان، رها كردن بوستان به حال خود ، وسعت كم بوستان، مكان نامناسب و دوری از روستای بوستان و غیره ) رضایت نداشتند و آن را برای روستاییان منشاء هیچ گونه بهبود وضعیتی نمی دانستند.
29ـ هشتاد درصد روستاییان اظهار داشتند كه از سوی نهادهای ذیربط ،برای ایجاد بوستان، تحت هیچ گونه آموزشی قرار نگرفتند.
30ـ شصت و دو درصد روستاییان اظهار داشتند كه در زمانهای خاصی بوستان توسط روستاییان مورد استفاده جمعی قرار می‌گیرد.
31ـ مسئولان ترویج و مشاركت ،معیارها و عوامل جلب مشاركت را دارای تأثیر بسیار بالا (حداقل میانگین 3/61 و حداكثر 4/41 از 5 نمره ممكن) ارزیابی كردند.
32ـ از سوی مسئولان ترویج و مشاركت، استفاده از گونه های درختی، زینتی وگل های مناسب با وضعیت منطقه به عنوان مهم ترین معیارهای جلب مشاركت روستاییان ارزیابی گردید.
33ـ  از سوی مسئولان ترویج و مشاركت تمامی معیارهای ممانعت كننده‌ از مشاركت، دارای میزان تأثیر بسیار زیاد در جلوگیری از احداث و نگهداری بوستان تشخیص داده شد. (حداقل نمره میانگین 2/68 و حداكثر 4/07 از 5 نمره ممكن).
34ـ از سوی مسئولان، مقطعی برخورد كردن و عدم تداوم در برخورد با احداث و نگهداری طرح بوستان به عنوان مهم ترین مانع مشاركت مردم در احداث و نگهداری بوستان های روستایی ارزیابی گردیدند. (حداقل 3/36 و حداكثر 4/42 از 5 نمره ممكن).
35ـ استفاده از رهبران محلی و شناسایی بهترین شیوه مشاركت محلی و تقویت آن به وسیله آموزش های ترویجی ، مهم ترین عوامل ترویج در احداث و نگهداری بوستان ها تشخیص داده‌شدند.
بحث و پیشنهادها
اگر قرار باشد در آینده شاهد موفقیت های بیشتر و روزافزون در امر توسعه روستاها باشیم می‌بایست پی به اهمیت زیاد مشاركت مردم برده و پذیرفته گردد كه توسعه، در تمام وجوه آن، بدست نمی‌آید مگر اینكه با مشاركت.

منابع مورد استفاده:
1ـ روحانی، غزاله، 1371. طراحی باغ و احداث فضای سبز. چاپ دوم . انتشارات فرهنگ جامع . تهران.
2ـ سازمان برنامه و بودجه مركز آمار ایران. 1373. سالنامه آماری كشور ، 1372 . مؤلف، تهران.
3ـ صلیبا، منوچهر، 1366. فرهنگ فلسفی. ترجمه: منوچهر صانعی دره بیدی. انتشارات حكمت ـ تهران.
4ـ ملك محمدی، ایرج ، 1372. مبانی ترویج كشاورزی. چاپ دوم . مركز نشر دانشگاهی
5ـ هومن، حیدرعلی، 1370. استنباط آماری در پژوهش رفتاری. مؤلف : تهران.

مجری طرح

فرهود گل محمدی ، اسماعیل شهبازی ، محمد كریم معتمد
1ـ دانشجوی دكتری ترویج وآموزش كشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران
2ـ استاد پژوهشكده محیطی دانشگاه شهید بهشتی
3ـ استادیار دانشكده كشاورزی دانشگاه گیلان

تاريخ انتشار:1388/11/19
تعداد بازديد:4616
  نظرات

براي اشتراک (subscribe) شما بايد يک کاربر ثبت شده باشيد. Skip Navigation Links.

نظرات شما

نشانی ساختمان مرکزی:
تهران، میدان آرژانتین، خیابان بیهقی، شماره 32
 کد پستی: 1513845411
تلفن: 88735071  - 88735074  
نمابر: 88735070
صندوق پستی:  4658 - 15148
نشانی پست الکترونیک:
 info.parks@tehran.ir