جستجو
Menu
  پارک ملی کویر
 
   
در فاصله ای نه چندان دور از جنوب شرقی پايتخت مجموعه و نمايشگاهی طبيعی از وحوش كمياب بيابانی و كويری وجود دارد. كل و بز، قوچ و ميش وحشی، گربه شنی، جبير، يوزپلنگ ايرانی و جوامع گياهی متنوع. اين منطقه مجموع شبه جزيره ای است كه بين درياچه نمك، كوير ريگ، كوير مركزی و كوير گرمسار محصور و نمونه بارزی از بيابان ها و استپ های كم آب است.

اين منطقه در سطح كره زمين يكی از چند نقاطی است كه به عنوان ذخيره گاه كره بايد مورد حفاظت قرار گيرد. اين منطقه در سال ۱۳۴۳ توسط كانون شكار ايران با مساحت ۶۰۹ هزار و ۴۳۸ هكتار حفاظت شده اعلام شد و در سال ۱۳۵۵ به پارك ملی تبديل شد و در سال ۵۷ شورای عالی محيط زيست با آزاد اعلام كردن قسمت های جنوبی، آبريزهای كوه سرخ و آبريزهای جنوبی كوه سفيد آب را جزو پارك ملی اعلام كرد و مساحت پارك به ۶۷۰ هزار هكتار رسيد. در سال ۶۱ با توجه به شرايط اقتصادی، اجتماعی و امكانات و توانايی های حفاظتی به دو قسمت پارك ملی به وسعت ۴۲۰ هزار هكتار شامل منطقه سياه كوه، نخجير، سفيد آب و كليه ارتفاعات و تپه ماهورها و دشت های مجاور آن و منطقه حفاظت شده كوير به مساحت ۲۵۰ هزار هكتار شامل دشت های مكوش، سياه پرده، پرده زرد و ارتفاعات دوازده امام و نره خركوه تقسيم شد كه تحت مديريت اداره كل حفاظت محيط زيست استان سمنان اكنون قرار دارد.
پارك ملی و منطقه حفاظت شده كوير مركزی در غرب كوير مركزی ايران و شرق درياچه نمك و قم رود در استان قم، پيشوا و دهستان ارادان و قشلاق بزرگ گرمسار و شمال دهستان ابوزيد آباد كاشان قرار دارد كه در محدوده استان های تهران - قم، سمنان و اصفهان واقع شده است و دارای اقليم خشك و بيابانی است و بيشتر بارندگی آن از آبان تا ارديبهشت ماه می بارد. متوسط ميزان ساليانه باران در منطقه ۱۵۰ ميلي متر است. معمولاً گرمای شديد از اوايل خرداد تا پايان مهر در منطقه ادامه دارد.

 

راه های ورودی منطقه

 مناسب ترين راه ورودی منطقه از طريق راه آسفالته ورامين، پيشوا تا يك كيلومتری ايستگاه راه آهن ابردژ ادامه دارد و از مسير جاده شنی قلعه بلند، عسگرآباد، حصارگلی به پاسگاه محيط بانی مباركيه می رسد.

 از سمت جنوبی منطقه راه ديگری از طريق كاشان، آران، مرنجاب به پاسگاه محيط بانی سفيد آب و نرسيده به بندعلی خان را از طريق جاده ورامين، جواد آباد، چرمشهر به محيط بانی فصلی بندعلی خان می رسد. راه های ديگری برای ورود به منطقه وجود دارد كه عبور از آنها بدون راهنما كاری بسيار خطرناك است. جهت جلوگيری از هرگونه پيشامد سوء و ناگوار احتمالی بايد قبل از انجام برنامه سفر به كسب اطلاع و مجوز اداره كل حفاظت محيط زيست استان سمنان و هماهنگی با واحدهای تابعه مستقر در منطقه اقدام شود. پارك ملی كوير قريب يك سال است كه از اداره حفاظت محيط زيست استان تهران به استان سمنان واگذار شده است. راهی كه ما طی كرديم جاده كاروانسرای قصر بهرام بود اين جاده تا دو راهی قصر بهرام در مسير مباركيه چند كليومتر بعد از گدار گل سرخ از جاده سفيدآب جدا شده، سپس از دست چپ پس از طی ۱۸ كيلومتر وارد كاروانسرای قصر بهرام شديم، اين راه خاكی نسبتاً خوب بود. كاروانسرای شاه عباسی در منطقه به قصر بهرام معروف است در پارك ملی و منطقه حفاظت شده كوير جز يك يا دو رودخانه دايمی منطقه كه آن هم در فصول گرم داراي آب كمی هستند، تقريباً هيچ آب جاری كه بتوان آن را رودخانه ناميد وجود ندارد.

 

منابع عمده آبی

درياچه نمك كه تنها درياچه ای است كه در جوار پارك قرار دارد يكی از بزرگترين شوره زارهای ايران است. اين درياچه حالت مثلثی دارد كه رأس آن در شمال قرار گرفته و وسعت آبگير درياچه حدود ۲۵۰۰ كيلومتر مربع و مرز غربی پارك ملی كوير را تشكيل مي دهد. آب اين درياچه بسيار شور است و در هنگام غروب از قله سياه كوه منظره بسيار زيبايی دارد. درياچه نمك حوزه آبگير بسياری از رودخانه های مركزی ايران است و اطراف آن باتلاق های زيادی وجود دارد هر چند هيچ نوع آبزی در آب اين درياچه وجود ندارد ولی زمستان ها تعداد قابل توجهی از پرندگان مهاجر آبزی به اين درياچه و رودهای اطراف آن روی می آورند. سال ها پيش، تابستان ها نيز تعدادی فلامينگو در نواحی جنوبی آن ديده می شد.

 آبگيرهای ديگر

آبگير مكوش، بيره زرد، اسب قدير اكثراً خشك و محل جمع شدن سيلاب هستند. رودخانه هاي منطقه عبارتند از: رودخانه بندعلی خان، اين رودخانه مهمترين رودی است كه در منطقه حفاظت شده كوير جاری بوده و سرچشمه اين رود از كوه خرسنگ است كه رودخانه جاجرود را به وجود می آورد و در مسير خود از مناطق حفاظت شده ورچين و جاجرود و پارك ملي خجير عبور كرده در پارچين كه وارد دشت ورامين مي شود چندين شاخه می شود و مورد استفاده آبياري قرار می گيرد و پساب رودخانه جاجرود و مسيل فاضلاب تهران را در جلگه ورامين دريافت كرده و در بندعلي خان وارد منطقه حفاظت شده مي شود. چند سالی است كه مانداب هاي رودخانه بندعلی خان به علت ريزش فاضلاب كارخانه هاي مختلف به گنداب تديل شده و ديگر زمستان زيستگاه بعضی پرندگان مهاجر مخصوص خوتكا و سرسبز نيست. رودخانه قره چای: كه از كوه های راسوند در جنوب اراك سرچشمه گرفته بعد از گذر از اراك و ساوه با قم رود يكي شده به درياچه نمك می ريزد. شعبه سفلاي اين رود در نزديكي مرزهای حفاظت نشده كوير زيستگاه زمستانی انواع پرندگان مهاجر آبزی به خصوص غار، اردك هاي كله سبز و خوتكا و اردك های خشك زی مانند آنقوط و باد كوبه ای در تمام فصول بوده و حائز اهميت است.

چشمه های حائز اهميت پارك ملی

عين الرشيد، آب محله، شكر آب، نخجير، چشمه شاهی، سياه كوه از معروف ترين چشمه های پارك ملی كوير است، در حال حاضر تأمين كننده آب قصر بهرام است اين چشمه در دامنه شمالی سياه كوه قرار دارد و مشرف به قصر بهرام است كه به وسيله يك كانال آبي روباز به طرف قصر شاهي و عمارت حرمسرا هدايت شده كه از عجايب معماري به شمار می رود. چشمه شاهی آب شيرين مايل به شور دارد كه به وسيله لوله به قصر بهرام براي استفاده عموم هدايت شده است در اطراف چشمه نی و درخت بادامك به وفور ديده مي شود چشمه های ديگر كه آبشخور قوچ و ميش و جبير است عبارتند از: چشمه بيد، چشمه عين الرشيد، حوض آقا محمد، چشمه آب محله، چشمه بز، چشمه سرخ، چشمه پيغمبر، چشمه آب گله، چشمه قاجاريه، چشمه شكراب، چشمه طلحه، چشمه ملك آباد، چشمه زنبوري، چشمه آب باريك، چشمه لكاب، چشمه ميراب دراز. پارك ملی كوير علاوه بر داشتن جوامع گياهي كويری، نيمه كويری و جوامع گياهي خاك هاي شور در بخش هاي كوهستانی داراي جوامع گياهي با سيمايي استپي است حفاظت از منطقه و جلوگيری از بوته كني، چرای دام، قطع درختچه ها به طور چشمگيری باعث ترميم پوشش زنده خاك شده و گياهان فرصت يافته اند تا استقرار و رشد و توسعه يابند.

بسياري از شن ها و ريگ های روان و متحرك كه از ويژگي های بارز مناطق كاملاً كويری است در اين منطقه كمتر به چشم می خورد با استقرار رستنی ها تثبيت يافته اند مگر در مناطق حفاظت شده كه در بخش هايی از آن هنوز از اين پديده ها وجود دارد. در ابتدای راه كه از مناطق حفاظت شده عبور می كرديم، در بعضی مناطق با حفر چاه به كشاورزي پرداخته بودند و بقيه مزرعه ها تحت اجاره  برای امور پرورش شتر اختصاص يافته بود. گياهان پارك ملی كوير از گونه های خشكی پسند (گزروفيت ها) و گياهان شور پسند (هالوفيت) هستند كه به عنوان شاخص زنده تطابق با شرايط اكولوژيكي نامساعد زيستي قسمتي از سال را در معرض كمبود آب قرار داشته و براي ادامه حيات و سازگاري با كمبود آب و شوري خاك ساختمان خاصي پيدا مي كند كه معرف خشكی و محدوديت های زيستی اين گياهان براي مقابله با كم آبی، حرارت زياد، برگ هاي كوچك منتهي به خار پيدا می كنند كه معرف خشكی و محدوديت های زيستی اين گياهان براي مقابله با كم آبي، حرارت زياد برگ هاي كوچك منتهي به خار پيدا مي كنند. در بيشتر نقاط هموار و كوهپايه اي جامعه درمنه ديده مي شود. پارك ملی كوير علاوه بر دشت های هموار و تپه ماهورها دارای رشته كوه هايی در بخش جنوبی، شرقی و مركزی نيز است. اين كوه ها شامل سياه كوه، نخجير و سفيدآب می شوند. در كوهپايه های سياه كوه و كوه های خشك نزديك چشمه سفيدآب درختچه هاي بادامك، شير خشت و خنجك به صورت تك درختان پراكنده و روي دامنه ها جوامع گياهي استپی ديده می شود. در دره ها و كوهپايه های سنگی گونه كاروان كش اغلب به چشم می خورد. در اطراف چشمه های لب شور گونه های گز، گرگ تيغ، توده های انبوه نی از جوامع گياهی اين منطقه به شمار می آيد. در اطراف قصر بهرام كه از خاك های سنگريزه ای تشكيل شده درمنه همراه با شور، گون، آتريپلكس، سودا، هليوتروپيوم پراكنده اند روی دامنه های صخره ای كوه ها بوته چوبك، پوشيده شده است.

در كل اين منطقه جمعاً ۲۰ محيط بان مسئول حفاظت و كنترل ملی كوير و منطقه حفاظت شده هستند كه در واقع به هر نفر ۳۳ هزار و ۵۰۰ هكتار به طور تقريبی جهت مراقبت و سركشی می رسد. 


برگرفته از سایت بیابانها و کویرهای ایران  

تاريخ انتشار:1388/12/3
تعداد بازديد:5449
  نظرات

براي اشتراک (subscribe) شما بايد يک کاربر ثبت شده باشيد. Skip Navigation Links.

نظرات شما

نشانی ساختمان مرکزی:
تهران، میدان آرژانتین، خیابان بیهقی، شماره 32
 کد پستی: 1513845411
تلفن: 88735071  - 88735074  
نمابر: 88735070
صندوق پستی:  4658 - 15148
نشانی پست الکترونیک:
 info.parks@tehran.ir