جستجو
Menu
image

عنوان: تهیه خاک برگ مناسب از برگ های خزان یافته در فضای سبز شهری

تاریخ انتشار: 1397/10/8

نمایش تعداد بازدیدکنندگان: 170

خلاصه مطلب:

دریافت فایل Pdf

سرشناسه دستورالعمل: سازمان بوستان ها و فضای سبز شهر تهران

عنوان دستورالعمل: تهیه خاک برگ مناسب از برگ های خزان یافته در فضای سبزشهری

نام پدیدآور: کارشناس سازمان بوستان ها و فضای سبز شهر تهران
ویرایش و ویراستار علمی: آقای دکتر بابک متشرع زاده عضو هیاٌت علمی دانشگاه تهران
محل نشر: سازمان بوستان ها و فضای سبز شهر تهران
ناشر: سازمان بوستان ها و فضای سبز شهر تهران
تاریخ نشر: پاییز 1397
تعداد صفحات: 17 صفحه
نشانی: تهران، میدان آرژانتین، خیابان بیهقی، شماره 15، کد و صندوق پستی 158754658، تلفن: 74- 88735071

 

سخن مدیرعامل
یکی از ارکان فضاهای شهری، فضاي سبز است که تاثیر بسزایی در کیفیت منظر شهری به جا می گذارد. هم زمان با رشد بی رویه جمعیت، افزایش شهرنشینی و گسترش تکنولوژی، نظام زیستی شهرها دچار اختلال گردیده است. فضای سبز مناسب در شهرها به عنوان یکی از عوامل موثر در کاهش این اثرات، نقش ارزنده ای را ایفا می کند. مجموعه اثرات مفید فضای سبز، وجود آن را در شهرها اجتناب ناپذیر می سازد به طوری که بدون وجود آن حفظ و توسعه یک شهر پایدار امکان پذیر نخواهد بود. فضای سبز به دليل كاهش آلودگي شيميايي و صوتي هوا، تعديل شرايط جوي بويژه دما و رطوبت، معطر و زيبا سازي محيط، تاثير بر روح و روان انسان از اهميت زيادي برخوردار مي باشد. خاك بستر اصلي نگهداري و پرورش گياهان فضاي سبز و از اساسی ترین عوامل موثر در استقرار، رشد و بقاء گیاهان می باشد. هر سال مقدار زيادي از عناصر غذايي توسط گياهان از خاک برداشت می شود و در فصل خزان با جدا شدن برگ ها از درختان و درختچه ها، از عرصه هاي فضاي سبز شهري خارج مي شود. علاوه بر آن قسمت زيادي از سطح فضاي سبز به چمن كاري اختصاص يافته و حجم ضايعات حاصل از چمن زني نيز قابل توجه است. تدوين مطالب حاضر نيز با هدف جمع آوري برگ های خزان یافته، تهيه خاك برگ و مصرف مجدد آنها در خاک، به منظور غني سازي آن و در نتیجه رشد، تغذیه گیاهان و ایجاد فضای سبز زیبا و شاداب مي باشد. اميد است كه مطالب موجود در اين مجموعه مورد استفاده علاقمندان، به ويژه كارشناسان فضاي سبز قرار گيرد. 

                                                                                                                                                                             علی محمد مختاری
                                                                                                                                                                                مدیر عامل سازمان بوستان‎ها و فضای سبز شهر تهران
مقدمه
فضاي سبز شهری در شهرهای بزرگ و صنعتی از یک سو به دليل كاهش آلودگي شيميايي و صوتي هوا، تعديل شرايط جوي به ويژه دما و رطوبت موجب بهبود وضعیت زیست محیطی شهرها می گردد و از سوی دیگر با معطر و زيبا سازي محيط و تاٌمین نیازهای روحی و عاطفی باعث تاٌثیرات روانی و اجتماعی انسان می شود. بنابراین حفظ، نگهداری و توسعه فضای سبز به خصوص در کلان شهرها از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد. خاك، بستر اصلي نگهداري و پرورش گياهان فضاي سبز می باشد. نقش خاک در زوایای مختلف فعالیت های انسان و محیط زیست برای همگان محرز است. شکل (1) انواع کارکردهای خاک را در کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و صنعت نشان می دهد. 

 

شکل 1- تصویر انواع کارکردهای خاک در کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و صنعت(7)

خاک برگ

خاك برگ حاصل يك فرايند بيولوژيك است كه در طي آن موادي كه منشا آلي و معدنی دارند تغيير تركيب داده و به حالت نسبتا پايدار و یا هوموس در می آید. هوموس ماده سیاه رنگ، بی شکل، کلوئیدي، نسبتاً پایدار بـه تجزیـه میکروبـی و پیچیده اي است که محصول نهایی تجزیه میکروبی ماده آلی در خاك است. ایـن ماده به تجزیه میکروبی نسبتاً مقاوم بوده و وزن مخصـوص ظـاهري کمـی(0/45-0/2گرم بر سانتی متر مکعب) دارد. شکل(4). عامل اين تغييرات موجودات ذره بيني و ميكرو و ماکرو ارگانيزم هاي موجود در توده مواد آلي هستند. درختان در شرایط طبیعی در جنگل ها و باغات، مواد غذایی را از خاک جذب نموده و با فرا رسیدن فصل خزان، با ریزش برگ ها آنها را به خاک برمی گردانند (شکل های 2و3). درحالی که در محیط های شهری هر ساله مقدار زيادي از عناصر غذايي از خاک توسط گياهان برداشت شده و در فصل خزان با جدا شدن برگ ها از درختان و درختچه ها، از عرصه هاي فضاي سبز شهري خارج مي شوند. 

شکل2- تصویر برگ های خزان یافته در طبیعت

در طبيعت بر اثر فعاليت اين ميكروارگانيزم ها و ماکروارگانیسم ها شامل کرم های خاکی، باکتری ها، اکتینومیست ها و قارچ های مفید خاکزی، مواد آلي تجزيه شده و به حالت كمپوست در مي آيد و باعث بهبود خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاک می گردد و دائما این چرخه در طبیعت ادامه می یابد. اما با ايجاد شرايط مناسب (رطوبت، دما و اكسيژن) فعاليت ميكروارگانيزم ها افزايش يافته و در نتيجه تجزيه مواد با سرعت بيشتري انجام مي گردد. شکل (3) چرخه طبیعی عناصر غذایی در طبیعت را نشان می دهد.

شکل3- چرخه طبیعی عناصر غذایی در طبیعت(6)

امروزه در جهان و به خصوص در كشورهاي صنعتي و توليد كننده كودهاي شيميايي، تاثير منفي و زيان بار كودهاي شيميايي بر زيست بوم مورد مطالعه و بررسي قرار گرفته است. از اين رو در كشورهاي مذبور تدابيري براي كاهش مصرف اين مواد اتخاذ شده است. كشورهاي در حال توسعه و از جمله ايران كه قسمت وسيعي از آن خشك و نيمه خشك بوده و ماده آلي خاك اندك مي باشد. چند سالي است كه براي رفع اين مشكل در جستجوي راه حل هايي براي كاهش مصرف کودهای شیمیایی هستند. استفاده از كودهاي طبيعي مانند كود دامي، خاك برگ و كمپوست زباله شهري چنان كه بر پايه استانداردهاي تعيين شده باشد و باعث آلودگي زيست بوم نگردد، از بروز بسياري از مشكلات پيشگيري مي كند. در محیط شهری برگ های خزان یافته جمع آوری و از پارک ها و یا عرصه های فضای سبز خارج می شوند. با هدف جلوگیری از تخریب خاک و کاهش حاصلخیزی آن لازم است که برگ ها پس از پوسیده شدن دوباره به خاک باز گردانده شوند. برگ ها سرشار از مواد آلی می باشند که باید به روش صحیح پوسیده شوند و در عرصه های فضای سبز مورد استفاده قرار گیرند. جدول (1) برخی از اثرات خاک برگ بر خاک را نشان می دهد.

جدول 1- اثرات خاك برگ در خاك

ردیف         انواع اثرات خاک برگ در خاک    
        به علت  افزایش ماده آلی به آن    
  علت اثر در خصوصیات خاک  
افزایش فعالیتهاي زيستي خاك   افزایش تعداد میکروارگانیزم های خاک
افزایش حاصلخيزي خاك  افزایش هوموس و عناصر غذايي به خاک 
بهبود خصوصيات فيزيكي خاك افزايش تخلخل، تهويه، پوك شدن، نفوذپذيري، ظرفيت نگهداري آب،
دانه بندي و پايداري خاك و اصلاح اثر بافت آن 
بهبود خصوصيات شيميايي خاك  تعدیلpH خاك، افزایش ظرفيت تبادل كاتيوني خاك، افزایش انحلال و تحرك عناصر غذايي كم مصرف،
 افزایش قابلیت تحرک تركيبات كلاته و مقاومت آنها در برابر شرايط شيميايي و کاهش بروز كمبود آهن.  

تهيه خاک برگ

پوسیدن برگ گیاهان یک فرایند بیولوژیکی است و میکرو ارگانیزم ها نقش ویژه ای در آن دارند لذا باید شرایط رشد و پرورش آنها فراهم گردد. میکروارگانیزم ها برای تجزیه مواد آلی و انجام فعالیت به اکسیژن، آب، تغذیه صحیح و درجه حرارت مناسب نیاز دارند. مدت زمانی که برگ برای پوسیده شدن به آن نیاز دارد بین 6 ماه تا یک سال (مدت بهینه 9 ماه) می باشد (4و5). شکل(4) تصویر شماتیک از مواد ورودی و خروجی در فرایند تولید خاک برگ یا کمپوست را نشان می دهد. بر این اساس، منابع ورودی نپوسیده شامل مواد آلی حاوی کربن، نیتروژن و پروتئین و مواد معدنی مانند نیتروژن و سایر عناصر غذایی و هم چنین آب می باشد. حاصل تجزیه و پوسیده شدن برگ ها مواد آلی شامل هوموس، کربن، نیتروژن و هم چنین عناصر معدنی، آب و میکروارگانیسم ها است. هم چنین از توده در حین تجزیه توسط میکرو ارگانیزم ها آب، دی اکسید کربن و گرما خارج و به درون توده اکسیژن هوا (به دلیل هوازی بودن فرایند) وارد می شود(2).


 
          شکل 4- تصویر شماتیک مواد ورودی و خروجی در فرایند تجزیه خاک برگ یا کمپوست (2)

نسبت کربن به نیتروژن
فاکتور اساسی در تجزیه مواد کمپوست شونده نسبت کربن به نیتروژن آنها می باشد. بهترین نسبت کربن به نیتروژن برای فعالیت میکروارگانیزم ها 30:1 است. میکروارگانیزم ها از کربن موجود در مواد آلی برای تولید انرژی و از منبع نیتروژن برای تولید پروتئین لازم برای رشد استفاده می نمایند بنابراین لازم است که با انجام محاسبات، توازن کربن به نیتروژن (30:1) حفظ گردد (1،4و5). بقایای برگ درختان دارای 80-40 واحد کربن به ازاء یک واحد نیتروژن می باشند و سرعت کمپوست سازی از آنها به تنهایی بسیار آهسته خواهد بود. برای تسریع فرایند کمپوست سازی لازم است که به توده مورد نظر مواد غنی از نیتروژن مانند ضایعات چمن زنی، کود گاوی یا کودهای شیمیایی دارای نیتروژن اضافه شود (1). اضافه کردن 1 قسمت ضایعات چمن به 3 قسمت برگ درختان نیز به همین منظور می باشد. هنگام استفاده از منابع غنی از نیتروژن مانند ضایعات چمن حاصل از چمن زنی، باید هوادهی و به هم زدن بیشتر توده و اختلاط آن با بقایای مواد غنی از کربن صورت گیرد. جدول (2) مقدار متوسط نسبت کربن به نیتروژن را در نمونه های مختلف مواد آلی نشان می دهد. زمانی مواد آلي پوسیده می شوند که مقدار این نسبت در توده به 20-12 برسد (5).

جدول 2- مقدار متوسط نسبت کربن به نیتروژن در برخی مواد آلی(1).

مواد دارای کربن زیاد              نسبت كربن به نيتروژن  مواد دارای نیتروژن زیاد      نسبت كربن به نيتروژن 
شاخ و برگ درختان                    80:1-40             
ساقه درختان                           130:1-100    
کاغذ                                     200:1-150
خاک اره و تراشه چوب               700:1-300
برگ های خشک                      60:1
کاه و کلش                             100:1-40    
پوست درخت                          130:1-100
خرده روزنامه یا مقوا                  400:1    
ضایعات چمن زنی                        19:1
لجن فاضلاب                             16:1           
بقایای غذایی                              15:1
کود گاوی                                 20:1
کود اسبی                                 25:1
تفاله میوه                                 35:1
زائدات سبزی                            15:1


رطوبت

میکروارگانیزم ها برای رشد و فعالیت به محیط مرطوب نیاز دارند. رطوبت بهینه برای پوسیدن برگ 60-40 درصد می باشد. در شرایطی که رطوبت توده زیاد باشد، آب خلل و فرج مواد را پر نموده و هوا را به بیرون می راند و شرایط بی هوازی ایجاد می نماید. اگر توده خیلی خشک شود، سرعت تجزیه مواد کم می گردد. برخی مواد مثل ضایعات چمن حاصل از چمن زنی ممکن است خیلی خشک به نظر برسد اما آب زیادی در ساختمان سلول های آن وجود دارد. آب پس از رها شدن شرایط لجنی در توده ایجاد می کند. ایده آل ترین روش آبدهی به توده، آبیاری بارانی می باشد که برای حفظ عناصر غذایی مانند نیتروژن مفید است. بهترین زمان رطوبت دهی به توده بعد از اضافه کردن موادی که سرعت تجزیه را افزایش می دهند، می باشد (4). پوشاندن سطح توده با یک صفحه پلی تنی در زمان بارش باران برای جلوگیری از ایجاد شرایط بی هوازی و رطوبت زیاد در توده ضروری است. در نواحی خشک ممکن است آبدهی به توده به دو بار در هفته افزایش یابد. با قراردادن یک پارچه در داخل توده کمپوست می توان مقدار رطوبت توده را تست نمود. اگر پس از پنج دقیقه پارچه رطوبت را جذب نمود رطوبت توده کافی است. اگر پارچه خیلی خیس شد توده باید با مواد آلی خشک مخلوط شود و یا اجازه داده شود که توسط نور خورشید خشک گردد (5). تنظیم رطوبت توده به منظور ایجاد شرایط هوازی در آن لازم است. اضافه نمودن آهسته آب به توده به نفوذ آن کمک شایانی می نماید. در شرایط پیشرفته تر لوله های تزریق کننده آب را در بین توده جایگذاری می کنند. شکل توده کمپوست در حفظ رطوبت آن مؤثر است. وقتی سر آن به شکل مقعر و گود درآید در جذب آب باران مؤثر خواهد بود. برای حفظ رطوبت توده می توان سطح آنرا برای کاهش تبخیر پوشانید یا آن را در سایه یا در یک گودال ایجاد کرد (1). شکل (5) رطوبت دهی به توده را جهت تهیه خاک برگ نشان می دهد.

شکل 5- آبدهی به توده کمپوست در حال پوسیدن(1)

هوادهی
پوسیدن برگ یک فرایند هوازی می باشد و باید در حضور اکسیژن صورت گیرد. به همین منظور باید حداقل 10 درصد اکسیژن برای توده فراهم گردد که این کار به دو صورت انجام می شود: 1- جابه جا کردن یا به هم زدن توده برگ 2- ثابت بودن توده و قرار دادن لوله های متخلخل در بین آن به نحوی که هوا به مرکز توده هدایت شود (4و5). اگر مقدار اکسیژن در توده به کمتر از 5 درصد برسد باعث فعالیت بی هوازی میکروارگانیزم ها و تولید گازهای متان و سولفیدهیدروژن (شبیه به تخم مرغ گندیده) و ایجاد بوی نامطبوع می گردد (5). درصد رطوبت و اندازه ذرات کمپوست شونده در هدایت طبیعی هوا به داخل توده مؤثر است. اضافه کردن اکسیژن به توده با برگرداندن و بهم زدن آن حاصل می شود، هر چند ممکن است انجام این عمل زمان بر باشد. روش قرار دادن لوله های متخلخل تزریق کننده اکسیژن هوا به توده اگر چه گران به نظر می رسد، ولی برای بی بو کردن دپو موادی مانند ضایعات چمن، کمپوست زباله و لجن فاضلاب مناسب است. هوادهی به منظور تأمین اکسیژن جهت انجام فعالیت میکروبی، تنظیم pH، جلوگیری از بالا رفتن بیش از حد دما، کاهش دی اکسید کربن و رطوبت اضافه، رها سازی ترکیبات فرار و جلوگیری از ایجاد شرایط بی هوازی و تولید بو انجام می شود (1).

اندازه توده
کمپوست برگ با ارتفاع 2/4-1/8 متر و پهنای 4/5-3 متر باعث هدایت طبیعی هوا به داخل توده می گردد. مخلوط برگ و ضایعات چمن باید در اندازه های کوچکتر مثلاً ارتفاع 1/8-1 متر و عرض 3/6-2/4 متر(4) و یا ارتفاع 2-1/5 متر و عرض 2/5-2 متر(5) تهیه گردد. یکی از راه های مدیریت برای جلوگیری از متراکم شدن لایه ها، اندازه توده می باشد. اندازه زیاد توده ممکن است که باعث بالا رفتن دما از حد مطلوب در آن شود و هم چنین باعث نرسیدن اکسیژن به مرکز توده و ایجاد شرایط بی هوازی در آن گردد. هم چنين اندازه كم توده ممکن است باعث شود که دمای توده به حد مطلوب نرسد(4).
دما
میکروارگانیزم ها برای فعالیت به دمای مطلوب نیاز دارند. دمای مناسب برای فعالیت آنها 60-32 درجه سانتی گراد است (حرارت بهینه کمپوست سازی حدود 60 درجه سانتی گراد است). در دمای پایین تر از 32 درجه سانتی گراد سرعت فرآیند تجزیه بسیار آهسته می شود. در دمای بالای 60 درجه سانتی گراد میکروارگانیزم ها از بین می روند. درجه حرارت توده کمپوست با توجه به چگونگی تولید حرارت توسط میکروارگانیزم ها، ابعاد توده، درجه حرارت محیط، رطوبت موجود در توده، میزان هوادهی و خصوصیات مواد کمپوست شونده تغییر می یابد با این حال مهم ترین عامل در حفظ درجه حرارت بالا ایجاد شرایط هوازی می باشد. در هوای سرد با افزایش ارتفاع توده می توان درجه حرارت را افزایش و در تابستان با کم کردن ارتفاع آن کاهش داد. زیر و رو کردن یا هوادهی توده در کاهش حرارت توده هایی که درجه حرارت آن بسیار بالا است، موثر نمی باشد (بیش از 70 درجه سانتیگراد). در این مرحله که فعالیت میکروارگانیزم ها برای عمل تجزیه بسیار زیاد است، درجه حرارت که در خلال زیر و رو کردن مواد اندکی کاهش می یابد در عرض 3-2 ساعت به حالت اولیه بر می گردد چون بین فعالیت میکروارگانیزم ها و دمای توده رابطه مستقیم وجود دارد (5). با آب پاشی توده نیز (بدون آنکه کل توده خیس شود) درجه حرارت را نمی توان تا حدود قابل ملاحظه ای کم نمود ولی کاهش ارتفاع توده می تواند حرارت آن را کاهش دهد. هنگام هوادهی ممکن است برای افزایش دمای توده به بزرگ تر شدن اندازه آن احتیاج باشد، چون اندازه کم آن باعث از دست دادن حرارت می گردد. اگر توده کمپوست جوان سرد باقی بماند ممکن است نیتروژن در توده کم باشد. بنابراین با حفر گودال هایی در توده و اضافه کردن منابع نیتروژن این مشکل رفع می شود. وقتی که میزان نیتروژن توده زیاد است (مانند ضایعات چمن) در فصل تابستان، اندازه آن کوچکتر و تعداد دفعات به هم زدن یا برگرداندن بیشتری برای فراهم کردن اکسیژن و کاهش حرارت لازم است. بعد از یک دوره درجه حرارت بالا(چند روز تا چند هفته) درجه حرارت توده کمپوست به تدریج کم می شود. برگرداندن مواد باعث هوادهی توده و قرار گرفتن سطوح جدید در معرض تجزیه می گردد و درجه حرارت بالا می رود. اگر درجه حرارت تا 70 درجه سانتی گراد بالا رود، کمپوست خودش را استریلیزه می کند و باعث از بین رفتن بذور علف های هرز و پاتوژن ها می گردد (4و5). علاوه برآن برخي از میکروارگانیزم های مفید آن نیز کشته می شوند. وقتی که درجه حرارت توده به زیر 21 درجه سانتی گراد می رسد، فرایند کمپوست شدن نزدیک تکمیل شدن است. عدم توازن اکسیژن و رطوبت در توده نیز ممکن است باعث سرد شدن آن گردد. فقدان گرما ممکن است به دلیل پایین بودن مقدار رطوبت توده باشد. در این صورت آب دهی آن با اضافه کردن گودال هایی در سراسر توده خشک صورت گیرد (4). اگر کمپوست مرطوب باشد و برگرداندن آن باعث افزایش درجه حرارت نشود فرایند کمپوست شدن پایان یافته است. در این هنگام میکروارگانیزم ها مواد تجزیه شونده را مورد استفاده قرار داده، فعالیت آنها کم شده و دمای توده کاهش می یابد. در این شرایط مواد کمپوست شونده به مرحله بلوغ رسیده، تیره رنگ شده و کروی شکل می شوند. کمپوست پوسیده باید از نور خورشید و باران محافظت شود. کمپوست پوسیده اگر مدت زمان زیادی نگهداری شود به محلی برای تجمع حشرات تبدیل می شود. اگر توده فقط شامل مواد چوبی دارای نسبت کربن به نیتروژن زیاد مانند ساقه درختان، یا ضایعات حاصل از هرس و بدون توازن کافی با مواد دارای نیتروژن زیاد باشد، دمای آن ممکن است هیچ وقت بالا نرود (5).

فعال کننده ها
فعال کننده ها ممکن است طبیعی و یا مصنوعی باشند. فعال کننده های طبیعی شامل خاک لومی حاوی میکروارگانیزم ها، کمپوست مانند خاک برگ یا بقایای زباله خانگی پوسیده شده و بلوغ یافته حاوی میکروارگانیزم ها، مواد پروتئینی مانند بقاياي گياهي و حيواني غني از پروتئين و کود حیوانی پوسیده می باشند. فعال کننده های مصنوعی شامل کودهای شیمیایی حاوی نیتروژن سولفات آمونیوم،کود اوره، یا کودهای  N:P:K (10:10:10) كه غني از نيتروژن، فسفر و پتاسيم مي باشند. كودهاي شيميايي نسبت به فعال كننده هاي طبيعي و به دليل فقدان پروتئين در آن ها داراي اثرگذاري كمتري هستند. هم چنین باکتری های غیر فعالی نیز وجود دارند که در بسته ها، قرص ها یا دانه های گرانوله تهیه می شوند (1).

pH
در طی مراحل تجزیه مواد آلی تغییرات زیادی در pH توده رخ می دهد. در ابتدای فرایند pH توده کمی اسیدی است و علت آن تشکیل مواد اسیدی به دلیل فعالیت میکروب ها است. سپس به دلیل تبدیل نیتروژن غير آلي به آمونیم pH توده بالا رفته و قلیایی می شود. در ادامه تجزیه، گاز آمونیاک به اتمسفر آزاد می شود یا به نیترات تبدیل می گردد. نیترات هم آب شویی شده یا توسط باکتری ها نیتروفیکاسیون رخ داده و pH توده کمپوست خنثی و یا کمی قلیایی می گردد (5).

برگرداندن و به هم زدن توده
برگرداندن یا به هم زدن توده باید براساس درجه حرارت آن باشد. وقتی درجه حرارت توده به 60 یا 32 درجه سانتی گراد می رسد، این عمل صورت می گیرد. اگر دمای توده در این محدوده باقی بماند، برگرداندن و به هم زدن منظم می تواند به پوسيدن آن، به وسیله عرضه سطوح جدید سرعت ببخشد. چرخاندن زیاد توده باعث فعالیت زیاد تجزیه کنندگان می گردد. در تناوب چرخاندن توده باید دقت شود چون دمای توده زیاد شده و باعث کشتن بذور علف های هرز می گردد (4). زمانی که رطوبت توده از 60 درصد افزایش می یابد به هم زدن توده هر 2 روز یک بار صورت می گیرد (5). برگ ها ممکن است به تعداد دفعات اندکی در سال برای به هم زدن یا برگرداندن نیاز داشته باشند، اما انجام این عمل در ابتدای پوسیدن هر 4-3 روز یک بار و تا دو هفته یک بار انجام می شود. هر چه فرایند کمپوست شدن کامل تر می شود و کمپوست پایدارتر می گردد، تناوب برگرداندن و به هم زدن توده اهمیت کمتری پیدا می کند. اگر کمپوست بی هوازی و بدبو شود، برگرداندن و به هم زدن، اکسیژن کافی به آن رسانده و بوی بد آن رفع می شود (1). اشکال (6 و7) به هم زدن و زیر و رو کردن توده کمپوست را نشان می دهد.

    

اشکال 6 و7- به هم زدن و زیر و رو کردن توده کمپوست

مرحله بلوغ و رسیدگی کمپوست
در فاز تجزيه فعاليت ميكروارگانيزم ها در صورت مهيا بودن شرايط محيطي (مواد مغذي، pH، رطوبت و غيره) به حداكثر ميزان خود مي رسد. رشد سريع ميكروارگانيزم ها باعث مي شود كه ميزان مواد مورد نياز كاهش يافته و در نتيجه فعاليت ميكروبي و دما به تدريج افت نمايد. مطالعات انجام شده نشان مي دهد كه در اين فاز حجم مواد آلي به ميزان 50- 25 درصد كاهش مي يابد. پس از اين مرحله كود وارد فاز بلوغ مي شود تا تثبيت نهايي خود را طي نمايد. در اين مرحله مواد آلي كود تثبيت و از سميت عناصر موجود در آن كه براي گياهان مضر است كاسته مي شود و محصولي با كيفيت مناسب توليد مي گردد.
وقتي كه خاك برگ نارس در فضاي سبز به كار رود، به دليل دارا بودن نسبت كربن به نيتروژن بالا تجزيه فعال آن در خاك انجام مي شود و اين امر منجر به دام افتادن نيتروژن در خاك و از بين رفتن منبع تامين نيتروژن خاك مي گردد. اين مشكل را مي توان با اضافه كردن كودهاي نيتروژن به خاك بر طرف نمود اما ادامه تجزيه خاك برگ نارس در خاك منجر به از دست رفتن اكسيژن موجود در هواي محبوس شده در خاك مي گردد و اين امر نيز منجر به توليد تركيباتي در شرايط بي هوازي در خاك مي گردد و مشكلات مربوط به تخليه اكسيژن، كاهش نيتروژن و سميت حاصل از موادي مانند آمونياك، سولفيد هيدروژن و دي اكسيد نيتروژن در زمين به وجود مي آيد. در تمام اين موارد زمان لازم براي رسيدن و تثبيت خاك برگ بايد در نظر گرفته شود زيرا در غير اين صورت نه تنها محصول نهايي از ارزش كوددهي برخوردار نخواهد بود بلكه در صورت اضافه شدن به زمين مانند سمي بر عليه رشد گياه عمل خواهد نمود. اگر از خاك برگ توليد شده بلافاصله استفاده نمي شود بايد با رطوبت كمتر از 35 درصد نگهداري شود. خشک شدن خاک برگ باعث پودري شدن و بي ارزش شدن آن مي شود. اگر كمپوست حاصل با رطوبت بيشتر از 35 درصد در كيسه نگهداري شود باعث ايجاد شرايط بي هوازي و نهايتا توليد كپك مي گردد. كمپوست خاك برگ رسيده با مرطوب كردن مجدد بوي نا مطبوع نمي دهد و يكي دو روز پس از مرطوب كردن دماي آن بالا نمي رود يعني ميكروب ها فعال نبوده و نشان دهنده رسيده بودن كود است. كمپوست خاك برگ رسيده قهوه اي تيره تا سياه رنگ مي باشد. بلوغ كمپوست و پايداري آن فاكتور مهمي مي باشد كه بايد مورد توجه قرار گيرد(1).

شکل 8- خاک برگ پوسیده

سلامتی و ایمنی
باقیمانده های گیاهی که با علف کش و یا آفت کش اسپری شده اند و یا مبتلا به بیماری و هستند نباید به عنوان مواد اولیه برای تولید کمپوست استفاده شوند (4و5). هم چنین از ورود مواد غیر قابل کمپوست شونده مانند شیشه، فلزات، پلاستیک به داخل توده به دلیل پایین آوردن کیفیت محصول نهایی باید خودداری گردد (1و5). برگ خشک یا چیپس چوب به مواد آتش زا مانند سیگار روشن حساس بوده و ممکن است زود آتش بگیرد. توده باید مرطوب نگه داشته شود چون اگر خشک شود ممکن است احتراق یابد. مواد آلی در رطوبت 45 -25 درصد و در حین کمپوست سازی ممکن است آتش بگیرد. مدیریت صحیح، نگهداری توده زیر ارتفاع 3 متر و برگرداندن توده زمانی که به دمای 60 درجه سانتی گراد می رسد، می باشد. محلی که برای تهیه خاک برگ در نظر گرفته می شود باید قابل دسترسی بوده و به یک منبع تهیه آب در هنگام آتش سوزی نزدیک باشد. جدول (3) طريقه برخورد با مسائل احتمالي در حين تهيه خاك برگ را نشان مي دهد.

خلاصه مراحل تهیه خاک برگ
1- انتقال برگ های خزان یافته و ضایعات چمن در عملیات چمن زنی به محل دپوی برگ.
2- استفاده از کود شیمیایی غنی از نیتروژن مانند اوره به مقدار 18 کیلوگرم به ازاء هر 1000 کیلوگرم خاک برگ. ماده آلی غنی از نیتروژن مانند ضایعات چمن زنی به مقدار یک قسمت به ازاء سه قسمت برگ خزان یافته در بین توده مصرف می گردد.
3- رساندن ارتفاع توده به اندازه 1/8-1 متر و پهنا 3/6-2/4 متر (محدودیتی برای طول توده وجود ندارد).
4- ریختن 15-10 سانتی متر خاک برگ یا کمپوست پوسیده روی سطح توده برای افزایش سرعت شروع فعالیت میکروار گانیزم ها.
5- مرطوب کردن و آبدهی به توده. رطوبت توده باید بین 60-40 درصد حفظ شود. رطوبت وقتی به مقدار 40 درصد رسید عمل آبدهی به توده باید صورت گیرد (بسته به دمای هوا و تبخیر آب از توده).
6- به هم زدن و هوادهی توده. در روزهای اول فاصله دفعات هوادهی کمتر و با گذشت زمان به هفته ای یک بار و سپس به دو هفته یک بار کاهش می یابد یعنی به مرور فاصله زمانی هوادهی به توده افزایش می یابد.
7- حفظ دمای توده بین 60-32 درجه سانتی گراد. با کم شدن دمای توده به هم زدن و یا مرطوب نمودن آن (حفظ رطوبت در مقدار بهینه) لازم می باشد.
8- نگهداری و کنترل توده به مدت حداقل 9 ماه.
9- خاک برگ زمانی پوسیده شده است که با حفظ رطوبت گفته شده، به هم زدن توده باعث افزایش دما در آن نگردد. در این شرایط خاک برگ تیره رنگ و کروی شکل می شود (2)

 

مسئله

علت

رفع مسئله

بوی

نامطبوع

 

رطوبت زیاد توده

زیر و رو کردن توده

بزرگی اندازه توده

کوچک کردن اندازه توده

متراکم شدن برگ ها

برگرداندن توده، کاهش اندازه توده

جمع شدن آب در سطح توده

برطرف کردن آب ایستادگی

pH بالا

جلوگیری از افزایش pH به بیش از 8

کمبود اکسیژن و تهویه ضعیف توده

زیر و رو کردن توده و هوادهی

پایین آمدن دمای توده

کوچکی زیاد اندازه توده

بزرگ کردن اندازه توده یا اختلاط مواد

ناکافی بودن رطوبت

اضافه کردن آب به همراه زیر و رو کردن

تهویه کم

زیر و رو کردن توده

دمای بالای توده

بزرگی اندازه توده

کاهش اندازه توده

تراکم برگ ها

زیر و رو کردن توده

جمع شدن آب در سطح

تورفتگی توده

پرکردن تو رفتگی

آتش گرفتن توده

سیگار یا ماده احتراق کننده دیگر

حفظ توده از منابع ایجاد حریق. هنگام آتش سوزی، جداسازی قسمت آتش سوزی شده و ممانعت از پیشرفت آتش به بخش های دیگر.

شوری زیاد

وجود املاح در بقاياي برخي گياهان

آب شویی توده

حرارت کم توده در زمستان

سردی هوا

سقف کردن محل

کوچک بودن اندازه توده

زیاد کردن اندازه و تراکم توده

عدم پوشش توده

استفاده از پوشش های نایلونی، یک لایه کمپوست رسیده، خاک یا برگ روی توده

pH زیاد

بیشتر از 9- 8/5

افزودن کمی سولفور

رطوبت نامناسب

رطوبت کمتر از 40 درصد

افزودن آب یا مواد مرطوب و بهم زدن

رطوبت بیشتر از 60 درصد

زیر و رو کردن مواد و استفاده از پوشش های نایلونی روی توده در زمان بارندگی

CO2 بیش از حد

بی هوازی شدن فرایند

هوادهی و زیر و رو کردن توده

کمبود اکسیژن

- کاهش نیافتن حجم یا وزن توده کمپوست در طی فرایند

- افت ناگهانی دما در انتهای فرایند

زیر و رو کردن و هوادهی توده

کپک زدن سطح توده

محیط گرم و مرطوب

زیر و رو کردن و هوادهی منظم توده



منـابع
- ابراهیمی، ا.، ح. پور علاقه بندان، ش. خزائلی، ع. شهسواری و ا. صالحی. 1378. اولین مرجع کامل مدیریت کیفیت تولید کود آلی. سازمان بازیافت و تبدیل مواد زائد شهرداری اصفهان. انتشارات موسسه علمی دانش پژوهان برین اصفهان. 542 ص.
- تابان، م. 1387. فرآوری خاک برگ. نشریه آموزشی سازمان پارک ها و فضای سبز شهرداری اصفهان.
- سماوات، س.، م.م. طهرانی، ک. بازرگان و م. بصیرت. دستورالعمل نحوه بررسی مواد آلی. نشریه کودهای آلی موسسه تحقیقات خاك و آب سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزي وزارت جهاد کشاورزي.

 
. Acquaah, g .2002. Horticulture, principles and practices, Singapoore, p: 787p-
 .Sharma, A.K.2005. A Hand book of organic farming by Grobios, India-
 /https://slideplayer.com/slide-
 /www.FAO.org/resources/infographics-

 

براي اشتراک (subscribe) شما بايد يک کاربر ثبت شده باشيد. Skip Navigation Links.

نظرات شما

نشانی ساختمان مرکزی:
تهران، میدان آرژانتین، خیابان بیهقی، شماره 32
 کد پستی: 1513845411
تلفن: 88735071  - 88735074  
نمابر: 88735070
صندوق پستی:  4658 - 15148
نشانی پست الکترونیک:
 info.parks@tehran.ir