جستجو
Menu

عنوان: داغداغان

تاریخ انتشار: 1397/8/5

نمایش تعداد بازدیدکنندگان: 816

خلاصه مطلب:  نام علمی: Celtis

نام انگلیسی: Hackberry
خانواده: Ulmaceae

 

مشخصات گیاهی داغداغان
این جنس بالغ بر 70 گونه درخت و درختچه خزان‎کننده و یا همیشه سبز دارد که در نواحی معتدل و گرمسیری و به طور عمده در نیمکره شمالی یافت می‎شوند و اغلب در بیشه‎زارها، سراشیبی‎های سنگلاخ و حاشیه رودخانه‎ها استقرار می‎یابند. کشت داغداغان موجب ایجاد امنیت در برابر خطرات سیل، فرسایش خاک و ریزش کوه می‌شود. گونه‎های مختلف این جنس به دلیل شکل تاج، برگ ها و رنگ زیبای پائیزیشان کاشته می شوند. هم چنین به دلیل فرم خاص تاج، یکی از کاربرد‎های گونه‎های این جنس ایجاد سایه می‎باشد.
به طور معمول برگ در این جنس متناوب و دندانه‎دار است. گل های تک جنسی، سبزرنگ و کوچک آن در بهار شکوفا می شوند. گل های نر در خوشه هایی در انتهای شاخه ها به وجود آمده در حالی که گل های ماده به صورت منفرد یا دو تائی در محور برگ دهنده ایجاد می‎گردند. گل در این جنس ارزش زینتی ندارد. میوه در این جنس شفت گوشتی و کروی است که اغلب موجب جلب پرندگان می شود. 
در ایران باستان از درخت داغداغان برای نشانه‌گذاری محل اموال زیرخاکی استفاده می‌شده ‌است. این درخت در فرهنگ ترکمن، مقدس و محترم است. ترکمن‌ها چوب آن را به شکل خاصی تراشیده و به گردن کودک می‌آویزند تا چشم نخورد. نقش داغداغان هم برای جلوگیری از "نظر خوردن" در فرش ترکمنی بافته می‌شود. 

 تکثیر گونه‎های جنس داغداغان
 با توجه به ماهیت یکسانی که در شکل (مورفولوژی) و سختی دیواره (میانبر) بذر داغداغان وجود دارد و همچنین ضرورت شکستن خواب بذر آن و تقریباً ویژگی یکسانی که در شکل آرایش ریشه آنها وجود دارد، روش یکسانی برای تکثیر آنها پیشنهاد می‎شود. تکثیر آنها اگر چه به هر دو صورت خزانه زمینی و خزانه گلدانی (کیسه گلدانی) میسر است ولی با توجه به آنکه در جنگل کاری ها نهال‎های گلدانی، پاسخ بهتری داده‎اند پیشنهاد می‎گردد تکثیر آنها در خزانه گلدانی (کیسه گلدانی) انجام شود. برای تکثیر آنها ضرورت دارد مراحل زیر به طور پیوسته و دقیقاً در زمان‎بندی پیشنهاد شده انجام شوند. 
تهیه بذر: بذر گونه‎های جنس داغداغان به طور غالب از نیمه دوم مهر ماه شروع به رسیدن کرده و تا اول آذرماه امکان جمع‎آوری آنها وجود دارد. بعد از جمع‎آوری و بوجاری بذرها در آبان ماه بهتر است بذرها بلافاصله به مدت 48 ساعت درون آب خیسانده شوند و هر 6 ساعت یک بار آب آن تعویض شود. بعد از پایان مدت اشاره شده میوه‎ها درون گونی به آرامی له شده و مالش داده شوند تا پوست و گوشت روی بذرها از روی آن به طور کامل جدا شوند. این بذرها بهتر است پس از شستشوی کامل بدون آنکه خشک شوند تا زمان کاشت در گلدان، درون ماسه مرطوب در هوای آزاد لایه‎گذاری شوند. بهترین زمان کاشت بذرها اول آذر ماه است. اگر کیسه گلدان ها آماده نباشند بذرها را می‎توان تا نیمه دوم بهمن ماه به همین شکل در ماسه مرطوب نگهداری نمود. لازم است دقت شود بر اثر تغییرات سریع دمایی از نیمه دوم بهمن ماه بذرها شروع به ترک خوردن و سبز شدن می‎نمایند. تاخیر در کاشت بذرها موجب ریشه‎زنی آنها شده و کاشت آنها مشکل و با اُفت زیادی همراه خواهد بود.
 کیسه گلدان مناسب برای تولید نهال‎های یک ساله دارای قطر دهانه 10 سانتی‎متر و عمق 27 سانتی‎متر می باشد (برای این اندازه گلدان، اصطلاح بازاری آن به کیسه گلدان 15×30 معروف است). برای نهال‎های دو ساله آن، کیسه گلدان با دهانه 12/5 و عمق 27 سانتی‎متر مناسب خواهد بود (برای این اندازه گلدان اصطلاح بازاری آن به کیسه گلدان 20×30 معروف است). ترکیب خاک گلدان ها 3 قسمت خاک زراعی، 1 قسمت ماسه و 1 قسمت کود دامی کاملاً پوسیده می باشد. بذرها قبل از کاشت با یکی از قارچ‎کش هایی مانند کاپتان یا زینب به نسبت 3 الی 4 در هزار ضدعفونی می شوند. عمق کاشت بذرها 1 الی 1/5 سانتی‎متر و تعداد بذر مناسب در هر گلدان 3 عدد بذر است. بذرها لازم است با مخلوطی از 1 قسمت ماسه و 1 قسمت خاک‎برگ پوشش داده شوند. 
مراقبت‎های لازم شامل وجین علف های هرز، آبیاری منظم به شیوه بارانی، تنک کردن و حذف نهال‎ اضافی در هر گلدان پس از شش‎برگی شدن و هرس ریشه نهال ها (ریشه‎های بیرون زده از کیسه‎گلدان ها) 2 تا 3 نوبت در سال اول می باشد. با مراقبت‎های لازم معمولاً پس از یک فصل رویش ارتفاع نهال‎ها 70 تا 100 سانتی‎متر خواهد شد و مناسب انتقال به عرصه جنگل کاری می باشند.
- بذرهای خشک داغداغان را می‎توان در دمای 2 تا 4 درجه سانتی‎گراد برای مدت 3 سال نگهداری نمود. بذرهای خشک سال قبل گونه‎های جنس داغداغان در دهه دوم آبان، پس از 24 ساعت خیساندن در آب کشت شوند.

معروف‎ترین و متداول‎ترین گونه‎های این جنس در ایران عبارتند از :

نام فارسی: داغداغان

نام علمی:  Celtis australis

نام انگلیسی: European hackberry European nettle, tree

خانواده :  Ulmaceae

 رویشگاه

پراکنش جهانی آن شامل شمال و شرق آناتولی، قفقاز، شمال عراق، ایران، افغانستان، ترکمنستان، پاکستان و کشمیر می باشد. پراکنش جغرافیایی آن در ایران نواحی خشک کوه های زاگرس و البرز در ارتفاع 800 تا 2600 متر از سطح دریا شامل مناطقی از گرگان(اعم از گنبد کاووس، پارک گلستان و ...)، مازندران(جنوب چالوس)، گیلان(جنوب رشت)، لرستان، فارس، یزد، تهران، خراسان و چهار محال بختیاری است.

 مورفولوژی 
درختی است خزان‎کننده، ارتفاع تا 25 متر، دارای رشد متوسط و تاج متراکم که سایه خوبی ایجاد می کند. برگ ها پهن و دندانه دار، به رنگ سبز تیره که پشت آن نقره ای یا خاکستری است. هم چنین به شکل تخم مرغی یا تخم مرغی باریک و غالباً نوک دار، به طول 6 تا 12 سانتی‎متر که در پائیز تغییر رنگ داده و قهوه ای تیره تا سیاه می‎شود. میوه شفت آن قابل خوردن است.
داغداغان بیشتر به عنوان یک گیاه زینتی کاشته می شود و به دلیل داشتن سیستم ریشه ای عمیق برای کاشت در حاشیه خیابان ها مناسب است چرا که ریشه های آن به کف و سنگ جدول پیاده روها آسیب نمی رساند. این درخت توانائی رویش در ارتفاعات بالا و شرایط سخت را داراست و ریشه های قوی آن در شکاف صخره ها نفوذ و باعث متلاشی شدن آنها می گردد. نام درخت از واژه ترکی داغداغان به معنی شکافنده و متلاشی کننده صخره گرفته شده است. 

نیازها
گیاهی است خشکی پسند با ریشه های عمیق، نسبت به بافت خاك حساسيت چنداني نداشته به‌ طوري‌که در خاك‌هاي سبك (شني) و متوسط (لومي) قادر به رويش است. هرچند خاك‌هاي حاصلخيز با بافت متوسط و كاملاً زهكشي شده را ترجيح مي‌دهد ولي در خاك‌هاي شني و گراولي خشك نيز توان استقرار آن‌ بالا مي‌باشد. قادر است در خاك‌هاي اسيدي، خنثي و قليايي(8-6 = pH) رويش یافته و مستقر گردد. در مناطق سردسیر رطوبت خاک باید کمتر باشد و در مکان کاملا آفتابی کاشته شوند. در مناطق بادخیز تا قبل از استقرار نیاز به قیم دارد تا در جای خود تثبیت شود. گرد و غبار و هوای آلوده شهرهای بزرگ را به خوبی تحمل می کند. هرس پایه های جوان به منظور فرم دهی و هدایت شاخه اصلی صورت می گیرد. هرس فرم‎دهی در بهار و هرس شاخ و برگ خشکیده و احیاناً آفت زده در اواخر زمستان و یا اوایل بهار انجام می شود. 
مصارف و کاربرد
داغداغان در کوهستان های دامنه شمالی البرز معمولاً شرایط سخت رویشگاه را به خوبی تحمل می‎کند. تحمل سرما و گرما توسط این گونه در اکوتیپ‎های مختلف بسیار زیاد است. در مناطقی که سایر گونه‎های جنگل های شمال خوب رشد نمی‎کنند، به شرط آنکه عرصه ماندابی نداشته باشد از این گونه می‎توان برای جنگل کاری استفاده نمود. همچنین از این گونه برای درختکاری در حاشیه جاده‎های برون شهری و خیابان های درون شهری می‎توان بهره برد. برای توسعه فضای سبز شهری و حومه شهری در شمال کشور گونه مطمئنی محسوب می‎شود و علی رغم اینکه در حال حاضر ممکن است در برخی مناطق تهران مشاهده گردد، برای این شهر توصیه نمی شود. 
چوب داغداغان صنعتی و دارای مصارف مختلف و خمش پذیر می باشد. برگ، میوه و دانه آن بدلیل ترکیبات قابض، مصرف داروئی دارد و جوشانده آن به عنوان قابض پرده مخاطی در زخم های دستگاه گوارش، اسهال و اسهال خونی و ترشحات غیر طبیعی مخاط‎ها استفاده می‎شود.

نام فارسی : تایله

نام علمی : var. glabrata Boiss Celtis tournefortii
نام انگلیسی : Oriental hackberry
خانواده : Ulmaceae 

 

 رویشگاه

پراکنش جهانی آن در شبه جزیره بالکان، شمال عراق، سیسیل و نخجوان و پراکنش آن در ایران محدود به مناطقی از شمال غرب (کردستان) کشور می باشد.

 مورفولوژی

درخت یا درختچه­ ای کوتاه با ارتفاع حداکثر 6 متر، دارای شاخه ­های کرکدار، برگ­های چرمی و خشن با طولی حداکثر دو برابر عرض، به شکل تخم مرغی پهن و به ندرت دایره ای تخم مرغی، نوک تیز یا نوک دار و دارای میوه شفت زرد یا نارنجی که پس از رسیدن گرد آلود است، می باشد. گل ­های این درخت در اواسط بهار ظاهر و برای زنبورها، پروانه ها و پرندگان جذاب است.

 نیازها

گیاهی است مقاوم به کم آبی که در خاک­ های ضعیف هم به حیات خود ادامه می‎دهد. در برابر سرمای شدید و هم­ چنین آفات و بیماری­ ها مقاوم است. به خاک­ های بسیار مرطوب یا بسیار سبک علاقه ای ندارد.

 ازدیاد

برای ازدیاد از قلمه چوب نیمه سخت و یا کاشت مستقیم بذر در فضای آزاد یا در کیسه گلدان به روش شرح داده شده در پائیز استفاده می گردد.

کاربرد

‎ این درخت برای جنگل­ کاری در مناطق خشک و نیمه خشک کشور مورد توجه می‎باشد. اصولاً گونه‎های جنس داغداغان به خصوص گونه "تا" و گونه "تایله" در طبیعت، گونه‎هایی بسیار سرسخت هستند و اغلب با حداقل شرایط زیستی خود را سازگار می‎کنند. تحمل سرما و گرما توسط این گونه در اکوتیپ‎های مختلف بسیار زیاد است. گاهی دمای پایین‎تر از 25 درجه سانتی‎گراد را به خوبی تحمل می‎کند. در برخی رویشگاه‎ها دیده می‎شود 5 تا 6 ماه در سال بدون بارندگی پایدار و سرسبز به حیات خود ادامه می‎دهد. با چنین توانایی‎هایی که این گونه‎ها دارند درختانی مطمئن برای توسعه فضای سبز درون شهری، حاشیه شهری و برون شهری (از جمله شهر تهران) و جنگل­کاری در مناطق کوهستانی هستند. این گونه‎ها ریشه‎ای عمیق و نسبتاً گسترده تولید می‎کنند در نتیجه در مقابل طوفان­ های شدید و بارش برف‎های سنگین پایداری خوبی دارند. به این لحاظ گونه‎هایی مطمئن برای بادشکن هم در اطراف مزارع و هم در حاشیه جادها و اتوبان ­های بین شهری محسوب می‎گردند. طول عمر این درخت نسبتاً زیاد است. پایه‎هایی از آنها در زاگرس حضور دارد (بازفت در استان چهار محال و بختیاری) که فراتر از 300 سال عمر دارند. با چنین توانایی، فضای سبز ایجاد شده توسط این گونه‎ها برای چند قرن پایدار خواهد بود.‎

نام فارسی : درخت تا

نام علمی :  Celtis caucasica

 نام انگلیسی : caucasian hackberry

خانواده : Ulmaceae

 رویشگاه

پراکنش جهانی آن شامل شمال و شرق آناتولی، قفقاز، شمال عراق، ایران، افغانستان، ترکمنستان، پاکستان و کشمیر می­ باشد. پراکنش جغرافیایی آن در ایران نواحی خشک کوه ­های زاگرس و البرز در ارتفاع 800 تا 2600 متر از سطح دریا شامل مناطقی از گرگان (اعم از گنبد کاووس، پارک گلستان و ...)، مازندران (جنوب چالوس)، گیلان (جنوب رشت)، لرستان، فارس، یزد، تهران، خراسان و چهار محال بختیاری است.

 مورفولوژی

 درختی کوتاه حداکثر تا ارتفاع 15 متر، دارای شاخه ­هایی با کرک­های کوتاه پراکنده یا تقریباً بدون کرک می باشد. برگ ­ها به­ شکل تخم مرغی پهن یا تخم مرغی لوزوی، کم و بیش نوک­دار با قاعده مورب گرد و سطح تحتانی کرک­دار یا بدون کرک و دندانه اره‎ای و به رنگ سبز کم رنگ یا سبز کلمی دیده می شود. میوه‎ها به قطر تقریباٌ 10 میلی‎متر، به رنگ قهوه‎ای کم رنگ تا کرم و خردلی، کم گوشت و شیرین می باشند که در پائیز بصورت خام مصرف می­شوند.

  نیازها

یکی از گونه‎هائی که نقش به سزایی در حفاظت از طبیعت را به عهده دارد، گونه  "تا "   Celtis caucasica  می­باشد. این درخت توانایی رویش در ارتفاعات بالا و شرایط سخت را دارا است و با توان مقاومت به خشکی نسبتاً زیاد و رشد و نمو روی خاک‎های مختلف از جمله رسی، لومی، شنی، آهکی و حتی خاک‎های اسیدی و نیز مقاومت در برابر آفات و امراض جایگاه نسبتاً مناسبی دارد.

 کاربرد

گونه‎ای مناسب جهت احیای جنگل‎ها می‎باشد و از جهت‎های مختلف دارای ارزش و کاربرد است و اگر به طور گسترده اقدام به کاشت در نواحی خشک شود، می‎تواند در احیای این مناطق بسیار تاثیرگذار باشد. این گونه از نظر توانایی استقرار و کاربرد در توسعه فضای سبز و احیای مناطق کوهستانی، کوهپایه‎ای و کاشت در فضای سبز شهری و حومه شهری (از جمله شهر تهران) مشابه گونه تایله است و آنچه در مورد گونه قبل اشاره شد برای این گونه نیز می‎توان متصور بود.

 آفات و بیماری‎های جنس داغداغان

 برخی از آفات و بیماری­ هایی که بر روی گیاهان این جنس مشاهده می‎شوند عبارتند از‎:

 

 



1- Polygonia egea
 لارو این پروانه از برگ درختان داغداغان و نارون تغذیه می کند.






2- Shivaphis celti
شته داغداغان یکی از آفات مهم درخت داغداغان است که به برگ ها و شاخه‎های جوان حمله می کند.




 درخت نارون، داغداغان و آزاد از مهم ترین میزبان‎های این آفت هستند. حشره كامل، برگ هاي درختان را سوراخ سوراخ ميكند و لاروها با فعاليت در سطح زيرين برگ از پارانشيم تغذيه نموده و فقط رگبرگ ها باقي مانده و برگ ها حالت توري پيدا مي كنند به طوريكه درختان از دور با منظري سفيد رنگ ديده مي شوند و با كاهش سبزينه برگ، سطح فتوسنتز کننده درخت كاهش یافته و به مرور درخت ضعيف می شود.

منابع :

1. روحانی، غ. 1384. راهنمای انتخاب و داشت درختان زینتی در فضای سبز. انتشارات آییژ.
2. قهرمان، ا. 1383. گیاه‎شناسی پایه، جلد دوم. انتشارات دانشگاه تهران.
3. مظفریان، و. 1383. درختان و درختچه‎های ایران. انتشارات فرهنگ معاصر. 1003 صفحه 
4. مظفریان، و. 1392. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر. 1426 صفحه.

5- Barnard, L. 2004. Flora, A Gardener’s Encyclopedia.
6- Brickell, C. and D. Kindersley. 1996. A–Z Encyclopedia of Garden Plants.. 
7- www.nargil.ir

8- www.cloob.com

براي اشتراک (subscribe) شما بايد يک کاربر ثبت شده باشيد. Skip Navigation Links.

نظرات شما

نشانی ساختمان مرکزی:
تهران، میدان آرژانتین، خیابان بیهقی، شماره 32
 کد پستی: 1513845411
تلفن: 88735071  - 88735074  
نمابر: 88735070
صندوق پستی:  4658 - 15148
نشانی پست الکترونیک:
 info.parks@tehran.ir