جستجو
Menu
  پارک ملی سرخه حصار
 
   

نام انگلیسی: Sorkheh Hesar national park

نام فارسی : پارک ملی سرخه حصار 
 

پارک ملي سرخه حصار در شرق تهران و در N3543 الي N3536 عرض شمالي و E5130 الي E5138 طول شرقي واقع شده و مساحت آن در حدود 9168 هكتار مي باشد.

پوشش گياهي: بنه,‌ بادام كوهي,‌ ارس,‌ داغداغان,‌ چنار,‌ سپيدار,‌ پده,‌ زالزالك, زبان گنجشك,‌ عرعر و كاج.

پستانداران:
كل وبز, قوچ و ميش البرز مركزي,‌ آهو,گراز,‌ پلنگ,‌ كفتار,‌ روباه قرمز, شغال ,گربه وحشي, گوركن, تشي وخرگوش .

پرندگان:‌ حواصيل خاكستري, حواصيل شب,‌ بوتيمار, اگرت بزرگ,‌ سرسبز,‌ اردك ارده اي
,‌ خوتكا,‌ اردك نوك پهن, فيلوش,‌ عقاب ماهي گير,‌ كوركور,‌ قرقي,‌ طرلان,‌ عقاب طلايي,‌ عقاب شاهي,‌ سارگپه,‌ كركس, دال سياه,‌ دليجه,‌ بالابان,‌ بحري,‌ شاهين,‌ آبچليك و‌ آبيا .

خزندگان ودوزيستان: ماركرمي, كورماردوسر,‌ مارآتشي, مارپلنگي,‌ ماردستي, مارآبي,‌ مارشتري,‌ شترمار,‌ يله مار, تيرمار,‌ سوسن مار,‌ افعي شاخدار ايراني, افعي كوفي,‌ قورباغه معمولي,‌ وزغ سبز,‌ لاك پشت مميزدار غربي

از روزگار آقا محمد خان قاجار منطقه جاجرود به عنوان قرق انتخاب گردید و در روزگار فتحعلیشاه همه منطقه جاجرود خجیر و سرخه حصار به صورت قرق درآمد. در سال ۱۳۱۰ ه.ش حدفاصل اراضی و کوههای جاجرود و ورجین به نام تلو و هزار دره به این مناطق افزوده شد.

در سال۱۳۴۲ با الحاق کوه های اراکوه و قره اغاج به منطقه مساحت آن به حدود ۱۳۰۰۰۰ هکتار رسید. پس از سال۱۳۵۰ به منظور قرق کامل منطقه بخشی از اراضی که در داخل منطقه قرار داشت مانند ده ترکمن از اهالی خریداری و منطقه کلآ به شکارگاه سلطنتی تبدیل شد. در سال ۱۳۵۸ این شکارگاه به سازمان محیط زیست واگذار گشت. و یک قسمت از اراضی را به عنوان پارک ملی و قسمتی دیگر را به عنوان محیط حفاظت شده تعیین و بقیه در اختیار اهالی منطقه برای تعلیف دامداری گذاشته شد. در نتیجه پارک ملی سرخه حصار به مساحت ۹۳۸۰ هکتار و پارک ملی خجیر به مساحت ۱۵۷۰ هکتار و منطقه حفاظت شده جاجرود به مساحت ۵۱۶۵۰ هکتار زیر نظر سازمان محیط زیست قرار گرفت.

مجموعه جاجرود را می توان در اقلیم نیمه صحرایی ـ کوهستانی در شمال و شمال شرقی ایران قرار دارد. آب و هوای این منطقه به طور کلی خشک است و تفاوت درجه حرارت روز و شب یاد و میزان بارندگی سالانه حدود ۲۵۰ میلیمتر است. بلند ترین نقطه مجموعه قله اراکوه ۲۶۴۹ متر و پست ترین نقطه آن دشت سنگ تراشان به بلندی ۱۱۰۰ متر از سطح دریا است. منابع آب مجموعه از دو رود مهم جاجرود و دماوند و تعداد زیادی چشمه های دائمی و فصلی تامین می شود.


پوشش گیاهی: به علت نزدیکی به ناحیه گرمسیری ورامین از یک سو و متاثر از ارتفاعات البرز مرکزی از سوی دیگر و به دلیل داشتن پستی و بلندی های بسیار از نظر پوشش گیاهی دارای سیمای متفاوتی است.

۱) پوشش گیاهی منطقه گرمسیری : عبارتست از گز ـ تاغ ـ قیچ ـ اشنان ـ جغجغه ـ کاروان کش ـ پرند ـ کور ـ گون ـ درمنه ـ خارشتر و اسپند .

۲) پوشش گیاهی استپی کوهپایه : درمنه ـ ریز ـ بز و گونه های بالشتکی مانند کلاه حسن ـ گون ـ چوبک و گیاهان دارویی مانند اویشن ـ قدومه ـ بومادران ـ کاکوتی و پونه کوهی .

درختان و درختچه: زالزالک ـ گوجه وحشی ـ زرشک ـ انجیر ـ شیر خشک و بادامک ـ سرو کوهی ـ زیرک چال و بارجمالی و درخت ارس .

پستانداران : ۱) قوچ ومیش ۲) کل وبز ۳) اهو ۴) پلنگ ۵) کاراکال ۶) گراز


پرندگان: پرندگان مهاجر در زمستان و اوایل بهار در طول رود جاجرود و پرندگان بومی در سطح منطقه وجود دارند. کبک ـ باقرقره ـ کلاغ ـ زاغ ـ زاغی و انوع گنجشک ـ اردک سر سبز و خوتکا ـ حواصیل خاکستری ـ حواصیل سفید و طرلان و پرندگان شکاری نیز از جمله پرندگان این منطقه اند .

خزندگان : چند نوع مار ـ سوسمار و مارمولک و احتمالآ یک نوع لاکپ شت همچنین دو نوع ماهی قزل الا ـ ماهی سیاه یا ماهی بومی نیز در رودهای این منطقه وجود دارد.


تاريخ تأسيس منطقه
پارك ملي سرخه حصار پس از انتخاب شهر تهران به عنوان پايتخت كشور (1133 خورشيدي‌) در زمان قاجاريه با نام هاي قرق سلطنتي يا شكارگاه سلطنتي تحت حفاظت قرار گرفت. كه پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران با تصويب شوراي انقلاب اداره آن به سازمان حفاظت محيط زيست محول گرديد و طي مصوبه شماره 91 تاريخ 61/6/21 شوراي عالي حفاظت محيط زيست با حدود و ثغور مشخص به عنوان پارك ملي تعيين گرديد.

 

وسعت منطقه
وسعت منطقه 9195 هكتار و ارتفاع منطقه از 1220 متر تا 2147 متر.


ويژگي و سيماي عمومي منطقه
توپوگرافي
پارك ملي سرخه حصار منطقه اي كوهستاني است مركب از دشت ها، تپه ماهورها و ارتفاعات بلند كه ارتفاع آن از 1220 متر تا 2147 متر متغير است. تنوع تپوگرافيك اين منطقه در برگيرنده تنوع زيستگاههاي حيات وحش است . كوه هاي مهم پارك ملي سرخه حصار عبارت اند از : كوه سه پايه، كوه بيدك، تخت تالق، كل خاني، شش گوش، سياه غار، همرؤك مي باشد.


آب و هوا
اين منطقه از نظر آب و هوايي جزو اقليم هاي سرد به شمار مي رود و در چهار اشكوب
1- اقليم خشك و سرد (ميانگين حداقل دماي روزانه در سردترين ماه سال از 2- تا 2/4 درجه بر حسب ارتفاع تغيير مي كند) كه مرز ارتفاعي اين اقليم 1530 متر است.
2- اقليم نيمه خشك و سرد (ميانگين حداقل دماي روزانه در سردترين ماه سال از 2/4- تا 8/5- درجه متغير است) كه اين اقليم در ارتفاعات بين 1530 تا 1744 متر واقع است.
3- اقليم نيمه مرطوب سرد (ميانگين حداقل دماي روزانه در سردترين ماه سال از 8/5 تا 7- درجه تغيير مي كند) كه اين اقليم در ارتفاعات بين 1744 تا 1904 متر واقع است.
4- اقليم ارتفاعات فوقاني كه اين اقليم در ارتفاعات بالاتر از 1904 متري قرار دارد.

حداقل ميانگين همه روزه بارندگي سالانه در پارك ملي سرخه حصار 275 ميلي متر و حداكثر ميانگين همه روزه بارندگي سالانه آن 450 ميلي متر است. حداقل ميانگين سالانه دماي روزانه در حدود 10 درجه و حداكثر ميانگين سالانه دماي روزانه بيش از 15 درجه سانتي گراد است. جهت وزش چيره باد، جهت جنوب غربي و غربي است و از نظر شدت‌، شمال‌ و شمال‌ شرقي‌ است‌. بيشترين‌ ميزان‌ وزش‌ باد نيز درفصل‌ بهار اتفاق‌ مي‌افتد.


هيدرولوژي
بارندگي در پارك ملي خجير و سرخه حصار بيشتر ناشي از جريان هاي غربي و مديترانه اي است كه نزديك به 8 ماه از سال، از اوايل پاييز تا نيمه هاي بهار، به تناوب منطقه را تحت تاثير قرار مي دهد.
اين منطقه از چاه و چشمه و قنات هاي متعددي بهره مي برد كه آبدهي خوبي نيز دارند و به همين دليل محدوديت هاي آبي ندارد. اين پارك رودخانه دائمي ندارد و فقط داراي آبراهه هايي است كه به هنگام سيلاب به عنوان مسيل، آب را هدايت مي كنند. ازچشمه هاي مهم اين منطقه مي توان به چشمه چاتال، بيدك، انجيرك، رزك، شش گوش، دره شريف، چشمه سوخته، همرؤك اشاره كرد. كم باران ترين ناحيه پارك ملي سرخه حصار در اطراف قصرفيروزه و پر باران ترين آن ارتفاعات مجاور دره بيدكو سه پايه است.


زمين شناسي
بخش هايي از پارك ملي سرخه حصار شامل توده هاي آتشفشاني است كه به صورت مواد آتشفشاني نفوذي ديده مي شوند. اين واحد كه بخش مياني منطقه را پوشانده و گسترش آن نسبت به تشكيلات زمين شناسي ديگر چشم گير تر است، تا غرب منطقه قصرفيروزه ادامه دارد، و در برخي قسمت ها نيز شامل تشكيلات آهكي كرتاسه، رسي و ماسه سنگ ها و آهك هاي دولوميتي است.
بررسي خاك به طور عمده مي تواند در تعيين زيستگاههاي مناسب براي برخي از گونه هاي جانوري حيات وحش داراي اهميت بسيار باشد. براين اساس خاك هاي پارك ملي سرخه حصار در 5 تيپ 1- تيپ سرو كوه 2- تيپ بيدك 3- تيپ باغشاه 4- تيپ اصلان 5- تيپ فيروزه قرار مي گيرد.


پوشش گياهي
در پارك ملي سرخه حصار 32 جامعه گياهي به صورت طبيعي، نيمه طبيعي و دست كاشت وجود دارند. بيش از 260 گونه گياهي در سه حالت گراس، فورب و چوبي در پارك ملي سرخه حصار شناسايي شده اند. گونه هاي گياهي نادر در حال انقراض در پارك هاي ملي خجير و سرخه حصار عبارتند از:
گون(كتيرا)، نخود وحشي، فستوك، جو دو سر، عدس وحشي، نخود، جو دوسر، گل كتاني، يونجه، ماش،Agropyron trichophorum ، Nepta sacchorata.
از گونه هاي دارويي، صنعتي و خوراكي مشخص پارك ملي سرخه حصار مي توان به موارد ذيل اشاره كرد:
بابونه، بومادران، خاكشير، بارهنگ، سنبل الطيب، سيرك، شيرين بيان، آويشن، كاكوتي، والك، سير، آب تره، سماق، زرشك.
تيپ عمومي منطقه شامل درمنه،Dendrostellera lessertii ، Scariola orientalis مي باشد و در ارتفاعات كوه هاي پارك ملي سرخه حصار پوششي از درختان بنه، ارس و انواع بادام كوهي ديده مي شود.


حيات وحش
پستانداران
منابع آب كافي، پناهگاه زياد، و پوشش گياهي متناسب با نياز گونه ها، مجموعا" زيستگاه مناسبي در دو پارك ملي خجير و سرخه حصار و منطقه حفاظت شده جاجرود فراهم كرده است، به خصوص پارك ملي خجير از جنبه هاي زيباشناختي، بوم شناسي، ژنتيكي، آموزشي، گردشگري و اجتماعي- اقتصادي ارزش هاي بسيار مهم بوده بطوري كه از بهترين زيستگاه هاي البرز مركزي مي باشد. پارك ملي سرخه حصار گرچه به دليل عوامل تنش زاي زياد دستخوش تغييرات قرار گرفته اما هم چنان از اهميتي خاصي برخوردار است.
نكته مهم اينكه پستانداران‌ به‌ علت‌ وابستگي‌ شديدي‌ كه‌ به‌ زيستگاه‌ خود دارند اغلب‌ به‌ عنوان‌ معرف‌ زيستگاه‌ معرفي‌ مي‌گردند، از طرف‌ ديگر همين‌ وابستگي‌ به‌ زيستگاه‌ باعث‌ گرديده‌ است‌ تا آنها در مقابل‌ تخريب‌هاي‌ ايجاد شده‌ در زيستگاه‌ حساسيت‌ بيشتري‌ از خود نشان‌دهند. از طرف‌ ديگر به‌ علت‌ قطع‌ ارتباط اين‌ مجموعه‌ با مناطق‌ همجوار خود به‌ صورت‌ جزيره‌اي‌‌ شده‌ و ‌پستانداران‌ اين‌ منطقه‌ در رابطه با مهاجرت‌ها و جابجائي‌هاي‌ عادي‌ فصلي‌ خود دچار مشكل نموده است.
تعداد گونه‌هاي‌ موجود در هر يك‌ از راسته‌ها به‌ شرح‌ زير است‌:
3گونه‌ از راسته‌ حشره‌ خواران‌ Erinaceidae (خارپشت‌ اروپائي‌،حشره‌ خور دورنگ‌، حشره‌ خور دندان‌سفيد)
5گونه‌ از راسته‌ خفاش‌ها Chiropter (خفاش‌ بال‌سفيد، خفاش سبيل‌دار، خفاش‌گوش‌موشي‌كوچك، خفاش‌ گوش‌پهن، خفاش‌ دم‌ آزاد اروپائي)
16 گونه‌ از راسته‌ جوندگان Rodentia(تشي‌، موش‌صحرائي، موش‌ قهوه‌اي‌، موش سياه، موش خانگي، موش‌ ورامين، هامستر دم دراز، هامستر خاكستري، جرد ايراني، جرد ليبي، ول‌ آبزي، ول‌ اجتماعي، ول‌ معمولي‌، ول‌ حفار افغاني، دوپاي‌ كوچك‌، دوپاي‌ ناشناخته)
1 گونه‌ از راسته‌ خرگوشها Lagomorpha(خرگوش)‌‌
9 گونه‌ از راسته‌ گوشتخواران‌ Carnivora (گرگ، شغال، روباه‌ معمولي، سمور، رودك، شنگ، كفتار، گربه‌ وحشي، پلنگ )‌
4 گونه‌ از راسته‌ زوج‌ سمان‌ Artiodactyla ( گراز، پازن، قوچ‌ وحشي، آهو)


پرندگان
پاركهاي‌ ملي خجير و سرخه‌ حصار و منطقه‌ حفاظت‌ شده‌ جاجرود به‌ علت‌ دارا بودن‌ زيستگاه هاي‌ مختلف‌ اعم‌ از رودخانه‌، كوهستان‌، استپ‌، دارستان‌، كشتزار، باغات‌ وهمچنين‌ قرار گرفتن‌ در مسير مهاجرت‌ تعداد زيادي‌ از گونه‌هاي‌ مهاجر از موقعيت‌ بسيارخوبي‌ جهت‌ زندگي‌ پرندگان‌ برخوردار مي‌باشد و به‌ همين‌ دليل‌ گونه‌هاي‌ متنوعي‌ ازپرندگان‌ در زيستگاه هاي‌ مختلف‌ آن‌ مشاهده‌ مي‌گردند.
در مجموع‌ ‌ پرندگان پارك هاي ملي خجير و سرخه حصار و منطقه حفاظت شده جاجرود 115 گونه بوده‌كه‌ 22.6 درصدپرندگان‌ ايران‌ را تشكيل‌ مي‌دهد:
تعداد 34 گونه‌ بومي‌ (29.5 درصد، پرندگاني‌ از قبيل‌ كبك‌معمولي‌ (Alectoris chukar) و تيهو (Ammoperdix griseogularis)
تعداد 30 گونه مهاجر زمستان‌گذران‌‌ (26درصد، پرندگاني‌ از قبيل‌ اردك‌ سرسبز (Anas platyrhynchos) خوتكا (Anas crecca)و نوك‌ پهن‌ Anas clipeata)
تعداد 41 گونه‌ مهاجر تابستان‌ گذران‌ (35.5 درصد، پرندگان‌ راسته‌ Passeriformes از قبيل‌ انواع‌ زردپره‌ (Emberiza) پري‌ شاهرخ‌ Oriolus oriolus و پرندگان‌ ديگري‌ مانند هدهد Upupa epops و سبز قباCoracias garrulus)
تعداد 7 گونه‌ عبوري‌ (6درصد، بسياري‌ از اردك‌ها نظير فيلوش‌ (Anas acuta) وگيلار(Anus penelope) و پرندگان‌ شكاري‌ مانند عقاب‌ شاهي‌ (Aquila heliaca) از اين‌گروه‌ مي‌باشد)
تعداد 3 گونه‌ رها شده‌ از قفس‌ (2.5 درصد، اين‌ پرندگان‌ كه‌ شامل‌ طوطي‌ طوق‌ صورتي‌ (Psittacala krameri)، بلبل‌ خرما (Pycnonotus leucotis) و مينا (Acridotheres tristis) مي‌باشند، بومي‌ منطقه‌ نبوده‌ و توسط انسان‌ از مكان‌هاي‌ ديگر به‌ تهران‌ منتقل‌ گرديده‌ و رها شده‌اند. تعداد اين‌ پرندگان‌ رو به‌ افزايش‌ مي‌باشد.


خزندگان
خزندگان در پاركهاي‌ ملي خجير و سرخه‌ حصار و منطقه‌ حفاظت‌ شده‌ جاجرود تعداد 27 گونه‌ خزنده‌ در منطقه‌ مورد مطالعه‌ شناسائي‌ گرديده‌اند كه‌ شامل‌ 9 گونه‌ از راسته‌ سوسمارها 17 گونه‌ ازراسته‌ مارها و يك‌ گونه‌ لاك‌ پشت‌ مي‌باشد. 
گونه‌ شاخص‌ منطقه بزمجه‌ بياباني‌ تعيين گرديده است و البته‌ در منطقه‌ گونه‌هاي‌ با اهميت‌ ديگري‌ نظير لاك‌پشت‌ مهميزدار غربي‌Testudo graeca ibera وجود دارد كه‌ علاوه‌ بر اينكه‌ حمايت‌ شده‌ مي‌باشد درطبقه‌بندي‌ IUCNنيز تحت‌ عنوان‌ آسيب‌پذير Valnerble قرار دارد. ساير گونه‌ هاي با اهميت‌ ديگر از قبيل افعي‌ البرزي‌ Vipera ursine ، افعي شاخدار، بزمجه دشتي در منطقه وجود دارند كه در ليست‌ IUCN به عنوان گونه هاي در معرض‌ خطر انقراض‌ Endangered مي باشند.


دوزيستان
در پاركهاي‌ ملي خجير و سرخه‌ حصار و منطقه‌ حفاظت‌ شده‌ جاجرود دو گونه‌ دوزيست‌ به نام‌ وزغ‌ سبز Bufo viridis و قورباغه‌ معمولي‌ Rama ridibunda ‌زندگي‌ مي‌كنند.

زمان يا فصل بازديد از منطقه و وضعيت منطقه در فصول مختلف:
زمان بازديد در منطقه مي بايست با در نظر گرفتن فصل زادآوري و توليد مثل حيات وحش منطقه يعني اوايل تيرماه تا اوايل آبان ماه باشد و بازديد ها مي بايست در مسيرهاي تعيين شده صورت گيرد.


برگرفته از سایت بیابانها و کویرهای ایران


تاريخ انتشار:1395/9/23
تعداد بازديد:77
  نظرات

براي اشتراک (subscribe) شما بايد يک کاربر ثبت شده باشيد. Skip Navigation Links.

نظرات شما

نشانی ساختمان مرکزی:
تهران، میدان آرژانتین، خیابان بیهقی، شماره 32
 کد پستی: 1513845411
تلفن: 88735071  - 88735074  
نمابر: 88735070
صندوق پستی:  4658 - 15148
نشانی پست الکترونیک:
 info.parks@tehran.ir