جستجو
Menu
  اصول مدیریت تلفیقی آفات گیاهی
 
   

دریافت فایل pdf

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                       صفحه

سخن مدیر عامل                                                                                            5

 مدیریت تلفیقی آفات گیاهی                                                                              6

اصول مهم در کنترل انبوهی آفات                                                                        7

اصل 1- شناخت و جمع آوری اطلاعات کافی  درباره اکوسیستم                                    7

اصل 2- شناسایی و زیست شناسی آفات                                                                8

اصل 3- پیش آگاهی و نمونه برداری و انواع آن                                                      10

روشهای نمونه برداری                                                                                     15

روشهای مبارزه با  کنترل انبوهی آفات                                                                  16

الف- مبارزه طبیعی                                                                                         16    

ب- مبارزه عملی                                                                                           18                       

 - مبارزه زراعی                                                                                            21             

 - مبارزه مکانیکی                                                                                         27

 - مبارزه فیزیکی                                                                                          28                                             

 - مبارزه بیولوژیک                                                                                        31                 

 - مبارزه فیزیولوژیک                                                                                     37            

 - مبارزه قانونی                                                                                            39

 - مبارزه شیمیایی                                                                                         40      

 - مبارزه تلفیقی                                                                                           51                         

مدیریت تلفیقی آفات                                                                                      53   

 استراتژی یا اعمال مدیریت تلفیقی آفات                                                              54    

منابع                                                                                                         57



سخن مدیر عامل

دانش کنترل آفات در دهه اخیر به طور قابل توجهی تغییر یافته است. آثار و عوارض ناهنجار مصرف آفت کش ها طی سالهای گذشته افکار عمومی را به خود معطوف داشته و واکنش های زیادی را در برابر کاربرد مستمر آنها درمحیط زیست برانگیخته است. کنترل تلفیقی ابتدا با استفاده از روش های کنترل شیمیایی و بیولوژیک مورد تاکید بوده ولی در حال حاضر مدیریت تلفیقی آفات شیوه ای است که از تمامی روش های مفید و سودمند، براساس اصول صحیح اکولوژیکی در سیستم های جاری کنترل بهره می گیرد و بر همین اساس سازمان بوستان ها و فضای سبزشهر تهران به منظور جلوگیری از آلودگی محیط زیست شهری سعی برآن دارد که برای مبارزه با آفات تهران بزرگ، از این روش استفاده نماید و در این راستا اقدام به تهیه این مجموعه نموده که امید است مورد توجه کارشناسان و سایر دست اندرکاران امر فضای سبز قرار گیرد.                                                                                                                

علی محمد مختاری               

 مدیر عامل سازمان بوستان ها و فضایسبز شهر تهران                  

 مدیریت تلفیقی آفات گیاهی

 عبارت است از استراتژی کنترل آفات که برپایه اصول اکولوژیک استوار بوده و در جستجوی روش های کنترلی است که حداقل اختلالات ممکن را در برداشته باشد.  بدیهی است مدیریت تلفیقی آفات، همواره بعد از تعیین میزان جمعیت آفات و نیز عملکرد عوامل کنترل کننده طبیعی، از آفت کش به عنوان آخرین راه حل استفاده می نماید.                                          

    برنامه مدیریت تلفیقی آفات زمانی ایده آل و موفق خواهد بود که کلیه روش های کنترل آفات موجود، از جمله عدم اعمال هرگونه عملیات کنترل را لحاظ کرده و واکنش های بالقوه فیمابین روش های مختلف کنترل از جمله عملیات به زراعی، آب و هوا، سایر آفات و گیاهان مورد حفاظت را ارزیابی نماید (شکل 1) . مفهوم مدیریت تلفیقی آفات ترکیبی خردمندانه از روش های مختلف کنترل است و در واقع یک رویکرد کنترل آفات محسوب می گردد و بیش از آنکه یک روش متمرکز باشد یک راهبرد و استراتژی است.   

 

شکل 1- ارائه یک سیستم مدیریت آفات 

اصول مهم درکنترل انبوهی آفات

سه اصل درکنترل انبوهی آفات مهم و موثر هستند که به ترتیب عبارتند از :                                                         

1- شناخت و جمع آوری اطلاعات کافی درباره اکوسیستم (تشخیص دقیق آفت) و نقش آن در اکوسیستم             
2- روش های مبارزه با تاکتیک ها و بررسی و تخمین انبوهی آفت، نوع و میزان خسارت و بررسی آستانه و سطح زیان اقتصاد
3- استراتژی یا اعمال مدیریت انبوهی آفات و بررسی روش های کنترل آفت و به کارگیری هوشمندانه و علمی این روش ها                                                                                                                                                              

اصل 1- شناخت و جمع آوری اطلاعات کافی درباره اکوسیستم

   اکوسیستم، عبارت است از مجموعه عملکرد عوامل زنده و غیرزنده که با همدیگر در تبادلات انرژی می باشند بدیهی است ارگانیسم (آفت) نیز جزیی از این مجموعه است. دانستن اطلاعات کافی از اکولوژی، اساس کار می باشد و در علم کشاورزی به  Agroecosystem معروف است که در این اکوسیستم، عوامل تشکیل دهنده آن محدودتر می باشد، البته چنین روش هایی مصنوعی بوده و به دست بشر ساخته می شوند به این صورت که موجودات مختلف از جمله آفات و حشرات گوناگون در این روش ها مستقر گشته و مجموعه آن ها بر روی همدیگر تاثیر متقابل دارند (شکل 2). باید توجه داشت هریک از این موجودات در زیستگاه مخصوص خود به نام نیچ اکولوژیکی (Ecological niche) زندگی می کنند. به عنوان مثال کرم سفید ریشه روی ریشه نهال ها، شته ها روی شاخه و برگها و سوسکهای چوبخوار در داخل تنه درختان و غیره فعالیت دارند. گروه هایی از جمعیت های گیاهان، جانوران و میکروارگانیسم ها وجود دارند که با کنش ها و وابستگی های بینابین همراه با سیستم غیرزنده نگاهدارنده آن در محیط زیست، سهیم بوده و تشکیل ساختار نسبتاً کامل تغذیه ای جهت اخذ و آزاد سازی انرژی و گردش مواد در محدوده محیط زیست را می دهند. این گروه ها به عنوان یک جامعه (Community) شناخته می شوند. تمام ارگانیسم های جنگل ها، مراتع ، مزارع و غیره مثال هایی از جوامع می باشند، که دارای ساختار تغذیه ای کارآمد از تولید کنندهای اولیه، مصرف کننده ها و تجزیه کننده ها می باشند.


شکل 2- شکل بشکه ای که مفهوم عوامل محدود سازنده اکوسیستم را ترسیم می نماید. در زمان های مختلف یک عامل می تواند تعداد افراد یک گونه را که در یک منطقه معین قادر به ادامه حیات می باشند، محدود سازد. در شکل حاضر، بعضی از این عوامل به وسیله تخته های خمیده بشکه نشان داده شده اند. در اینجا پارازیتوییدها و شکارگرها، میزان جمعیت را محدود می سازند، باعث نشت آب به بیرون از بشکه می شود .

   در مقایسه با اکوسیستم های طبیعی، در اکوسیستم های زراعی، تنوع در همه سطوح کاهش می یابد. به عنوان مثال تنوع ژنتیکی، روش تک کشتی، تنوع اشکال رشد گیاهی و فاصله دهی یکنواخت گیاهان به ترتیب، موجب کاهش تنوع درتمامی سطوح از جمله افزایش محصول، تنوع گونه ها، تنوع ساختاری و تنوع فضایی می شوند ( جدول 1).

اصل 2- شناسایی و زیست شناسی آفات

   هدف اصلی آن توجیه علل فراوانی و پراکنش موجودات زنده است. این عمل باید قبل از هرگونه تصمیم و به کارگیری روش های مبارزه با آفات انجام پذیرد. اطلاع از عادات و رفتار حشره ازنظر شناسایی مرحله زیان آفت و نحوه مبارزه با آن حائزاهمیت است زیرا رفتار مراحل مختلف رشد و نمو لارو و پوره ها با حشرات کامل ممکن است یکسان یا متفاوت باشد و همچنین اطلاع از نوع و احتیاجات غذایی حشره نیز در انتخاب روش مبارزه حائز اهمیت است. از لحاظ مفهوم، مدیریت تلفیقی آفات به شرح زیر طبقه بندی می شود:

        1- آفات کلیدی

آفاتی هستند که یا ارزش بازاری و اقتصادی محصول را به شدت کاهش می دهند یا به محصول به طورمستقیم حمله می کنند که در صورت عدم اعمال مدیریت صحیح مبارزه، باعث کاهش قابل توجه عملکرد در طول فصول زراعی می گردند. این آفات گونه هایی هستند که سیستم های مدیریتی همواره در خصوص آنها اعمال می شود. 

        2- آفات اتفاقی (ثانویه)

آفات ثانویه پس از ضعیف شدن گیاه و یا حمله آفات کلیدی، به گیاه حمله می کنند. این آفات موجب زیان های غیر قابل تحمل نشده و گهگاه بر اثر طغیان ناگهانی جمعیت حشره خسارت وارد می کنند. میانگین سطح تعادل عمومی جمعیت حشره معمولاً پایین تر از آستانه وسطح زیان اقتصادی می باشد.

 3-  آفات بالقوه یا احتمالی

 به آفاتی گفته می شود که میانگین سطح تعادل عمومی جمعیت حشره اغلب پایین تر از آستانه وسطح زیان اقتصادی می باشد.

4-  آفات مهاجر

گهگاهی به علت افزایش انبوهی در کانون های اصلی به نقاط دیگر مهاجرت کرده و موجب خساراتی می گردند (مانند ملخ دریایی).

   تقسیم بندی اصول کنترل آفات گیاهی

1-    گونه های فاقد اهمیت اقتصادی

2-    گونه های آفت اتفاقی یا نادر

3-    گونه های آفت مهم و دائمی

4-    گونه های آفت کلیدی

5-    گونه  های آفات شدید و خطرناک 

نکته:   درآفات کلیدی میانگین سطح تعادل عمومی حشره از سطح زیاد اقتصادی پائین تر می باشد ولی نوسانات حداکثر انبوهی جمعیت در بیشتر موارد از آستانه و یا سطح زیان اقتصادی تجاوز می کند .

            جدول 1- خلاصه ای ازتفاوت های بین زیستگاه های طبیعی و مدیریت مزرعه  در افزایش احتمالی طغیان آفت

پارامتر مقایسه شده میزبان جایگزین مورد نیاز دشمنان طبیعی حشرات

زیستگاه های

طبیعی

زیستگاه های زراعی

تناوب گیاهان برای دشمنان

به کارگیری مواد مصنوعی نظیر مواد شیمی-کشاورزی

پیدا کردن آسان گیاه میزبان اختصاصی

آشفتگی زیستگاهی

تعداد دشمنان طبیعی

تنوع ژنتیکی گیاه میزبان

گونه های گیاهی غیربومی یا اهلی(غنای گونه های گیاهی)

گونه های گیاهی بارور (گیاهان با باردهی بالا)

جمعیت محدود به وسیله رقابت درون گونه ای

مکانیسم های مقاومت در گیاهان

زیاد

هرگز

کم

کمیاب

زیاد

زیاد

خیر

زیاد

خیلی کم اهمیت

معمولی

کم

زیاد

زیاد

معمولی، اغلب سالیانه

کم

کم

آری

خیلی کم

خیلی پراهمیت

کمیاب


 

اصل 3- پیش آگاهی، نمونه برداری و انواع آن

   در حال حاضر مفیدترین شیوه های نمونه برداری از حشرات زیان آور عبارتند از:   

الف-نمونه برداری تصادفی

از رایج ترین روش های پیش آگاهی معمول در برنامه های جاری مدیریت تلفیقی آفات می باشد  و از آن می توان در تعیین تعداد آفات و یا میزان خسارت در واحد نمونه استفاده نمود. معمولاً حدود 4 تا 6 محل و یا بیشتر، جهت نمونه برداری از یک مزرعه 0/5 هکتاری  به طور تصادفی انتخاب می شوند. محل ها باید به نسبتی انتخاب شوند که به حاشیه مزرعه یا باغ زیاد نزدیک نباشند مثلاً در مکان های ناهمگن مخصوصاً قسمت های پرپشت باید این ناهمگنی ها توام با نتایج نمونه برداری منظور شوند. افراد نمونه بردار، حتی باید در حین انجام نمونه برداری تصادفی، مسائل و شرایط غیرعادی بقیه قسمت های مزرعه یا باغ را مدنظر قراردهند (شکل 3). هرچه اندازه نمونه هاکوچک تر و تعداد نمونه ها زیادتر باشد دقت عمل بیشتر خواهد شد.  قاعده کلی این است که از هرکرت حداقل 5 نمونه تهیه شود. با افزایش تعداد نمونه ها، دقت عمل نمونه برداری را افزایش می یابد.

 

شکل 3- نمونه برداری تصادفی در 6 مزرعه مجاورهم. نقاط  سیاه نشانگر شمای تیپیک محل های نمونه برداری است که توسط متخصص مدیریت آفات برای نمونه برداری های جاری می تواند انتخاب شود. 

ب-نمونه برداری نقطه ای

  در این روش، به موازات شمارش آفات و دشمنان طبیعی آنها، جزئیات وضعیت رشدی گیاهان در یک یا چندین قسمت مزرعه یا باغ  پیگیری می شود. غالباً دانستن نحوه نگهداری گیاه حائز اهمیت می باشد چرا که حذف قسمت های زایشی توسط حشرات زیان آور ممکن است باعث طولانی شدن مرحله رویشی گیاه شده و رشد و نمو آن را به تعویق اندازد. همچنین در بسیاری از گیاهان، بعد از مرحله ای از رشد، بعضی آفات در هرسطحی از تراکم جمعیت، دیگر نمی توانند خسارات اقتصادی وارد سازند(شکل 4).  با استفاده از این روش می توان با صرف کمترین هزینه به یک دقت قابل قبول در نمونه برداری رسید. نمونه برداری برحسب هدف، به 2 گروه تقسیم می شود:

- هدف:  برآورد میانگین جمعیت با دقتی معین

- هدف: تقسیم نمودن اندازه (تراکم)جمعیت یک آفت به سطوح مختلف تصمیم گیری

شکل4- نمونه برداری نقطه ای ازردیف های گیاهان در6 مزرعه مجاورهم. درهر ردیف از آفات، میزان خسارت وارده و دشمنان طبیعی نمونه برداری می شود.

 

ج - نمونه برداری با استفاده از تله ها

   یکی از باارزش ترین موارد استفاده از تله ها، پی بردن به اولین پیدایش حشرات مهاجر یا چرخه زندگی آفت به ویژه تعیین تاریخ های خروجی حشرات کاملی که در مرحله تخم گذاری قرار دارند، می باشد. تله ها برای هرحشره ای باید دارای مشخصات استانداردی باشند. همان طور که شناخت گیاه برای کنترل آفت مهم است، استاندارد کردن تله ها برای اهداف موردنظر طرح نیز اهمیت زیادی دارد.

    دراستاندارکردن تله ها عوامل زیر اهمیت  دارد:

1- روند جمعیت        2- نسبت جنسی آفت          3- وضعیت جفت گیری

4- طول دوره تله ها    5- زمان وقوع حداکثر پرواز  6- شدت جلب حشرات نسبت به تله

انواع تله ها که برای نمونه برداری استفاده می شود عبارتند از:

الف- تله های تصادفی: شامل تله های پارچه ای، شیشه ای،آبی، تشتکی آبی و گودالی  می باشد.

ب- تله های جلب کننده: شامل تله های نوری، پناهگاهی، فرومونی و طعمه ای می باشد که مهمترین آنها به شرح ذیل است:

تله نوری

   این نوع تله، حشرات شب پرواز را جلب می کند. دراین قبیل تله ها، حشرات جلب اشعه ماوراء بنفش ساطع شده ازلامپ های فلورسنت و یا لامپ های گازی و یا ماوراء بنفش به نام (Black light) می گردند و سپس داخل شیشه ای حاوی ماده سمی می شوند.


تله چسب دار و پناه گاهی

   در مورد تعداد زیادی از گونه های آفت بکار می رود.                

 


تله فرومونی

   این نوع تله ها در برنامه های مدیریت تلفیقی آفات کاربرد وسیعی دارند. فرومون های جنسی ممکن است توسط حشره نر تولید شده و برای جلب حشره ماده به کار رود و یا ممکن است بوسیله حشره ماده (ابریشم باف ناجور، پروانه سفید برگخوار بلوط) برای جلب حشره نر تولید گردد. سودمندی این نوع تله ها در نمایاندن اوج فعالیت گونه های زیان آور به اثبات رسیده و بنابراین در زمان بندی عملیات کنترل مفید واقع می شوند. با نصب تله های فرومونی در مزرعه می توان به طور منظم تغییرات جمعیت یک حشره را تعیین نمود.

     

تله طعمه ای

   حشرات نر و ماده را با هم شکار می کند و مکانیسم تاثیر آن شبیه گیاه میزبان می باشد. در این نوع تله ها، به عنوان طعمه می توان از مواد غذائی ویا مواد فریبنده خاص تخم گذاری آفت استفاده کرد. ملاس چغندر را حدود 10 برابر رقیق می کنند و به هر لیتر رقیق شده cc 20 مایعات تخمیر شده مانند میوه های فاسد یا  خیلی رسیده، عسل یا شربت اضافه می کنند و درون قوطی یا کاسه در زیر درخت  قرار می دهند.

د-نمونه برداری مستمر و پیاپی

   این نوع نمونه برداری، درزمینه آستانه زیان اقتصادی است که در جهت تعیین ضرورت نمونه برداری بیشتر، قبل از تصمیم گیری به مدیریت یک آفت استفاده می شود. استفاده از نمونه برداری پیاپی مخصوصاً زمانی که جمعیت آفات خیلی زیاد یا خیلی کم باشند، می تواند صرفه جویی قابل ملاحظه ای در وقت و در نتیجه کار و هزینه های مربوطه را موجب گردد و بیشتر در تصمیم گیری های سریع بدون انجام نمونه برداری اضافی، کاربرد دارد.

روشهای نمونه برداری

1-     روش شمارش مشاهده ای

   این روش، تعداد آفت به ازای یک برگ، قسمت های انتهایی گیاه، یک مترمربع از پوسته تنه درخت و یا واحدهای گیاهی مشابه را شامل می شود و همچنین در تعیین میزان خسارت به ازای بخشی ازگیاه یا واحد سطح مورد استفاده قرار می گیرد.

2-     استفاده از تور حشره گیری

   در نمونه برداری از جمعیت های حشرات به ویژه گونه هایی با تحرک زیاد مانند پروانه ها که ممکن است قبل از انجام شمارش مشاهده ای خود را از گیاه میزبان دور سازند استفاده می گردد. نکته مهم در این روش، استاندارد کردن آن به ویژه در صورتی است که نمونه بردار بیش از یک نفر باشد. مشکل دیگر این است که حشرات در اوقات مختلف روز درمحدوده گیاهان به طرف بالا و پایین حرکت می نمایند بنابراین زمان نمونه برداری باید ثابت باشد.

3-     استفاده از پارچه های کتانی

   از پارچه های کتانی جهت جمع آوری حشرات استفاده می شود. با تکان دادن گیاهان از یک ردیف کاشت، حشرات فاقد پرواز را می توان به خروج از پناهگاه ها وانتقال به داخل این پارچه ها که در زیر گیاهان بین ردیف ها قرار داده می شوند هدایت کرد. این روش به خصوص برای جلوگیری از آسیب رساندن به گیاهان و یا در محلی که حشرات آن در قسمت های پایین گیاه قرار دارند مورد استفاده قرار می گیرد(شکل 5).

 

شکل5-نمونه برداری بامتد تکان دادن گیاهان جهت جمع آوری و شمارش حشرات برروی پارچه

4-    استفاده از عمل مکش

   با استفاده ازعمل مکش ازمزرعه یا باغ، حشرات را جمع آوری می نمایند.  وسایل مکنده ای شبیه جاروبرقی، برای جمع آوری و نمونه برداری از حشره ها استفاده می شود.

-          مهمترین عواملی که موجب طغیان آفات می شوند عبارتند از:

1-     کشت تک محصولی
2-     ورود یک آفت مهاجم به منطقه جدید
3-     به وجود آمدن شرایط آب و هوایی مناسب
4-     استفاده بی رویه از حشره کش ها
5-     عدم رعایت بهداشت محیط
6-     انهدام و تخریب محیط زیست طبیعی
7-     دستکاری محیط زیست
8-     کشت گیاهان اصلاح شده(تبدیل گیاهان وحشی به اهلی)
9-     کشت گیاهان جدید در منطقه
10-   عدم رعایت با استفاده بیش ازحد از زمین زراعی
11-    بالارفتن سطح زندگی و جمعیت انسان 
12-    ناقل شدن حشرات

روش های مبارزه باکنترل انبوهی آفات

     به طورکلی مبارزه با آفات به دو روش کلی انجام می گیرد:

   الف-مبارزه طبیعی(Natural Control) که درآن عوامل طبیعی غیراز انسان در جلوگیری ازطغیان آفت دخالت دارند و انسان در این نوع مبارزه نقش عمده ای ندارد ولی می تواند آن را با به کاربردن شیوه های فنی و علمی، تقویت یا تسریع نماید و یا اینکه با بی توجهی و بی دقتی درعملیات کشاورزی و کاربرد بی رویه تکنولوژی زراعی، مانع از تاثیرکافی این عوامل گردد. مبارزه طبیعی کمک گرفتن از عوامل آب وهوایی، جغرافیایی و بیولوژیکی است که موجب تغییرات جمعیت حشرات در مناطق مختلف می شود. برخی از حشرات در منطقه محدودی یافت می شوند که دلیل آن را می توان در سازگاری محدود آن ها به هنگام تکامل دانست. آفت منحصرا منطقه ای را که احتیاجات حیاتی را رفع می کند، اشغال می نماید. مواد غذایی گیاهی، شرایط مناسب آب و هوایی و تعادل مناسب با دشمنان طبیعی جزء این شرایط حیاتی به شمار می روند.

   عوامل طبیعی در هر منطقه ازقبیل شرایط جغرافیایی، آب و هوا و عوامل بیولوژیک به طور طبیعی و بدون دخالت انسان در محدود نبودن و یا انتشار و پراکندگی گونه های مختلف حشرات درهرمنطقه موثراست. مثلاً چنانچه فون حشرات مرکبات خوزستان با شمال مقایسه شود، ملاحظه خواهد شد که فون حشرات مرکبات خوزستان عاری از تعداد زیادی از گونه های شپشک هاست در حالیکه در شمال به وفور یافت می شود. به نظر می رسد شرایط آب و هوایی گرم و خشک این منطقه یکی از عوامل محدودکننده طبیعی شپشک ها می باشد.

  شرایط جغرافیایی یکی از موانع مهم انتقال گونه و انتشار آن به دیگر مناطق می باشد ولی قدرت انتقال آنها در صورت عدم مانع پابرجاست. ازطرف دیگر موانع طبیعی می توانند در جلوگیری از ورود آفات خطرناک به یک منطقه مفید باشند. بعضی اوقات با راه سازی و یا  وسایل حمل و نقل، گونه ها از موانع طبیعی می گذرند و معمولا از طریق حمل کالا، آفت به یک منطقه جدیدی که تاکنون نبوده می رسد.گاهی اوقات انسان با دخالت در طبیعت به صورت احداث زهکش ها و شبکه های آبیاری موجب تغییر میکروکلیمای منطقه می گردد که پیامد آن می تواند ایجاد بستر مناسبی برای انتشار وسیع یک آفت باشد. حدود تغییرات جمعیت آفت یک منطقه به دشمنان طبیعی که عوامل بیولوژیک خوانده می شوند بستگی دارد.

   معمولا برخلاف آنچه که تصور می شود تعداد جانورانی که حشرات و کنه ها را مورد تغذیه قرار می دهند بسیار زیاد هستند. شکارگرها از قبیل پشه شته خوار، کفشدوزک ها و پارازیتوییدها مانند مگس های خانواده  Syrphidae و زنبورها و بسیاری از خزندگان و پستانداران نیز با تغذیه از حشرات مانع ازدیاد آفت تا آستانه زیان اقتصادی می شوند. در محل هایی که دشمنان طبیعی موثر هستند، احتمالا گونه های گیاه خوار اهمیت اقتصادی پیدا نمی کنند. درطبیعت بیماریهایی توسط قارچ ها، باکتری ها، ویروس ها، نماتدها و تک یاخته ها به بندپایان از جمله حشرات انتقال می یابند. گاهی اپیدمی بیماری ها به مجرد ازدیاد جمعیت آفات بوجود می آید. وقتی حشرات در آزمایشگاه به میزان زیادی پرورش یابند ممکن است بیمار شوند و در طبیعت نیزگاهی گونه های مهاجم پس از طغیان، بیمار می شوند.

مراحل کنترل آفات

1) بررسی و شناسایی

2) برنامه ریزی و بررسی روش های مختلف کنترل

3) فرابینی و تعیین موفقیت یا شکست روش های مختلف لگام کردن

4) اعمال روش های کنترل

5) ادامه کنترل برای پایین نگهداشتن تراکم آفت زیرسطح زیان اقتصادی

   ب- مبارزه عملی یا کاربردی(Applied Method) که درانجام آن انسان به طورمستقیم یا غیرمستقیم، دخالت دارد. موفقیت دراین روش بستگی به دانش و کوشش انسان دارد. تاریخ مبارزه با آفات، تلاش های پیگیر بشر را برای پیداکردن موثرترین طرق مبارزه کاربردی نشان می دهد که امروزه تا سطح استفاده ازمواد رادیوایزوتوپ، هورمون ها و فرومون ها پیشرفته است لذا با توجه به پیشرفت های انجام شده، این روش تاکنون موفقیت جامع و محسوسی نداشته است. مبارزه عملی با آفات برای محافظت گیاه و تلاش جهت کنترل آفات، در سطح زیان اقتصادی می باشد. برای این کار می توان از عواملی که تاثیر نامناسب دردوره معینی اززندگی آفت دارند، استفاده نمود و عملیات مبارزه با  آفت را طوری انجام داد که ازنظراقتصادی خسارت زیادی به بار نیاید. مبارزه عملی یا کاربردی شامل کلیه روش هایی است که انسان به کار می برد تا آفات خسارت زا و زیان آور را که عوامل طبیعی قادر به مهار آنها نیستند، تحت کنترل درآورد. این روش ها عبارتند از:

1-     مبارزه زراعی(Cultural Control)

2-     مبارزه مکانیکی(Mechanical Control)

3-     مبارزه فیزیکی(Physical Control)

4-     مبارزه بیولوژیک(Biological Control)  

5-     مبارزه فیزیولوژیک(Physiological Control)

6-     مبارزه قانونی(Legislative Control)

7-     مبارزه شیمیایی(Chemical Control)

8-     مبارزه تلفیقی(Integrated Control)

9-     مبارزه ژنتیکی(Genetical Control)

   در به کاربردن هریک از این روش ها، نکته ای که همیشه باید در نظرداشت آینده نگری به منظور حفظ تعادل مطلوب طبیعی و صرفه اقتصادی مبارزه با آفات است و برای کلیه آفات باید آستانه زیان اقتصادی و سطح زیان اقتصادی مشخص گردد. یکی از مهمترین اصول مبارزه با آفات رعایت موارد مذکور است بدین ترتیب که با مشاهده کوچکترین آثارخسارت و یا حشره عامل، نباید اقدام به عملیات مبارزه و به خصوص کاربرد مواد شیمیایی آفت کش نمود بلکه باید ارزش اقتصادی این عملیات با توجه به جمیع  جهات مشخص گردد. اگر انبوهی جمعیت یک حشره زیان آور را روی محور عمودی و عامل زمان را روی محور افقی در نظر بگیریم و تغییرات انبوهی جمعیت آنها را طی زمانهای مختلف روی محور مختصات ثبت کنیم، منحنی تغییرات انبوهی این حشره شکل می گیرد (شکل6). در شرایط طبیعی وقتی تعادل بیولوژیک در یک منطقه برقرار باشد این منحنی دارای نوسانات منظم با دامنه تغییرات نسبتا کم می باشد. فاصله دونقطه 1و2 نسبت به نوع آفت متفاوت است و ممکن است چند روز، چند هفته ،چند ماه و یا چند سال باشد. درحالتی که تعادل طبیعی چنانکه باید وجود نداشته باشد و یا عوامل خارجی(کاربرد سموم، عملیات بی رویه زراعی) تعادل طبیعی را برهم زنند، نظم نوسانات فوق برهم خورده و منحنی شکل نامنظمی به خود می گیرد(شکل7).

   آستانه زیان اقتصادی حدی از انبوهی آفت است که خسارت حاصل ازآن قابل توجه بوده و تا حد مختصری ارزش اقتصادی پیدا می کند ولی با توجه به مخارج مبارزه و عوارضی که معمولا این عملیات همراه دارد، این حد ازخسارت آفت قابل تحمل است. دراین مرحله می توان از اقدامات شدید و پرهزینه مبارزه شیمیایی صرف نظر نمود و به مبارزات زراعی یا بیولوژیک اکتفا کرد و یا با کمک گرفتن و تقویت عوامل کنترل کننده طبیعی و به کاربردن اصول مفید و موثر اکولوژی، جمعیت آفت را به زیر آستانه زیان اقتصادی برگشت داد. در بسیاری از موارد زیان حاصل از آفات با تراکم جمعیت آنها رابطه مستقیم دارد. تراکم بالا موجب افزایش وسعت و شدت خسارت می گردد و زمانی می رسد که کنترل آنها ضروری می شود. صدمه، آسیب یا تخریب فیزیکی حاصل از حضور و فعالیت آفت، به طور مستقیم بر گیاه تاثیر می گذارد (مانند خورده شدن برگ ها و یا  ایجاد حفره در تنه درختان). خسارت، به ارزش از دست رفته گیاه در اثر صدمه  ناشی از آفت گفته می شود(ضایع کردن، کاهش عملکرد، زیان به کیفیت).

سطح زیان اقتصادی، تراکمی از جمعیت آفت است که در آن تغذیه آفت برای کشاورز یک مسئله اقتصادی است . این سطح کمترین تراکم جمعیت از آفت است که سبب خسارت اقتصادی می گردد. در این سطح زیان ناشی از خسارت آفت بیش از هزینه های کنترل می باشد و ارزش آن را دارد که با روش مبارزه شیمیائی و کاربرد ترکیبات حشره کش اقدام به مبارزه با آفت گردد تا جمعیت آن به زیرسطح آستانه زیان اقتصادی کاهش یابد. سطح زیان اقتصادی درروی محور عمودی تابع نوع آفت، نوع گیاه میزبان، شرایط اقتصادی و اجتماعی محل و روش های مبارزه می باشد و درهرمنطقه باید به دقت مشخص شود. درانجام عملیات پیش گیری و مبارزه با آفات تعیین آستانه و سطح زیان اقتصادی اولین اقدام اساسی و منطقی به شمار می آید و برای این منظور داشتن اطلاعات کافی در مورد شرایط اکولوژیک هرمنطقه اهمیت فراوان دارد.

کارشناسان و صاحب نظران مبارزه با آفات باید به اصول کلی اکولوژی احاطه کافی  داشته باشند و به خصوص اثرات متقابل عوامل را در اکوسیستمهای  زراعی هرچه بیشتر بشناسند.

 

شکل 6- نمایش تغییرات جمعیت در شرایط طبیعی و عادی


شکل7-تغییرات انبوهی جمعیت که معمولا در اثربهم خوردن تعادل طبیعی و بیشتر در باغات و مزارع بوجود می آید، مناطق هاشورزده طغیان شدید آفت را نشان می دهد و مبارزه مصنوعی با آن ازنظر اقتصادی به صرفه و قابل توجیه است.

روشهای کنترل آفات خسارت زا و زیان آور

1- مبارزه زراعیcultural control(ایجاد شرایط مطلوب رشد برای محصولات گیاهی)

   در روش مبارزه زراعی، از عملیات مختلف زراعی و امکانات و ماشین آلات کشاورزی علیه آفات استفاده می شود. این طریق مبارزه اغلب غیرمستقیم و بیشتر جنبه پیشگیری دارد و باید قبل از حمله شدید آفت به کار رود. با وجودی که این روش ها دربسیاری از موارد شایان اهمیت می باشند متاسفانه دراکثر موارد کشاورزان رغبت لازم در به کاربردن این روش ها را نشان نمی دهند در صورتی که اگر کاربرد این روش ها بر اساس مطالعات و بررسی های لازم صورت گیرد می تواند تنها راه ممکن مبارزه باشد. مبارزات زراعی براساس شرایط خاص زندگی یک گونه حشره ازجمله دیاپوز، تغذیه، شرایط مساعد زاد و ولد، نوع گیاهان و شرایط جغرافیایی منطقه پایه ریزی می شود و در پاره ای از موارد بهترین نتایج را می دهد.

الف- تناوب زراعی

  رعایت تناوب زراعی یکی از موثرترین راه های سالم سازی زراعی می باشد. کشت مستمر و پی در پی گیاه در یک قطعه زمین باعث افزایش حشرات، کنه ها، نماتد ها و علفهای هرزی که روی آن گیاه رشد و نمو می کنند، شده و خسارت زیادی به بار می آورد. هر خانواده گیاهی آفات مخصوصی دارد که معمولا قادر نیست به جنس ها و گونه های گیاهی دیگر ضرر بزند. در کشت های متوالی عملیات مبارزه با آفات همه ساله چندین بار تکرار می شود که ادامه و تکرار آن علاوه بر آلوده کردن محیط زیست و کاهش نسبی حاصلخیزی خاک اغلب سبب پیدایش گروه های مقاوم در حشرات می شود. با رعایت تناوب زراعی چرخه زندگی آفت شکسته و یا محدود گردیده  و بدین ترتیب جمعیت آفات تحت کنترل در می آید.

تناوب زراعی درمورد آفاتی موثر می باشد که:

1-     دامنه میزبانی محدودی داشته باشند و یا به عبارتی چندین خواره نباشند.

2-     آفات دارای قدرت جابه جایی کمی باشند.

3-     حشرات آفت نتوانند بدون گیاه میزبان مدت زیادی را سپری کنند.

   بعضی از حشرات در شرایط فقدان میزبان تا مساعد شدن شرایط به طور موقت غیرفعال می شوند که اجرای تناوب درمورد آنها موفقیت آمیز نخواهد بود.

ب- تیلر و شخم زدن

   برهم زدن سطح خاک و زیر و رو کردن آن که موجب تغییر موقت بافت خاک می شود اغلب موجب از بین رفتن عده زیادی از آفات خاکزی می گردد.کرم قوزهHeliothis sp.)  ) درزمستان در مناطق سردسیری به حالت شفیره در زیرخاک به سرمی برد. خروج حشره کامل ازخاک، به وسیله کانال های ایجاد شده توسط لاروسن آخر انجام می شود که در اثر شخم زدن این کانال  ها خراب می شود و چون روند عادی خروج حشره به هم می خورد لذا در زیر خاک مدفون شده و از بین می رود. با زیر و رو کردن مرتب خاک، لاروآفات از خاک بیرون آمده و با درمعرض جریان هوا قرار گرفتن تلف شده  و بدین ترتیب از شدت خسارت آفت کاسته می گردد. شخم زمین های آلوده به کرم سفید ریشه در بهار و یا تابستان موجب از بین رفتن تعداد زیادی از لاروها می شود زیرا ضمن عملیات شخم این لاروها در معرض حمله پرندگان قرار می گیرند. بعضی از تریپس ها در خاک های سخت و شخم نخورده و پوشیده از علف های هرز بهتر می توانند فعالیت کنند. بیل زدن علاوه بر نرم کردن خاک، باعث از بین رفتن علف های هرز در اول فصل می شود. برعکس در بعضی از موارد، خودداری ازشخم از شدت خسارت می کاهد. به تجربه ثابت شده است که بیل زدن و ازبین بردن پوشش گیاهی در سالهای طغیان شب پره های زمستانه، خسارت این آفت را بیشتر می کند.

   علف های هرز محل مناسبی برای تخم ریزی بعضی از آفات می باشند. گاهی گیاه کاشته شده یک میزبان ترجیحی برای آفت نمی باشد بلکه گیاهان وحشی، درختان یا درختچه های اطراف و علف های هرز به عنوان میزبان برگزیده آفت مزبور هستند و حشره روی آن ها فعالیت و زاد و ولد کرده ولی به گیاه اصلی نیز صدمه می زند. چون بیشتر حشرات آفت در زمان عدم حضور گیاه اصلی، چرخه زندگی خود را روی علف های هرز هم خانواده با گیاه اصلی کامل می کنند، لذا وجین علف هرز و از بین بردن گیاهان ثانوی و یا کنترل آفات روی آن ها یکی از روش های موثر در IPM می باشد.

ج-از بین بردن بقایای نبات

   این روش در بسیاری از موارد در کاهش انبوهی آفات اثر شایانی دارد. جمع آوری قسمت های آلوده گیاه و سوزاندن آنها یکی از راههای موثر در مبارزه با آفات می باشد. هرس سرشاخه و قطع درختان آلوده به سوسک پوستخوار، از تراکم انبوهی آنها می کاهد و به همین ترتیب از شدت خسارت آنها نیز کم می کند.

د- تغییر تاریخ کاشت یا برداشت

   این روش نیز در بعضی ازموارد، اثرات خوبی را نشان می دهد. معمولاً با تغییر در تاریخ کشت ممکن است بتوان از زمان وارد شدن خسارت آفت به گیاه رهایی پیدا کرد. کشت زودتر از موعد بعضی از گیاهان یا به کاربردن واریته های زودرس نیز در کاهش شدت آفت موثر می باشد. برای استفاده بیشتر از مواد غذایی خاک، فاصله مناسب کاشت بوته ها نیز مدنظر قرار می گیرد که می تواند برای جلوگیری از خسارت کرم های قوزه به کار رود و یا پشه گال زای برنج، اگر نشای برنج زودتر به زمین اصلی منتقل شود خسارت آفت کمتر می گردد. تاریخ کاشت شامل  تاریخ بذرکاری، قلمه کاری و غیره است که با جلو یا به تاخیرانداختن هرکدام از این زمانها می توان از خسارت بعضی آفات به محصول جلوگیری کرد. تغییر تاریخ کاشت یعنی ایجاد اختلال یا عدم همزمانی فنولوژی گیاه با بیولوژی و دینامیسم جمعیت آفت به عنوان یک قانون کلی، بعد از شروع فصل بارندگی هر چه که کشت به تاخیر بیفتد عملکرد به صورت قابل توجه و تصاعدی کاهش می یابد. هرگاه محصول زود کشت شود، از کل باران فصل بهره مند می گردد و از رقابت علف های هرز کمتر ضرر می بیند.

ه- به کاربردن واریته های مقاوم

   برخی از گیاهان به دلیل دارا بودن صفات مورفولوژیک، مانع تجمع و تغذیه حشرات آفت می شوند. به طور مثال یکی از نمونه های بارز استفاده ازگیاهان مقاوم در پیشگیری از خسارت آفت، کاربرد پایه مو آمریکاییVitis americanus  می باشد. این رقم نسبت به حمله شته ریشه مو Phylloxera vitifoliae  مقاومت نشان می دهد، در حالی که ارقام مو معمولی در اثر حمله این آفت درمدت چهار الی پنج سال به کلی نابود می شوند.

   این روش در خیلی ازنقاط جهان، و به خصوص در سال های اخیر مورد توجه واقع شده است. در این طریقه از کیفیت خاص واریته های مختلف گیاهان زراعی و عادات و رفتار حشرات و سایر آفات استفاده می شود به طوری که واریته های کاشته شده با وجودی که در معرض حمله آفت قرار می گیرند ولی زیان اقتصادی چندانی نمی بینند. مقاومت گیاه ممکن است به سبب اکتساب صفات مرفولوژیکی مخصوص مانند وجود کرک در روی برگ های برخی از واریته ها که زنجره ها از آنها دوری می کنند به وجود آید.

 -عواملی که ممکن است موجب مقاومت گیاهان در مقابل آفات گردند به قرار زیرند:

-          تحمل گیاه(Tolerance):

   در این حالت، گیاه میزبان نسبت به خسارت حاصله از آفت، به علت سرعت رشد و قدرت ترمیم سریع، تراکم قابل توجهی از آفت را تحمل می کند و عملاً از نظر اقتصادی خسارتی دیده نمی شود. دراین حالت وجود تعدادی حشره روی گیاه مورد نظر، دلیل بر ایجاد خسارت اقتصادی نیست و اعمال روش های کاربردی ضرورت ندارد. به عنوان مثال تریپس را می توان ذکر کرد که در مراحل اولیه رشد گیاه، به علت اینکه بوته ها کوچک هستند و تعداد برگ ها کم است، خسارت این آفت شدید بوده و اهمیت اقتصادی دارد، حال آنکه در مراحل بعدی به خصوص در واریته های سریع الرشد اهمیت چندانی ندارد.

-          ترجیح(Preferance):

   اغلب اتفاق می افتد که دربین واریته های مختلف یک گونه، یک واریته برای تغذیه یا  تخم گذاری یا پناه حشره نسبت به واریته دیگری برتری داشته باشد. رنگ، شکل، بو، اندازه و خصوصیات سطحی گیاه که ممکن است از واریته ای نسبت به واریته دیگر متفاوت باشد در این مورد اهمیت دارد.

-          سمی بودن(Antibiosis)گیاه میزبان برای حشره آفت:

   گاهی ممکن است یک واریته از گیاه میزبان برای حشره حالت سمی داشته باشد و تغذیه از آن برای حشره کشنده بوده و یا اینکه نمی تواند دوره زندگی خود را کامل کند، در این حالت نیز گیاه علیرغم وجود آفت در منطقه، می تواند به رشد طبیعی خود ادامه داده و بدون توسل به سمپاشی یا روش های دیگر مبارزه، گیاه سالمی داشته باشیم. از این نوع گیاهان میزبان، تحت شرایط خاصی استفاده می شود و مبادرت به کشت آنها می گردد. درسالهای اخیر در خصوص استفاده ازگیاهان مقاوم در مقابل آفات در بعضی از کشورهای جهان پیشرفت های قابل توجهی به دست آمده است. نکته قابل ذکر اینکه منظور از مقاومت، خسارت کمتر در واریته های مختلف یک گونه نسبت به یک آفت است و به هیچ وجه مقایسه گونه های مختلف مطرح نیست و به ندرت می توان گیاهی پیدا کرد که مطلقاً مورد حمله هیچ آفتی قرار نگیرد.

و-مدیریت دراستفاده از آب (Participatory Irrigation Management)

   چوبخواران  معمولا روی چوب های درختان جنگلی ضعیف تخم گذاری می کنند. عقیده بر این است که شیره درختان سالم نسبت به درختان ضعیف، خطرات بیشتری برای لارو دارد. گونه های مختلف درخت  تبریزی که برای سایه کنار جویبارها کاشته می شوند، وقتی آب به اندازه کافی به آنها نرسد مورد حمله لاروCapnodis miliaris وMelanophila picta قرارمی گیرند. وقتی درختان به قدرکافی آبیاری و تقویت شوند و به خوبی هرس گردند از حمله این چوبخواران مصون می مانند. بنابراین آبیاری کافی برای مبارزه موثر با چوبخواران عامل مهمی به شمار می رود.

   بعضی تغییرات در مدیریت آب مانند مدیریت مشارکتی آبیاری می تواند خسارت ناشی از حشرات کنه ها یا  بیمارگرهای گیاهی را کاهش و یا افزایش دهد و نیز می تواند بر رقابتی بودن علف های هرز اثر بگذارد. تغییر روش های آبیاری از کرتی به جوی و پشته، آب فشان و یا قطره ای می تواند اثرات گسترده ای روی جمعیت آفات داشته باشد.

ز- تنظیم کوددهی

   مصرف کود زیاد با این که سبب افزایش محصول می شود ولی گیاهان را به دلیل ترد و نازک شدن، بیشتر درمعرض حمله بعضی از آفات قرار می دهد. علاوه بر این کاربرد بیش ازحد و یکنواخت کودهای شیمیایی سبب نابودی خاک نیز  می شوند.

   افراط در استفاده از کودهای شیمیایی، به ویژه کودهای نیتروژنه، عموماً شمار حشرات موذی را افزایش داده و سبب گیاه سوزی هم می شود و همچنین مصرف بی رویه کود ازته سبب رشد رویشی بیشتر نباتات و افزایش رشد طولی گیاهان می شود. چنین گیاهانی بیشتر در معرض هجوم شته ها قرار می گیرند و یا به دلیل تأخیر در رشد زایشی گیاهان سبب دیررس شدن آنها می شوند.

ح- کشت نواری و تنوع گونه ای از چند گیاه

   با این روش به جای آن که یک نوع گیاه در یک گوشه از زمین کاشته شود، نوارهایی از انواع مختلف کنار یکدیگر کشت می شوند. مثلاً وقتی چند نوع گیاه به صورت نواری کاشته شوند شته خسارت کمتری به آنها وارد می آورد تا اینکه با فاصله چندصد متری در قطعات مجزا کاشته شده باشند.گیاهانی که گرده زیادی تولید می کنند چنانچه به صورت مخلوط با سایرگیاهان کاشته شوند موجب می گردد که کفشدوزک ها، زنبورهای انگل ومگس های جنس Syrphidae که از دشمنان مهم طبیعی شته ها هستند، از گرده تغذیه کرده و تولید مثل بیشتری داشته باشند به همین دلیل مشاهده شده وقتی گیاهان در سطح کم و داخل زمین های کوچک کشت می شوند، نسبت به مزارع بزرگ، خسارت کمتری از آفات می بینند. درختانی که در جنگل های مخلوط قرار دارند، نسبت به درختانی که منحصراً از یک گونه در جنگل روییده اند کمتر مورد حمله آفت قرار می گیرند. خسارت حشرات وکنه ها در مناطقی که درختانی از جنس ها و گونه های مختلف دارند نیز از خسارت آفت در مناطقی که یک نوع درخت کاشته می شود،کمتر است. از نظر انتشار آفت، درختان مخلوط با گونه های مختلف گیاهی در انتشار آفاتی که از یک گونه گیاه تغذیه می کنند، مانع ایجاد می نماید.هرچندکشت سطوح وسیع با یک گیاه از نظر آبیاری، نگهداری، سمپاشی و کود دادن ساده تر از کشت چند گیاه است اما محیط برای زندگی و تکثیر بسیاری از بند پایان گیاه خوار مناسب می شود زیرا غذا برای آنها به حد کافی وجود دارد.

کاشت گونه های مختلف گیاهی همراه با محصول اصلی:

1-     کاشت گیاهان تله: اصولاً آفت همیشه یک میزبان را به دیگرگیاهان ترجیح می دهد. انتخاب این گیاهان و کاشت آنها همراه با محصول اصلی کمک به کنترل آن آفت می کند.

2-     کاشت گیاهان همراه: کشت گیاهان همراه بر این اساس پایه ریزی شده است که گیاهان خاص وقتی درکناریکدیگر قرار می گیرند می توانند به یکدیگر منفعت برسانند. درواقع کشت  مخلوط گونه ها شامل پرورش دو یا تعداد بیشتری گونه گیاهی در یک مزرعه، در طول یک سال یا مقطع زمانی خاص است. این روش باعث تقویت سیستم مزرعه می شود که نتیجه آن افزایش تولید و تنوع در مزرعه می باشد. در یک جامعه چند کشتی، تنوع رنگ ها و رایحه ها  و مرحله رشدی گیاهان برای اغلب آفات سردرگم کننده می باشد.

   افزایش تنوع گیاهی در اکوسیستم ها باعث کاهش جمعیت حشرات آفت می شود.کشت گیاهان همراه، نوعی کشت مخلوط و افزایش تنوع گیاهی است.

ط- هرس و جوان نمودن گیاه

   هرس کردن، ازتعداد جوانه هایی که لازم است به وسیله ریشه گیاه تغذیه شوند، می کاهد. به این ترتیب شیره گیاهی موجود، به مقدار بیشتری به جوانه های باقیمانده می رسد. جوانه های قوی، رشد بهتری دارند و مانع حمله بسیاری از آفات می شوند. یکی دیگر از روش های مهم بهداشت کشاورزی هرس می باشد که به معنی قطع کامل یا جزئی شاخه، ریشه، پوست، برگ ،گل و میوه است.

   هرس زمستانه درهنگام استراحت و خواب گیاه که معمولاً در فصل سرد زمستان می باشد، و هرس سبز یا تابستانه در موقع فعالیت گیاه و سبزبودن آن و یا هنگام گل یا میوه داربودن آن، انجام می شود.

   هرس به موقع علاوه بر قطع شاخه های آلوده، موجب تقویت درختان شده و در نتیجه از حمله حشرات چوبخوار به ویژه گونه های Capnodis جلوگیری می کند. هرس توانسته یشترتخم های گذاشته شده توسط شته سبزهلوMyzus persicae  روی گونه هایPrunus spp.  را ازبین ببرد.

ی- وجین کردن علفهای هرز

   اصولاً وجین کردن علفهای هرز در نهرهای آبیاری و در بین درختان توصیه شده است. این عمل در بهار، مانع مهاجرت کنه ها از علف های هرز به درختان می شود. ازطرفی افزایش تنوع گیاهی داخل و اطراف محصول اصلی باعث افزایش عملکرد دشمنان طبیعی می شود و تأثیر علف های هرز با افزایش فواصلشان از گیاه اصلی کم می شود. مثال:علف  های هرزی مانند تاج خروس و سلمه تره و کیسه کشیش وقتی به شدت توسط شته ها آلوده شوند به عنوان خزانه ای برای تولید شکارگرها و پارازیتوئیدهای شته عمل می کنند که آنها سپس به سمت گیاهان کلمی مجاور با این گونه های   علف های هرز احاطه شده می روند.

 

2-مبارزه مکانیکیMechanical Control

   دراین روش یک وسیله یا ابزار مکانیکی برای انهدام و مبارزه با آفات بکارمی رود. جمع آوری با دست، قدیمی ترین و ابتدایی ترین راه ازبین بردن آفات است و هم اکنون نیز ممکن است در شرایط محدود مانند چند بوته رز علیه شته ها، مورد استفاده قرار گیرد. جمع آوری تخم بعضی از آفات، یکی دیگر از انواع مبارزه با آفات بوده است. در گذشته وزارت کشاورزی مردم را تشویق به جمع آوری تخم ملخ های بومی و سپس مبادرت به خرید آن می نمود. این روشها اغلب گران قیمت هستند و در اکثر موارد چنانکه باید قاطع نیستند ولی در موارد مخصوص و در سطوح محدودی می توانند قابل توجیه باشند. بطور مثال برای از بین بردن شته های چند بوته و جمع آوری کرم های داخل خاک گلدان که درشت و قابل رویت باشد، در گلخانه ها و گل کاری های کوچک به خوبی قابل اجرست. لاروهای لیسه سیب .Hyponomeuta sp در اثر تکان دادن درخت به سرعت به زمین می ریزند، پهن کردن پارچه درزیر درخت و جمع آوری لاروها هم از لحاظ مبارزه با آفت اهمیت دارد و هم غذای فراوانی برای پرندگان خانگی تهیه می شود.

   با کمک وسایل مکانیکی و قراردادن موانع و یا جمع آوری حشرات می توان با آفات مبارزه نمود.  استفاده از کارت های رنگی و چسبان نیز یکی دیگر از این روش ها محسوب می شود. بعضی از حشرات به طرف رنگ خاصی جذب می شوند. برای مثال آویزان کردن کارت زردرنگ آلوده به مواد شیرین و چسبناک در گلخانه برای جذب سفید بالک،شته ها و برخی آفات دیگر، یکی از کارهای مهم در مدیریت تلفیقی آفات به شمار می رود. حشره هایی که روی این سطح می نشینند، قادر به پرواز دوباره نیستند. این کارت ها به دو منظور مراقبت و کنترل به کار می روند. همچنین جهت مبارزه با سفید بالک ها می توان از کارت ها و رول های زرد رنگ استفاده نمود(تریپس ها جذب کرت های آبی رنگ می شوند).

برای سالم سازی، نباید بقایای گیاهی را که آفات در آنها پناه گرفته اند یا ممکن است مورد حمله آفت قرارگیرند را درمزارع قرارداد مثلاً هرس درخت موجب جلب پوست خواران به شاخه های بریده شده می شود. این آفات در شاخه های مزبور ازدیاد پیدا کرده، سپس به پوست درختان ضعیف تر راه می یابند. هرس درختان آلوده و ریختن شاخه ها در زمین، می تواند منبع ازدیاد و آلودگی پوستخواران جنسScolytus گردد. برای جلوگیری از آلودگی مجدد سوزاندن شاخه های هرس شده توصیه می شود. بقایای گیاهی از قبیل ساقه ها و قوزه ها می تواند پناهگاه خوبی برای کرم های قوزه باشند. لازم است تمام این بقایای گیاهی سوزانده شده یا با شخم زیرخاک قرار گیرند. اجرای این کار موجب کم شدن تعداد کرم های قوزه  می شود. مواد چسبنده اطراف تنه درختان مانع بالارفتن لارو شب پره ها از تنه درختان و تغذیه ازبرگ ها در شب می شود. اخیراً ماده چسبنده ای به نام poly kill با موفقیت برای دفع آفات به صورت سمپاشی بکاررفته  است. خاصیت چسبندگی مختصر این ماده، حشرات کوچک مانند شته، پوره شپشک، کنه و زنجره را از حرکت و تغذیه روی گیاه بازمی دارد.آفات مزبور پس از تماس با ماده چسبنده در عرض چند ساعت از بین می روند. لازم به ذکر است در مناطقی که گردوخاک وجود دارد از میزان تاثیر این ماده چسبنده کاسته می شود.

3-مبارزه فیزیکیphysical control

   درروش های فیزیکی کنترل آفات،  محیط و اکوسیستم برای ورود یا ادامه زندگی حشره نامناسب می شود و به دو دسته غیرفعال(مانند محصورکردن، حذف و وجین علف های هرز، جمع آوری میوه های آلوده و بقایای گیاهی، تله گذاری، کندن گودال، استفاده از روغن ها و گردهای بی اثر) و فعال(مانند روش های مکانیکی، ضربه ای، چرخشی و دمایی)تقسیم می شوند. استفاده از انواع تله نیز مبارزه  فیزیکی محسوب می شود.

 -استفاده از سرما:

   اکثر حشرات در حرارت های بین 5 تا10 درجه سانتی گراد به حالت غیرفعال در می آیند و یا ازبین می روند. در صورتی که در حالت خواب زمستانه یا دیاپوز تا 20درجه زیرصفر را هم تحمل می کنند. به طورکلی حرارت های کم برخلاف حرارت های زیاد در مبارزه با حشرات تاثیر زیادی ندارد. ولی در حالت های خاص و علیه حشرات می توان از آن استفاده کرد. بطور مثال برای کنترل آفات درکشورهای گرمسیری ازسردخانه استفاده می شود به این ترتیب که حبوبات و غلات را در یک بازه زمانی 24ساعته در فریزر قرار می دهند که سبب کشته شدن تمام حالات نموی حشرات می گردد. حشراتی که بومی نواحی گرمسیری و معتدل گرم می باشند، اگرتحت شرایط خاص به نواحی سردسیر راه پیدا کنند دراثر زمستان های سخت ازبین می روند اگرچه ممکن است به تدریج  با شرایط جدید سازش نمایند. یخ آب زمستانی برخلاف تصور تنها به دلیل سرد بودن آب، حشرات و جانوران آبزی را نمی کشد، بلکه بیشتر از طریق اشباع کردن خاک، باعث خفگی و نابودی آنها می شود. جانورانی مانند موش در اثر خروج ازلانه و قرارگرفتن در معرض سرما، از بین می روند.

   -استفاده ازحرارت بالاSuperheating) ):

   قراردادن تخم پنبه به مدت دو تا سه  روز در دمای 60 درجه یا حتی در معرض تابش آفتاب موجب کشته شدن بسیاری از لاروهای کرم سرخ پنبه می شود. دمای بالا در مورد آفاتی که به پیازها و بذرگل ها خسارت می زنند، کاربرد دارد. طبق آزمایش های انجام شده، قراردادن پیاز گل ها در حرارت 43 تا44 درجه سانتی گراد به مدت یک تا دو ساعت آنها را از   کنه های نباتی زیان آور پاک می کند و درعین حال به شرایط رویشی پیازها  صدمه وارد نمی سازد. بیشتر حشرات در حرارت های 55تا 56 درجه سانتی گراد ازبین می روند. این حرارت قادر است تمام مراحل نموی حتی تخم حشرات را نیز از بین ببرد. به طور کلی در این روش هرقدر رطوبت نسبی بیشتر باشد قدرت کشندگی در اثر حرارت بیشتراست. سوزاندن بقایای گیاهی در بسیاری از موارد مفید و قابل توصیه می باشد.

   -استفاده از نور:  

   نور یکی دیگر ازعوامل فیزیکی است که به روشهای مختلف درمبارزه با آفات موثر است. استفاده ازرفتار فتوتاکسی در حشرات، برای ساختن تله های نوری ازسالها قبل مورد توجه بوده است ودر پاره ای موارد این تله ها در پایین آوردن  میزان انبوهی حشرات بسیارمؤثر می باشند. به طور عموم حشرات بیشتر جلب اشعه ماوراءبنفش می شوند و امواج دارای طول موج3650 آنگستروم، حشرات را به خود جلب می کنند. هرچه به اشعه بنفش نزدیک تر شویم(4400 آنگستروم) به همان ترتیب میزان قدرت جلب حشره،کاهش می یابد. نورهای زرد و قرمز اغلب حشرات را دور می کنند. چراغ های معروف به  نور سیاه(Black light) طوری ساخته شده که حشره ابتدا در اثر اشعه ماوراءبنفش جلب می شود و پس ازجلب به سمت منبع نور، با جریان برق برخورد کرده و  می سوزد. از خاصیت نورگرایی حشرات(آفت) به منظورپیداکردن بهترین زمان مبارزه نیز استفاده  می شود. درمورد بعضی از پروانه های شب پرواز مانند لیسه سیب با نصب تله نوری در باغ، پروانه های جمع آوری شده را هر روز شمارش کرده و اعداد بدست آمده را به صورت منحنی و نمودار مشخص می نمایند. بدیهی است پس از رسیدن به قله منحنی مبارزه با آفت شروع می شود (شکل8).

   اشعه ایکس در کنترل آفات به دوصورت استفاده می شود: الف)  پرتوافشانی با دوز بالا به منظور از بین بردن کامل حشرات، ب) پرتوافشانی با دوزکمتر برای عقیم کردن حشرات.

 
 

شکل 8-منحنی نمایش اوج پرواز و تعیین موقع مناسب سمپاشی

  -استفاده از امواج صوتی:  

    امواج صوتی با محدوده فرکانس 400کیلو سیکل و نیروی500 وات، در مدت 30-40 دقیقه تعداد زیادی ازحشرات را بین می برد. باید توجه داشت عواملی مانند حباب های هوا یا قشر نازکی ازآب، بدن حشرات را به صورت سپری در مقابل این امواج محافظت می کند  لذا در استفاده از امواج صوتی محیط باید کاملاً خشک باشد. دستگاههای تولید صوت، امواج صوتی با فرکانس بین30 تا50 هزارهرتز در محیط اطراف خود منتشر می کنندکه سبب دورشدن آفات ازچشمه صوت  می گردد.

-استفاده از پرتوهای یون ساز:    

به طور آزمایشی نشان داده شده است که اشعه بتا به میزان 70 تا350 هزار رونتگن، موجب کشته شدن سوسکهای چوبخوار می گردد. مقدارکشنده اشعه گاما برای حشرات، در حدود  65000 رونتگن می باشد. این اشعه درمقادیر کمتر موجب عقیم شدن حشرات می شود.

   -استفاده ازمواد شیمیایی عقیم کنندهChemosterilants) ):

   راه دیگر مبارزه فیزیکی با آفات، کاربرد مواد شیمیائی عقیم کننده در تله های نوری است. یکی از اثرات قابل توجه این مواد، مختل شدن دستگاه تناسلی آفات است. ازجمله این مواد می توان به ماده شیمیاییApholate روی مگس دام، مخلوط Amphid و Apholate  روی کنه قرمز مرکبات (Panonychus citri) و ماده شیمیاییTepa روی کرم های برگخوار اشاره کرد. لازم به ذکر است بیش از400 نوع ماده شیمیایی شناخته شده است که برخی مانع رشد تخمدان  و  برخی دیگر درساختمان DNA وRNA   ایجاد می کنند. این تغییرات یا ازتقسیم سلولی جلوگیری می کنند و یا مانع از رشد طبیعی جنین می شوند. حشرات یا بطور مستقیم در معرض ترکیبات شیمیائی قرار می گیرند و یا به صورت طعمه مسموم و به عنوان غذا از آن استفاده می کنند.

روش عقیم سازی در مورد حشراتی قابل اجراست که :

1-     پرورش آن به تعداد زیاد امکان پذیرباشد.

2-     انتشارنمونه های عقیم شده به طوریکنواخت امکان پذیرباشد.

3-     عمل عقیم کردن نباید اثر سویی روی حشره عقیم شده بگذارد.

4-     حشره ماده باید فقط یک بار در مدت عمرش جفت گیری کند.

5-     انبوهی آفت محدود باشد.

4-مبارزه بیولوژیکBiological Control

   استفاده انسان از موجودات زنده برای کنترل آفات گیاهی را کنترل بیولوژیک می نامند. بنابر دیدگاه گارت در سال 1965 میلادی (( کنترل بیولوژیک حالت یا عملی است که در آن زنده بودن یا فعالیت یک پاتوژن با کمک موجود زنده دیگری (به جز انسان) کاهش یابد و در نتیجه آن کاهش در ظهور خسارت آفت یا بیماری به وسیله پاتوژن انجام گیرد)). در یک اکوسیستم طبیعی، همیشه جمعیت حشره های زیان آور را دشمنان آنها محدود می کنند. شناخت این دشمنان و عوامل موثر بر افزایش یا کاهش آنها، پایه اصلی کنترل بیولوژیک هستند.

   نامناسب بودن آب وهوا،کافی نبودن غذا و آشیانه و بالاخره وجود دشمنان طبیعی از جمله دلایل کاهش آفات به صورت بیولوژیک می باشد. درمبارزه بیولوژیک از دشمنان طبیعی آفات به خصوص عوامل بیماری زا، انگل ها، جانواران شکارگر استفاده می کنند. (جدول2).

  دشمنان طبیعی عواملی هستند که یا حشرات را می کشند و یا آنها را آنقدر ضعیف می کنند که دچارمرگ زودرس،کاهش تولیدمثل وغیره می شوند. دشمنان طبیعی نه تنها تعداد(جمعیت وتراکم) حشرات را کنترل می کنند بلکه خسارت هزاران آفت درجه یک را نیز به طورمعنی داری کاهش می دهند.کارایی دشمنان طبیعی به ترتیب از مناطق گرمسیر به یخبندان و قطبی کاهش می یابد(جدول 3).

جدول 2- انواع اصلی دشمنان طبیعی آفات که ممکن است در کنترل بیولوژیک نقش داشته باشند.

دشمن طبیعی

آفات مورد حمله

درجه اهمیت در کنترل بیولوژیک

مهره داران

-پستانداران(موش صحرایی ،موش)

-پرندگان


-دوزیستان(قورباغه)


-ماهی ها


بی مهرگان

-عنکبوت ها

-حشرات

شکارگر(سوسک ها،سن ها، بال توری ها،دوبالان و مورچه ها)

-حشرات پارازیتوئید(بال غشاییان و مگس ها)

عوامل بیماری زا

-باکتری ها،قارچ ها،نماتدها، پروتوزوآ و ویروس ها



لارو و شفیره آفات خاک زی که برگ خوار هم هستند.

لاروهای برگ خوار(پروانه ها و بال غشاییان)


لاروهای خاک زی و سایر حشرات


لارو حشرات آبزی



آفات جهنده و دونده


شته ها،پروانه ها،دوبالان، بال غشاییان و لارو و شفیره آفات خاک زی

تمام مراحل زندگی انواع آفات



اکثر آفات (به جزآنهایی که دائماً در گیاه میزبان پنهان می شوند)


کم

کم


کم


کم



کم تا متوسط


کم تا متوسط

متوسط تا زیاد



متوسط تا خیلی زیاد

                                           جدول 3- مقایسه ویژگی های رفتاری و تغذیه ای انواع دشمنان طبیعی

ویژگی ها

پارازیت

پارازیتوئید

شکارگر

-واژه مخصوص غذا


-مرحله ای که به صورت دشمن طبیعی عمل می کند


-تغذیه میزبان


-تعداد میزبان مورد استفاده


-تأثیر روی میزبان


-قدرت باروری


-اندازه دشمنان طبیعی در مقایسه با میزبان

میزبانhost


لاروها: بله

حشرات بالغ: بله


محدود


یک


نمی کشد


زیاد


کوچکتر

میزبانhost


لاروها: بله

حشرات بالغ: خیر


محدود متنوع


یک


می کشد


متنوع ولی بیشترکم


هم اندازه یا کوچکتر

طعمه prey


لاروها: بله

حشرات بالغ: بله


زیاد


چند


می کشد


کم


معمولاً بزرگتر


 

 مهمترین عوامل زنده ای که در کاهش جمعیت حشره ها موثرند، عبارتند از:

    قارچ ها، باکتری ها، ویروس ها، پروتوزوئرها ونماتدها اهمیت زیادی در کنترل بیولوژیک حشرات دارند. به طور مثال قارچ Beauveria bassiana روی لارو تعدادی ازحشرات فعالیت دارد و یکی از فراورده های آن در بازار تحت عنوانBoverin تهیه و عرضه می شود.  قارچ Verticillium lecanii نیز روی اکثر لاروها تاثیر گذار است.

    ازباکتری ها، باکتری Bacillus thuringiensis درسطح وسیعی کاربرد دارد و دارای محصولاتی نظیرThuricid ،Bakthane   و باکتوسپئین می باشد که علیه گروه های مختلف حشرات به خصوص لارو پروانه ها به کارمی رود.کنه شکارگر Phytoseiulus persimilis  برای کنترل کنه دولکه ایTetranychus urticae  معرفی شده است.  گونه های مختلف جنس باسیلوس که در مدیریت تلفیقی آفات استفاده می شود در جدول زیر معرفی شده اند : 

 

 

آفات هدف                                                                                                  نام علمی

زخم وشیری شدن لاروآفت                                                          Bacillus popilliae

لارو پشه ها                                                                                              B.Sphaericus

لاروپروانه ها                                                          B.thuringiensis var.Kurstaki

لارو پشه هاB.thuringiensis var.israelensis                                                                                                    لارو سوسک هاB.thuringiensis var.tenebrionis                              

  در میان ویروس ها می توان از ویروس های پلی هیدرالNuclear polyhedrosis viruses(N.P.V) که یکی از عوامل کنترل کننده لارو پروانه ها مخصوصاً پروانه ابریشم باف ناجور و لارو گونه های خانواده Noctuidae می باشد نام برد. از این گروه، ویروسی تحت نام تجاریElcar ساخته شده و روی کرم قوزه استفاده گردیده است. ویروس Granulosis Virus یک نوع دیگر از ویروس ها است و تحت نام تجاری Granopome برای لارو اغلب پروانه ها مورد استفاده قرار می گیرد. ویروس ها خیلی اختصاصی عمل می کنند و امید آن می رود در آینده نزدیک درکنترل بیولوژیکی حشرات از آنها استفاده شود.  از تک یاخته ها(Protozoa) به خصوص گونه های جنسNosema که در حشرات ایجاد بیماری می کنند نیز برای کنترل بیولوژیک استفاده می گردد. جانور تک سلولی Nosema melolontha روی کرم سفید ریشه فعالیت انگلی دارد.گونه های مختلفی از خانواده Mermithidae  از رده نماتدها روی انواع ملخ ها فعالیت انگلی دارند. نماتدSteinernema glaseri پارازیت کرم سفید ریشه می باشد.گونه دیگری از نماتدها به نامAgamermis decaudata  روی انواع ملخ ها فعالیت پارازیتی دارد.

   انواع پرداتورها یا شکارگرها مانند بعضی دوزیستان، خزندگان، پرندگان و عده زیادی از پستانداران، از حشرات و کنه های نباتی تغذیه می کنند. سار معمولی از دشمنان بسیار موثر لارو  پروانه ها، سخت بالپوشان و سن گندم می باشد. دارکوب ها اغلب لارو حشرات چوبخوار را از زیر پوست تنه و سرشاخه بیرون می کشند.کفشدوزک Cryptolaemus montrouzieri گونه دیگری است که برای مبارزه با شپشک آردآلود ساحلی Pseudococcus maritimus از خارج  به کشور آورده شده و در سواحل دریای خزر رها شده است و یا به طور آزمایشگاهی در انسکتاریوم پرورش داده و سپس درطبیعت رها می کنند. پارازیت ها یا انگل ها موجوداتی هستند که تمام یا قسمتی از زندگی خود را داخل و یا روی بدن حشره دیگر بسر برده و باعث ضعف شدید یا مرگ میزبان خود می شوند،گروه اخیر را پارازیتوئید نیز می گویند. درمیان پارازیت ها، زنبورهای خانواده Chalcididae ، Braconidae و Ichneumonidae از اهمیت ویژه ای برخوردار هستند.گونه هایی از زنبور کوچک Trichogramma در نقاط مختلف جهان پرورش داده  می شوند وبرای مبارزه با کرم قوزه و آفات آن به کار می روند. زنبور پارازیتAphelinus mali از حشراتی است که در مبارزه با شته مومی در اروپا و امریکا عملاً به کاربرده می شود. زنبورProspaltella berlesei گونه تک خواری است که فقط روی شپشک توت فعالیت دارد و به مقیاس وسیع علیه این آفت به کار می رود. زنبورAphytis procila  گونه دیگری است که در کنترل انبوهی سپردار بنفش زیتون از اهمیت زیادی برخوردار است.

   معمولاً ارزش عوامل زنده در کم کردن جمعیت آفات، تا بروز حوادث ناگواری از قبیل مرگ و میر دشمنان طبیعی به علت سمپاشی های مکرر، معلوم نمی شود. بهره وری از عوامل زنده طبیعی درمبارزه با آفات، پایه مبارزه بیولوژیک و عملی را  تشکیل می دهد. اصول مبارزه بیولوژیک با آفات بر مبنای زیر قرار دارد:

1-محافظت و کمک به دشمنان طبیعی که درمنطقه وجود دارند.

2-معرفی، وارد کردن، تکثیر و پخش دشمنان طبیعی یک آفت که درمحل وجود ندارند. بطور مثال سرخرطومی اکالیپتوسGonipterus scutellatus در یک منطقه جدید (آفریقای جنوبی) به علت نبودن انگل های آن به سرعت زیاد شد و باعث خشک شدن اکالیپتوس ها گردید. متخصصین وقتی در سرزمین مبدا(استرالیا) به جستجوی دشمنان طبیعی این آفت پرداختند به نوعی انگل درحالت تخم به نامAnaphoidea nitens  پی بردند که این انگل پس از وارد شدن به آفریقای جنوبی و پرورش در آزمایشگاه در غالب مناطقی که اکالیپتوس وجود داشت، رها گردید و به این ترتیب سرخرطومی درتمام مناطق زیرکشت اکالیپتوس، تحت کنترل درآمد. مثال فوق و یا مواردی مانند سوسک کریپت Cryptolemus montrouzieri برعلیه شپشکهای آردآلود و یا زنبورEncarsia برعلیه مگس سفید نشان می دهدکه چگونه یک گونه وارد شده در شرایط جدید می تواند به حالت طغیانی درآید درحالی که در محل قبلی، اهمیت اقتصادی نداشته است. معمولاً دشمنان طبیعی، مانع ازدیاد جمعیت حشرات گیاه خوار در مناطقی که سالها زندگی نموده اند می شوند همچنین هرگاه آفت ازیک منطقه به منطقه دیگری حمل شده باشد، مبارزه با آن با وارد نمودن دشمنان طبیعی از کشور مبدا ساده تر است گرچه دربسیاری از موارد موفقیت های خوبی در مبارزه بیولوژیکی با آفت بدست آمده است ولی تعداد مواردی که موفقیت کمی بدست آمده، بیشتر بوده است. دلیل عدم موفقیت زیاد انگل ها، اختلاف بین طرز تاثیر آنها، قدرت داخلی و واکنش غیرقابل پیش بینی آنها در مقابل عوامل طبیعی محل جدید است. به طورکلی دشمنان طبیعی که توانسته اند در محل جدید با موفقیت بیشتری جمعیت آفات را کم می کنند خواص زیر رادارند:

الف-قدرت جستجو و میزبان یابی آنها زیاد است.

ب-یک میزبانه هستند و منحصراً از آفت به خصوصی تغذیه می کنند.

ج-هماهنگی با چرخه زندگی آفات.

د-داشتن رفتار تجمعی: چون پراکنش آفات در آکرواکوسیستم معمولاً یکسان نمی باشد، عوامل بیولوژیک باید به جایی که تراکم آفت زیاد است گرایش داشته باشند.

ه-قدرت تکثیرزیاد.

ی-قدرت سازش با شرایط آب و هوایی منطقه جدید.

   لازم است تعداد زیادی از دشمنان طبیعی را برای وارد نمودن، جمع آوری نمود زیرا ممکن است برخی از آنها، نسبت به بعضی ازشرایط طبیعی سازش یافته باشند مثلاً حشره زنبورAphytis  انگل موثری برای دفع سپردار قرمز Aonidiella aurantii درنواحی خشک می باشد ولی تاثیر این انگل در نواحی مرطوب ساحلی کمتر است. با وجود طرح نقشه مبارزه بیولوژیکی همیشه امکان عدم موفقیت وجود دارد مثلاً رقابت بین چند گونه از دشمنان طبیعی بالاخره موجب حذف گونه ای می گردد که سازش کمتری دارد و منجر به تثبیت گونه های موثر می شود. آفات نسبت به گیاهان مختلف، کشش متفاوتی نشان می دهند و فقط وقتی آفت از گیاه به خصوصی تغذیه کند، مورد حمله انگل قرار می گیرد بنابراین اگر حشره از گیاه دیگری تغذیه کند مورد حمله این انگل به خصوص واقع نمی شود. مزایای کاربرد دشمنان طبیعی در مبارزه بیولوژیک با آفات ازاین قراراست :

1-فاقد خطرات ناشی از بقایای سموم برای سلامتی مصرف کننده می باشد.

2-در محیط زیست حداقل تاثیر را دارد.

3-عوامل بیولوژیک پس از تثبیت در محیط جدید به طور دائم درکنترل آفت اثر می گذارند.

   در نواحی که تمشک و یاکاکتوس به عنوان حصار کاشته می شود، حصارهای مزبور پناهگاه کنه وشپشک می شوند، از طرف دیگر آفات مزبور موجب زنده ماندن دشمنان طبیعی آنها مانند کفشدوزک و انگل های شپشک می گردند بنابراین رستنی ها به عنوان مخزنی برای نگهداری دشمنان طبیعی می باشند که پس از پایان تاثیر سم برروی گیاه، دو مرتبه مهاجرت کرده و عمل مفید خود را برای کم کردن آفت ادامه می دهند. گیاه کرچک به طور وحشی درکنار باغهای مرکبات      می روید و روی آن غالباً دشمنان طبیعی کنه تار عنکبوتی Tetranychus urticae مانند کنه شکاریAmblyseius و بال توریChrysopa vulgaris زندگی می کنند همچنین درختان می توانند زنبورهای انگل را از گزند سرمای سخت زمستان حفظ نمایند مثلاً زنبورهای Asolcus زیر پوست درخت تبریزی، برای فرار از سرما پناه می گیرند. کاشت تمشک باعث می شود که زنبورAnagyrus زمستان را با تخم گذاری در زنجره تمشکDikrella sp  زنده بماند.

 

5-مبارزه فیزیولوژیک Physiological Control

    به روشهائی که منجر به نغییرات فیزیولژیک در حشرات و به دنبال آن محدود شدن جمعیت آنها می گردد، مبارزه فیزیولژیک گفته می شود.  در این روش برای کنترل جمعیت حشرات از تنظیم کننده های رشد استفاده می شود که اثر خود را با خنثی سازی هورمون هائی که در فرایند رشد و نموحشرات دخالت می کنند، برجا می گذارند. این مواد به عنوان حشره کش های نسل سوم به بازار عرضه شده اند وشامل:

الف-تنظیم کننده های رشد حشرات(IGRS):

هورمون جوانیJuvenile Hormone

  این هورمون ازطریق ممانعت از بلوغ در دگردیسی حشرات دخالت دارد. دو شبه هورمون جوانی که به بازار عرضه شده و به طور گسترده مورد استفاده قرار می گیرند شامل متوپرن(Methoprene) و کینوپرن(Kinoprene) می باشند. این دو شبه هورمون به علت ثبات در برابر آفتاب به مواد طبیعی برتری دارند. اثرات مشخصه این ترکیبات عموماً در مرحله لاروی تا شفیرگی دیده می شوند. سایر موارد مصرف این مواد، قطع مرحله جنینی در حشرات است.

   هورمون جوانی توسط اجسام آلاتا در پوره ها و لاروهای حشرات ترشح می شود و همراه با هورمون پوست اندازی که توسط غدد پیش قفسه سینه ترشح می شود، در پوست اندازی لاروها و دگردیسی حشرات دخالت می نمایند. مواد تنظیم کننده رشد  باعث حضور دائمی هورمون جوانی در بدن حشرات می شوند و بدین ترتیب مادامی که هورمون جوانی در خون لارو موجود باشد، این قبیل حشرات در اثرپوست اندازی فقط به سنین بالاتر تغییر می  یابند  ولی هیچ گاه آثار حشره بالغ یا شفیرگی در آنها بوجود نمی آید و یا عقیم و بدشکل می مانند ولی در صورت کاهش میزان هورمون جوانی در خون لاروها آثار شفیرگی و درغیاب آن، حشرات کامل ظاهر خواهند شد.

   ترکیبات شیمیاییBenzayl phenylureas سبب عدم تشکیل کوتیکول در حشرات می شوند.

ب-حشره کش های طبیعی:

   این ترکیبات از محصولات گیاهی بدست می آیند. بهترین نمونه را می توان از روغن چریش Neem-oil نام برد، یک ماده شیمیایی که از بذر درخت چریشAzadirachta indica بدست  می آید. این ترکیب تحت نام تجاری Margosan-o نامیده می شود. عصاره این گیاه اثرات حشره کشی روی انواع آفات دارد. بطورمثال لاروپروانه ابریشم ناجورLymantria dispar وقتی در معرض عصاره این گیاه قرار می گیرد، خیلی به کندی رشد می کند. لارو در حالت عادی، در مرحله سن آخر تبدیل به شفیره می شود، ولی وقتی از این شیره گیاهی استفاده شود درمرحله سن 2 یا 3 رشد آفت متوقف می شود. بعلاوه ترکیب عصاره درخت چریش با ویروسNuclear Polyhedrosis Virus(N.P.V)، اثرات کشندگی ویروس را سرعت می بخشد. برخی ترکیبات مانند پایروتروییدها رفتار اصلی ترکیبات طبیعی را تقلید می کنند و به عنوان مواد تنظیم کننده رشد حشرات مورد استفاده قرار می گیرند.

 

ج-فرومون ها:

یکی از مواد جلب کننده شیمیایی حشرات هستند که از دو کلمه یونانی Phereum به معنی انتقال دهنده وHormao به معنی تحریک کننده تشکیل شده است. فرومون ها مواد شیمیایی قابل تبخیری می باشند که توسط غدد برون ریز بدن حشرات ترشح می شوند و روی افراد هم گونه واکنش های متفاوتی ایجاد می کنند.

بیش از 50سال است که از ساخت  اولین فرومون های مصنوعی حشرات می گذرد و در این مدت پیشرفت های چشمگیری در خصوص مبارزه با آفات گیاهی مزارع، باغات میوه، جنگل ها، مراتع، بوستان ها و محصولات انباری به وقوع پیوسته است  به گونه ای که  کاربرد فرومون ها یکی  ازعناصر اصلی IPM به شمار می رود و سالیانه صدها میلیون دلار در تجارت جهانی داد وستد می شوند. فرومون ها از نظر سرعت عملکرد به دو دسته تقسیم می شوند:

1- فرومون های اولیه یا آغازگر که به تدریج عمل می کنند اثر آنها بر روی غدد  داخلی و فیزیولوژی بدن افراد درون گونه است.

2-فرومون های رها شونده و فرار که به محض دریافت، عکس العمل آنی و سریع دارند. از آنها می توان به فرمون های جنسی و اعلام خطر(هشدار دهنده) اشاره کرد.

   بسیاری ازجانوری اعم ازخاکزی و آبزی به وسیله فرومون ها با افراد هم گونه خود ارتباط برقرار می کنند. درحشرات این ارتباط به وسیله ماده اتر مانندی برقرار می شود که برای پیداکردن جفت یا جمع کردن افراد یک گونه به کار می رود. در اغلب موارد فرومون های رها شده،  به وسیله جریان هوا انتشار می یابند. بطور مثال در پروانه های ماده،  فرومون از غده های برون ریز به صورت گاز خارج می شوند وحشرات نر را به منظور جفت گیری جلب می نمایند. فرومون های تجمعی برای متمرکز نمودن آفات در نقطه ای که بتوان با سایر روش های کنترل،آفت را مهار نمود به کاربرده می شود. بعنوان مثال از سوسک حنائی خرما فرومونی استخراج می شود که حشرات را جلب وسپس آنها را معدوم می نمایند.  فرمون های هشدار دهنده در مواقع خطر ترشح می گردند بطور مثال در بعضی از حشرات مانند شته ها، هنگامیکه مورد حمله دشمنان طبیعی قرار می گیرند از انتهای کورنیکول خود قطراتی ترشح می کنند که بعنوان فرومون هشدار دهنده وزنگ خطر برای سایر افراد عمل می کند.

   اغلب ترکیبات فرومون ها با  وزن مولکولی کم و فراریت بالا (تصعید) و برای گونه های اختصاصی ساخته شده اند.   فرومون‌های مصنوعی به طور معمول در کپسول‌های پلاستیکی نگهداری می‌شوند و به نحوی طراحی و ساخته شده‌اند که در زمان استفاده ماده موثر خود را به تدریج و طی چند روز تا چند هفته در محیط آزاد می‌کنند. انواع فرومون هایی که در مدیریت آفات مورد استفاده قرارمی گیرند عبارتند از  فرومون های جنسی، تجمعی، پراکنش، هشداردهنده، موادفرار، تله گذاری، ردیابی و.......

6-مبارزه قانونیLegislative Control :

   یکی از عوامل عمده انتشارآفات، انتقال گیاه از نقطه ای به نقطه دیگر می باشد که می تواند با خطرات گوناگونی همراه باشد. اگرچه با توسعه سیستم ارتباطی بین کشورهای جهان و نواحی مختلف کشور، اجرای قرنطینه نباتی مشکلات زیادی به همراه دارد اما در جلوگیری از ورود آفات جدید بسیار ضروری است. مقرراتی که دراین خصوص وجود داردعبارتند از:

الف-مقررات مربوط به جلوگیری ازورود آفات جدید از خارج ویا از منطقه ای به منطقه دیگر:

   به موجب این مقررات ورود مواد مختلف گیاهی اعم از بذر و یا نهال باید دارای گواهی عدم آلودگی باشد و با تأیید سازمان حفظ نباتات کشور صورت پذیرد. در داخل کشور نیز در صورت بروز آفت یا بیماری، مقررات خاصی وجود دارد. ایجاد پست های دائمی قرنطینه در مرزهای ورودی کشور و  پست های قرنطینه داخلی در بعضی از نواحی کشور، بخشی از این مقررات می باشد.

ب-مقررات مربوط به کنترل گسترش آفات موجود در یک منطقه:

   به موجب این قانون در مواقع طغیانی آفات باید از توصیه های ویژه ای که توسط مقامات مربوطه پیشنهاد می شود پیروی نمود.

ج-مقررات مربوط به واردکردن مردم در مبارزه با آفات

د-مقررات مربوط به ورود سموم وکنترل فعالیت فروشندگان سموم:

   به موجب این قانون، واردکنندگان و فروشندگان سموم باید از وزارت کشاورزی پروانه اخذ نمایند. در بسته بندی سموم آفت کش، نصب برچسب های ویژه حاوی اطلاعات لازم اجباری است.


مقرراتی که در خصوص قرنطینه وجود دارد:

1-عدم گسترش آفات جدید از خارج به داخل و یا از منطقه ای به منطقه دیگر

2-عدم گسترش آفات موجود در یک منطقه

3-تشویق کردن مردم در کنترل آفات عمومی

4-ورود، بسته بندی، توزیع و مصرف سموم آفت کش

 

7-مبارزه شیمیایی(Chemical Control):

   این روش یکی از متداولترین روش های مبارزه با آفات به شمار می رود.کنترل شیمیایی با آفات، با سمپاشی گیاه به وسیله مواد سمی قبل از حمله و یا هنگام بروزآفت انجام می شود و به این ترتیب مانع حمله آفات به گیاه گردیده و یا آفات گیاهی را از بین می برد.

    به طور کلی به مواد شیمیائی که در این روش مبارزه استفاده می شود، آفت کش گفته می شودکه بر اساس تاثیر آنها روی گروه های خاصی از آفات به نامهای حشره کش،کنه کش، قارچ کش ، باکتری کش، حلزون کش و .... تقسیم بندی شده اند. 

   سموم را برحسب نحوه اثرآنها روی آفات مختلف به شرح زیرطبقه بندی می کنند:

الف-سموم گوارشی: سمومی هستند که پس از تغذیه توسط آفت موجب مرگ آن می شوند. این سموم یا بطور مستقیم روی گیاهان پاشیده می شوند و یا به صورت طعمه در تغذیه آفات به کار گرفته می شوند. سموم گوارشی تنها روی حشرات با قطعات دهانی ساینده اثر کشنده دارد و جذب سم از طریق دیواره لوله گوارش حشرات صورت می گیرد.

ب-سموم تماسی: ازراه جلد بندپایان وارد بدن آنها می شوند. سموم تماسی در موم یا چربی های پوست و اسکلت خارجی بدن بندپایان حل می شوند و سپس به دستگاههای مختلف بدن راه پیدا می کنند. مولکول های سم به وسیله خون ازمحل ورود به بدن به تمام اعضاء منتقل می شوند و تاثیر نهایی آنها بر دستگاه اعصاب است. قسمت اعظم حشره کش ها از راه پوست به داخل بدن حشرات راه پیدا می کنند. نقاط ضعیف تر شامل اعضای حسی، شکم، شاخک ها و پنجه پاها است که پوست نازک تری دارند، بعلاوه بال های مگس ها، پروانه ها و زنبورها محل خوبی برای ورود سم به بدن هستند.

ج-سموم تدخینی: ترکیبات شیمیایی هستند که به صورت گاز آفت را   تحت تاثیر قرار می دهند. این سموم باید به آسانی قابلیت تصعید داشته باشند تا به صورت کار در آمده و حشرات را متاثر کنند. موارد مصرف این سم در ضدعفونی انبارها و گلخانه ها است. روش تدخینی مبارزه با آفات، به علت نداشتن باقیمانده سموم بر سایر روش ها برتری دارد. سم مذکور برای ضدعفونی خاک، دفع نماتدها و حشرات خاک زی نیز به کارمی رود.

   سموم پر دوام و کم دوام

   سموم کم دوام، آفات حساس به سم را  به سرعت از بین برده و قبل از آنکه بتواند اثر سوئی روی دشمنان طبیعی آفات داشته باشد تجزیه شده و خاصیت سمی خود را از دست می دهند و به همین دلیل سموم کم دوام تعادل بین جمعیت آفت و دشمنان طبیعی آنها را کمتر برهم می زنند. سموم فسفره یکی از سموم کم دوام متداول است. تکرار سمپاشی با این سموم ضروری است، زیرا پس از گذشت مدت کمی دوباره گیاهان به آفت آلوده می شوند. سموم پردوام را باید در مواردی که رقیب دشمنان طبیعی نیستند (مثل ضدعفونی بذرها) به کاربرد، استفاده از این نوع سموم در ضدعفونی چمن برای مبارزه با کرم های ریشه خوار نیز توصیه می شود. یکی از مضرات استفاده از سموم پردوام، پایداری خاصیت آنها تا مدتها پس از سمپاشی است و با گذشت زمان ممکن است روی جمعیت آفت تاثیری نداشته باشند اما دشمنان طبیعی را که حساس تر از آفات هستند ازبین می برند. به این ترتیب با از بین رفتن دشمنان طبیعی، آفات به فاز طغیان می رسند.

   به طورکلی ترکیبات شیمیایی حشره کش باید دارای خصوصیات مطلوب زیر باشند:

1-روی آفت موردنظر اثرکافی داشته باشد.

2-اثرگیاه سوزی نداشته باشد.

3-برای انسان و دام  بی خطرباشد.

4-ازنظر اقتصادی مقرون به صرفه باشد.

   روغن ها نیز دردفع آفات بیشترین مصرف را دارند که انواع آن روغن های نفتی بخصوص ترکیبات پارافینی می باشند.

   ازروغن ها به یکی ازروش های زیر استفاده می کنند:

الف-به عنوان آفت کش که از طریق فیزیکی موجب تلف شدن آفات می گردد.

ب-به عنوان تشدیدکننده اثرسموم ونیز جلوگیری کننده از تبخیرشدید سموم. روغن ها به عنوان حلال سموم مصارف فراوانی دارند، فقط در مصرف آن باید احتیاط کرد زیرا امکان گیاه سوزی وجود دارد.

 

   به طورکلی طبقه بندی سموم براساس مبنای ساختمانی آنها  به شرح زیر می باشد:

- سموم معدنی شامل مواد شیمیایی معدنی مانند روغن های معدنی ،گوگرد، فسفردوزنگ و مواد آرسینکی می باشند.

- سموم مصنوعی آلی شامل مواد شیمیایی آلی هستند که از سنتز عناصر و مواد شیمیایی ساده تر بوجود می آیند که از نظر نحوه اثر می توانند گوارشی، تماسی و یا تدخینی باشند.

- ترکیبات آلی طبیعی یا سموم گیاهی شامل عصاره و مواد قابل استخراج طبیعی گیاهان مانند نیکوتین می باشند.

   مزایا و معایب استفاده از روش های شیمیایی درکنترل آفات

مزایا

1-اثرسریع و موثر کشندگی روی آفات

2-تکرار سمپاشی در صورت لزوم

3-انهدام قابل اطمینان آفات جاری

   معایب

1-ظهورنژادهای مقاوم آفات

2-اثر سوء روی موجودات غیرآفت(دشمنان طبیعی)

3-پیدایش و طغیان آفات جدید

4-ورود سموم به زنجیره غذایی واثرات سوء بقایای آنها در طبیعت

-طبقه بندی حشره کش ها

ترکیبات معدنی: این ترکیبات به علت کاربرد کمتر، امروزه با ترکیبات آلی مصنوعی جایگزین شده اند. از جمله ترکیبات معدنی که در حال حاضر هم مصرف می شوند اسید بوریک برای کنترل سوسری ها،  و گوگرد برای کنترل کنه ها می باشد. این گروه از سموم جزء سموم گوارشی محسوب می شوند.

ترکیبات آلی کلره: اولین گروه از حشره کش های آلی مصنوعی هستند که در سالهای دهه 1950 میلادی به بازار عرضه شدند. طرز کار این سموم هنوز به درستی شناخته نشده است ولی تاثیر آنها برعملکرد دستگاه عصبی حشره هاست. این  ترکیبات با ثبات بوده و تا مدتها در محیط باقی می مانند.

عمده ترین انواع این گروه از سموم حشره کش عبارت اند از: «توکسافن» ، «دیکوفول» (کلتان) ، «اندوسولفان» ، «متوکسی کلر»، «لیندین»، «پنتاکلروفنول» و «کلردان» .

ترکیبات آلی فسفره: این گروه از سموم روی حشرات و پستانداران تاثیر می گذارند. در دزهای پایین برای حشره ها، پستانداران و جانوران دیگر سمیت خیلی زیاد دارند و انواع بسیار زیادی از جانوران را نابود می کنند ولی در محیط زیست دوام کمتری دارند. برخی از این ترکیبات مانند «پارتیون» پس از تجزیه به صورت ترکیباتی با سمیت بیشتر در می آیند.

مهمترین سموم این دسته عبارتند از:  «مالاتیون» ، «دی متون» (سیستوکس)، «تری کلروفن» ، «آزودرین»، «فسدرین»، « دیمتوات»، «پاراتیون»، «دیازینون»، «آذینفوس متیل»(گوتیون) و «د.د.و.پ».

کاربامات ها: کارباریل (سوین) معروفترین سم کارباماته است که به صورت گسترده حشرات گونه های زیان آور و مفید مانند زنبور عسل و پارازیت ها را از بین می برد. یکی دیگر از این ترکیبات پروپوکسور (بایگون) می باشد که به طور گسترده علیه سوسری ها و سایر آفات خانگی کاربرد دارد. سموم سیستمیک «متومیل» (لانیت)، «آلدیکارب» (تمیک) و «کاربوفوران» (فورادان) نیز از سموم کارباماته هستند.

ترکیبات فورمامیدین: از ویژگی های این ترکیبات آن است که علیه حشرات مقاوم به ترکیبات آلی فسفره و کارباماته موثرند. از انواع این گروه می توان به کارزول وکلردیمفورم اشاره کرد.در حال حاضر استفاده از کلردیمفورم به دلیل    سرطان زایی محدود شده است.

سموم گیاهی: منشاء این سموم از گیاهان است. از انواع این سموم می توان  نیکوتین، روتنون و پیرترین  را نام برد که  در حال حاضر هم کاربرد دارند. پیرترین ها از موثرترین حشره کش های طبیعی و در عین حال از  سالم ترین انواع آن با خاصیت دور کنندکی حشرات می باشند. پیرتروئیدها مشابه مصنوعی پیرترین ها هستند که از نظر شیمیائی با ثبات تر از آنها بوده و برای ماهی ها  و بی مهرگان غیر هدف سمیت دارند.

روغن ها: این ترکیبات سالهاست که نقش مهمی در کنترل حشره هاو کنه ها بویژه شپشک های سپردار و کنه های درختان میوه و درختچه های زینتی دارند. به منظور افزایش کارآیی یک حشره کش آلی مصنوعی می توان آن را به محلول های روغنی اضافه کرد.

_طبقه بندی  قارچ کش ها

   قارچ ها گروهی از عوامل بیماری زای گیاهی هستند که خسارت های زیادی به محصولات کشاورزی وارد می کنند. برای جلوگیری از خسارت و کنترل آنها، از سموم قارچ کش استفاده می شود. قبل ازدهه 1930 میلادی فقط از قارچ کش های گوگردی یا ترکیبات مس برای کنترل بیماری های گیاهی استفاده می شد ولی امروزه قارچ کش ها تنوع زیادی دارند. قارچ کش ها را به دو گروه عمده معدنی و آلی تقسیم می کنند که در زیر به شرح آنها می پردازیم.

الف) قارچ کش های معدنی:

1-     گوگرد و مشتقات آن. گوگرد یکی از ساده ترین و پر استفاده ترین قارچ کش هاست که  علیه سفیدک های پودری به کار می رود. در کشاورزی، گوگرد به یکی از اشکال زیر مصرف می شود:

گل گوگرد:  از بلورهای کوچکی تشکیل شده است.

گوگرد قابل تعلیق:  همان پودر گوگرد است که ماده خیس کننده ای به آن اضافه شده است.

گوگرد میکرونیزه:  همان پودر گوگرد است که نرم شده و ذره های آن از 10 میکرون کوچک تر است.

سولفور 80 درصد (کومولوس اس):  به علت داشتن خاصیت میکرونیزه و تعلیق، می توان آن را در آب حل و در دستگاه سمپاش ریخت.

2-     ترکیبات مس:  مهمترین آنها عبارتند از:

کات کبود (سولفات مس): از این ماده برای ضد  عفونی بذرها استفاده می شود.

محلول بردو: برای کنترل بیماری هایی مانند سفیدک داخلی مو، گموز مرکبات، آنتراکنوز و نیز ضد عفونی زخم در درختان پسته مصرف می شود. محلول بردو از اختلاط آهک ، سولفات مس و آب به دست آمده و آبی رنگ است. در آب غیر محلول و در محیط اسیدی تجزیه می شود.

3-     ترکیبات جیوه : مهمترین ترکیبات معدنی جیوه عبارتند از:

کلرور مرکوریک (سوبلیمه) و کلرور مرکورو (کالومل) و اکسید مرکوریک. از این ترکیبات در گذشته برای ضد  عفونی خاک و بذر استفاده می شد ولی امروزه به جای آنها  از ترکیبات آلی جیوه، استفاده می شود.

4-     جوش شیرین :

سالهاست که جوش شیرین (سدیم بی کربنات) در اروپا به  عنوان یک قارچ کش ملایم از سوی تولید کنندگان رز و کشاورزان ارگانیک استفاده می شود. به تازگی ، متخصصات بیماری های گیاهی دریافته اند که جوش شیرین ضد سفیدک سطحی و بسیاری از بیماری های قارچی گیاهی است. ترکیب جوش شیرین 5/0 درصد و روغن باغبانی یا سوپریوراویل 5/0 درصد بیشترین اثر را نشان می دهد. اکنون، فرآورده جدیدی از جوش شیرین با نام RemedyTM  به عنوان یک آفت کش ساخته شده است. این ماده در بیماریهای سفیدک سطحی، لکه برگی، آنتیاکنوز، لکه سیاه و آلودگی به بوتریتیس موثر است. اضافه کردن جوش شیرین به آبی که شاخه های بریده در آن قرار دارد، برای افزایش طول مدت ماندگاری آنها موثر است.

ب) قارچ کش های آلی: این نوع قارچ کش ها امروزه کاربرد بیشتری دارند و به انواع زیر تقسیم می شوند:

1- ترکیبات آلی جیوه: سرزان و گرانوزان از معروفترین این دسته از سموم هستند. به سبب سمیت عمومی ترکیب های جیوه ای، کاربرد این نوع سموم در برخی از کشورها محدود شده است.

2-مشتقات بنزین: مهمترین مشتقات بنزنی که خاصیت قارچ کشی دارد، P.C.N.B با نام تجاری براسیکول است.

3-دی تیوکاربامات ها: جزء ترکیبات آلی گوگردی هستند. مهمترین مشتقات دی تیوکاربامات، دو نوع سم به نام های «زینب»  (Zineb)و «مانکوزب» هستند.

4-مشتقات آلی نتیروژن : از این ترکیبات می توان سم قارچ کش «کاپتان» را به عنوان نمونه نام برد.

5-مشتقات نیتروفنل ها  : این ترکیبات به عنوان قارچ کش، کنه کش و علف کش در کشاورزی کاربرد دارند، که سم «دینوکاپ» (کاراتان) از جمله آنهاست.

         قارچ کش های سیستمیک: این نوع قارچ کش ها از این نظر اهمیت دارند که وقتی با خاک مخلوط می شوند از طریق ریشه جذب شده و توسط شیره گیاهی به قسمت های مختلف گیاه رفته و گیاه را در طول دوره رشد علیه بیماریهای قارچی محافظت می نمایند.

   سموم «بنلیت» (بنومیل)، «باویستین» (کاربندازیم) و «ویتاواکس» (کاربوکسین) از قارچ کش های سیستمیک محسوب می شوند.

 

- باکتری کش ها

   یکی از موادی که ضد قارچ ها و ضد باکتری ها عمل می کند، ترکیبات مس هستند؛ هرچند سمیت آنها برای بعضی از گیاهان ممکن است ایجاد مشکل کند. در برخی از کشورها آنتی بیوتیک ها (مثل استرپتومایسین) نیز برای کنترل بیماریهایی مانند آتشک درختان میوه دانه دار، به کار می روند. این ماده در بسیاری از کشورها به علت نگرانی از گسترش مقاومت به آنتی بیوتیک در عوامل مولد بیماری در انسان ممنوع شده است.

 

-علف کش ها

      علف کش ها را به دو دسته علف کش های عمومی و علف کش های انتخابی تقسیم می کنند.

      علف کش های عمومی : ترکیباتی هستند که برای کنترل تمام انواع گیاهان به کار می روند و زمانی که در یک مزرعه پاشیده می شوند، همه روئیدنی ها را نابود می کنند، مانند «رانداپ» (گلیفوسیت) و «گراماکسون» (پاراکوات).

علف کش های انتخابی: ترکیباتی هستند که فقط برای کنترل علف هرز خاص مصرف می شوند و اگر با غلظت توصیه شده به کار روند ، هیچ اثر سویی بر گیاهان زراعی ندارند. مانند تو.فور.دی ،  «توک» (نیتروفن) ،  «ماچتی» ( بوتاکلر ) ، «سافیکس»  ( بنزوییل پروپ اتیل ).  علف کش های انتخابی به دو گروه زیر تقسیم می شوند:

   علف کش های موثر روی پهن برگ ها: معمولا از علف کش های هورمونی هستند و فقط روی گیاهان پهن برگ اثر می کنند و باید آنها را در مزارعی که گیاهان اصلی آن از تیره گرامینه است به کار برد. مانند سم «گرانستار».

   علف کش های موثر روی باریک برگ ها : این دسته از علف کش ها بر روی گیاهان پهن برگ اثری ندارند و فقط بر باریک برگ ها موثرند.

تقسیم بندی علف کش ها از نظر تاریخ مصرف آنها :

 برخی از علف کش ها را پیش از کاشت گیاه اصلی مصرف می کنند و «علف کش های پیش کاشت» نام دارند ، مانند «تری فلورالین».  برخی دیگر را باید قبل از رویش علف های هرز در سطح خاک پاشید و معمولا برای طولانی تر شدن اثر، آنها را  با خاک مخلوط می کنند، مانند «سیمازین».  این دسته از علف کش ها را   «علف کش های پیش رویش» می نامند.  برخی دیگر از سموم علف کش را پس از سبز شدن علف های هرز به کار می برند، مانند پاراکوات که به آنها «علف کش های پس رویش» گویند.

   گروهی از علف کش ها خاصیت سیستمیک دارند، مانند سم علف کش «باسفاپون» (دالاپون) که برای علف های هرز گندمیان به کار می رود. این ماده از راه برگ و ریشه جذب می شود و توسط شیره گیاهی به تمام اندام های گیاه می رسد. گروه دیگر آنهایی هستند که فقط روی قسمت تماس با گیاه اثر می کند. این گروه را «علف کش های تماسی» می نامند مانند گامکسان.

_نماتد کش ها

   نماتدکش ها در سطح استفاده جهانی به دو گروه فومیگانت ها و غیر فومیگانت ها تقسیم می شود. فومیگانت ها یا مواد تدخینی، شامل متیل بروماید، اتیلن دی بروماید، مخلوط D-D , DBCP (نماگون) ، ایزوتیوسیانات متیل و کلروپیکرین هستند. این مواد به تمام خلل و فرج خاک نفوذ می کنند.  مواد تدخینی از نظر عملکرد اختصاصی نبوده و تمام پاتوژن­های خاکزی از جمله باکتری­ها، قارچ­ ها، نماتدها و بذور علف­ های هرز را نابود کنند.

   امروزه از نماتد کش های غیر تدخینی بیشتر استفاده می شوند زیرا استفاده از آنها آسان است و به تزریق کننده  یا ابزار خاصی نیاز ندارند. «فنامیفوس» ، «فورات» ، «آلدیکارب» ،«کربوفوران»، «تیونازین» از این دسته اند.

-حلزون کش ها       

   موادی که در کنترل حلزون ها و لیسک ها به کار میروند، به دو گروه زیر تقسیم می شوند: گروه اول به صورت طعمه مسموم استفاده می شوند مانند «متالان جی» (به  صورت طعمه آماده به فروش می رسد) ، «پودر متالدیید» ، «پودر وتابل مزورول» . گروه دوم بصورت محلول پاشی مصرف می شوند مانند سموم «گوزاتیون» و «سوین» (کارباریل).

آفت کش ها به شکل های متفاوت عرضه می شوند که عبارتند از :

-          پودر یا گرد که برای گرد پاشی به کار می روند.

-          پودر«وتابل» که ایجاد «سوسپانسون» می کنند (پودر قابل تعلیق در آب)

-          سمومی که به صورت دانه  یا «گرانول» هستند و برای مصرف داخل خاک به کار می روند.

-          سمومی که به صورت محلول در آب و حلال های هستند.

-          موادی که در آب به صورت ذره های ریز و پایدار یا «امولسیون» در می آیند (مانند ذره های چربی در آب).

-          سمومی که به صورت کپسول های ریز هستند.

-          سمومی که به صورت خمیرند.

-          آفت کش هایی که به صورت «آئروسل» و «تدخینی» هستند.

-          سمومی که به عنوان طعمه مسموم استفاده می شوند.

-          صابون هایی که حشره کش دارند.

-          رنگ هایی که آفت کش دارند.

-          کاغذهایی که حشره کش دارند. 

حشره کش های میکروبی:

   این مواد شامل عوامل زنده میکروبی مانند ویروس ها، باکتری ها، قارچ ها و حتی پروتوزوئرها و نماتدها بوده که  در آفات تولید بیماری می کنند. مثلاً بر اساس ویروس های پلی هیدرال، سموم میکروبی خاصی ساخته اند که در لارو پروانه کرم قوزه ایجاد بیماری می کند. توری سید، باکتان، باکتوسپئین موادی هستند که از کشت سوش های باکتری معروف Bacillus thuringiensis در شرایط مصنوعی بدست می آیند و به صورت پودر یا محلول در حلال های مخصوص عرضه بازار می شوند. آفت کش های میکروبی به دلیل بی خطر بودن برای انسان و دام و نیز انتخابی بودن روی آفات، در سالهای اخیر مورد توجه قرارگرفته اند.

   عوامل زنده میکروبی بطورمحدود ویا گسترده در حشرات ایجاد بیماری می کنند. این ارگانیسم ها درون بدن حشرات تکثیر یافته و سرانجام آنها را از بین می برند.

   تاکنون بیش از 1000میکروارگانیسم بیماری زا در حشرات شناسایی شده اند که در بین آنها 15 گونه نماتد،25  گونه باکتری،200  گونه تک سلولی،20  گونه ویروس وریکتسیا و 750 گونه قارچ وجود دارد.

   کسانی که با سموم آفت کش کار می کنند باید از مشخصات، سمیت احتمالی در انسان، دام و محیط زیست و سایر نکات ایمنی آگاهی کافی داشته باشند. همچنین آگاهی از نوع آفاتی که سم می تواند کنترل کند و نیز اثر بخشی روی گونه غیر هدف ،  ضروری است. در صورت نیاز شناخت روش ها و مواد جایگزین سم برای کنترل آفت اهمیت دارد.

   نکاتی که در مصرف سموم آفت کش باید رعایت شود عبارتند از:

1-لزوم کاربرد مواد شیمیایی بررسی شود.

2-از سمومی استفاده شود که خاصیت انتخابی داشته باشد.

3-موقع مناسب سمپاشی به دقت مشخص گردد.

4-میزان مصرف سموم و نحوه کاربرد آن به دقت معلوم شود (جدول 43).

5-در موقع سمپاشی از مصرف بیهوده سموم، ریزش آن در سطح  زمین و انتشارآن بوسیله باد جلوگیری شود.

6-نوع فرمولاسیون و دوز مصرفی تا اندازه ای به سموم، حالت انتخابی می دهد.

7-موضعی ساختن سمپاشی یک روش مؤثر در تماس سم با آفت می باشد. بطور مثال سمپاشی نواری مزارع و سمپاشی یک طرفه درختان. در سم پاشی های بعدی به ترتیب نوارهای سم پاشی نشده و طرف دیگر درختان سم پاشی می شود.

 

 

جدول 4- اندازه های قطرات کوچک مطلوب آفت کش ها که روی طیفی از آفات هدف استفاده می شود.

ضخامت قطره کوچک (mµ)

آفات هدف

10-50

حشراتی که پرواز می کنند

30-50

حشرات مستقر روی برگ

40-100

برگ درختان

200<

خاک(جلوگیری از راندن)

 

 

تعیین مناسب ترین زمان مبارزه

   به منظور تعیین به موقع مبارزه به یکی از سه روش زیر عمل می توان عمل نمود:

1-استفاده از اوج پرواز حشرات(peak): معمولاً چند روز بعد از ظهور پروانه ها، تخم گذاری انجام و لاروها ظاهر می شوند بنابراین چند روز بعد از به وجود آمدن حداکثر پرواز، می توان مبارزه را شروع کرد.

2- توجه به حالات مختلف رشدی حشره: به طورمثال در مورد کرم سیب، زمانی که به صورت لارو سن اول است، مبارزه را شروع نمود.

3-استفاده از درجه حرارت مؤثر روزانه: درحشرات،  برای اینکه لارو تبدیل به حشره کامل شود، به یک درجه حرارت موثر نیاز است. درجه حرارت را روزانه اندازه می گیرند وبه همین ترتیب در روزهای دیگر، این عمل تکرار می شود و فقط درجات مثبت را با هم جمع می کنند وطبق فرمول زیر، درجه حرارت مؤثر روزانه برای هرحشره بدست می آید.

 

درجه حرارت موثرروزانه= 10 -

                                                                                 درجه حرارت ماکزیمم روزانه + درجه حرارت می نیمم روزانه  


                                                                                                                                2

   عدد10 را آستانه حرارتی می گویند و آن درجه حرارتی است که حشره شروع به رشد می کند.

8-مبارزه تلفیقیIntegrated control

   مبارزه تلفیقی روشهای مختلف مبارزه با آفات را با در نظرگرفتن اکولوژی جمعیت آنها برای افزایش تأثیر مبارزه برآفت با هم مخلوط می نماید. مفهوم محدودتر مبارزه تلفیقی عبارت است از مبارزه عملی با آفات با تلفیق دو روش مبارزه شیمیایی و مبارزه بیولوژیکی. به عبارت دیگر وقتی مبارزه بیولوژیکی نمی تواند مانع ازدیاد جمعیت آفات شود این عمل به وسیله سموم انتخابی انجام می گیرد، بنابراین مبارزه تلفیقی با  قبول آنکه آفت نیز یکی از عوامل بیولوژیکی پیچیده طبیعی است،  اقدام به مبارزه می نماید.

   در این مبارزه از تلفیق روش های مختلف استفاده می شود و به کاربردن یک روش به تنهائی نمی تواند نتیجه رضایت بخشی بدهد بنابراین ممکن است شامل دو روش یا تعداد بیشتری از روشهای مبارزه باشد. البته امکان دارد یکی ازروش ها، الزاماً مبارزه شیمیایی نبوده و تلفیق های مختلفی از روشهای زراعی، مکانیکی، ژنتیکی و غیره باشد.

   استفاده ازمواد شیمیایی انتخابی که سموم تخصصی یا سموم انتخابی نامیده می شوند، فلسفه مبارزه تلفیقی را بوجود آورده است. سموم انتخابی بر فیزیولوژی آفت مورد نظر تاثیر گذاشته و جمعیت آنها را بدون از بین بردن دشمنان طبیعی کم         می نماید.

انواع سمپاشی

   الف-سمپاشی با در نظرگرفتن حساسیت متفاوت حشرات در مراحل مختلف زندگی. حالت های مختلف زندگی دشمنان طبیعی، مقاومت متفاوتی درمقابل یک سم را نشان می دهند.

   ب-سمپاشی با درنظرگرفتن رفتارتغذیه ای دشمنان طبیعی.  مثلاً سمپاشی با سموم سیستمیک برشکارچی های حشرات مکنده تاثیر زیادی دارد.

   ج-سمپاشی با در نظرگرفتن خواص فیزیکی. طرز به کاربردن سموم مثلاً کم کردن مقدارسم مصرفی ممکن است نسبت کمتری ازدشمنان طبیعی را نسبت به تعداد آفت تلف کند به علاوه موجب کم شدن دوام سم می گردد.

   در مبارزه تلفیقی هدف نهایی حفاظت گیاهان است و اهمیت دشمنان طبیعی را در کم کردن جمعیت آفت در نظرگرفته ازآنها  حداکثر استفاده ممکن را برای کم کردن  تعداد آفات  می نماید. مبارزه تلفیقی، از سمپاشی در مواقعی که ضروری باشد برای صرفه جویی در وقت و پول استفاده می نماید به علاوه مبارزه تلفیقی خطر مقاوم شدن حشرات در مقابل سموم و باقیمانده آنها برگیاه را به حداقل می رساند. برای حصول موفقیت در مبارزه تلفیقی با آفات علاوه براحتیاج به معلوماتی از قبیل تعیین حدقابل تحمل خسارت آفت، لازم است بیولوژی آفت، دشمنان طبیعی آنها و شاید تاثیر آفت کش ها بر تغییر اکوسیستم مورد مطالعه قرارگیرد.

عملیات مدیریت تلفیقی آفت

1-ایجاد شبکه مراقبت

2-تعیین آستانه اقتصادی

3-پیشگیری

4-کنترل

   مراقبت یکی از مهمترین عملیات در مدیریت تلفیقی آفت محسوب می شود.گیاهان باید به طورمنظم، هفتگی یا هردوهفته یک بار از نظر آلودگی حشره ای بازدید شوند وتغییرات آنها در بازدیدهای پی در پی بررسی و مراحل زندگی گیاهاز جمله رشد محصول،  مطالعه شود. تعیین زمان مناسب کنترل آفات نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

استفاده ازمراحل مختلف رشدی حشره

1-استفاده ازاوج پرواز حشرات

   دراین روش از تله های استاندار استفاده می شود و زمانی که تله های مزبور حداکثر جمعیت حشره را شکارنمودند، موقع کنترل آن آفت است یا پس ازتعیین اوج پرواز باید مدت تفریخ تخم را هم حساب کرده و زمانی که برآورد می شود50% تخم ها  بازشده اند کنترل می گردد.

2-شمارش آستانه ای {آستانه رشد حشره- متوسط دمای روزانه} DD=∑

متوسط دمای روزانه =حرارت حداقل روزانه+حرارت حداکثر روزانه/ 2

3-استفاده ازحرارت مؤثر روزانه، دما اثر مهمی روی رشد حشرات دارد ازاین رو می توان از میزان حرارت برای پیش بینی ظهور یک مرحله رشدی معین آنها بهره برد.

4-تغییر حشره از حالتی به حالت دیگر: مثلاً تبدیل لارو به شفیره یا شفیره به حشره کامل

 

مدیریت تلفیقی آفاتIntegrated pest management  ( IPM )

   سیستمی پویا و متحرک است که به تدریج با مشخص شدن هریک از عوامل مؤثر برآن سیستم نیز دائماً تغییر می یابد.گروهی IPM را مدیریت هوشیارانه مصرف آفت کش ها می دانند و گروهی دیگر آن را روش های جدید کنترل آفات معرفی می کنند.

   سیستم IPM دارای چهار رکن واصل است:

1-اصل اقتصادی

2-اصل طبیعی و اکولوژیک

3-اصل استراتژی (راهبردها) یعنی آگاهی از اندازه و نوسانات دوره ای و تغییرات جمعیت آفات

4-اصل تاکتیک(راهکارها)، این روش ها در سقف هرم IPM قرار دارند که شامل نحوه اجرایی کلیه روش های کنترل می باشد یعنی اجرای روش های زراعی، هورمونی، فرومونی، بیولوژیک، شیمیایی، ژنتیکی و غیره

   یکی از نقاط قوت IPM ، استفاده تلفیقی و سازگار از روش های مختلف کنترل است. بعضی از پژوهشگران می خواهند در کنترل یک آفت ویژه، متخصص شوند که این تخصص هیچ ربطی با کنترل دیگر آفات ندارد.

IPM    تفکری علمی است که در آن از روش های سازگار با هم، جهت کنترل آفات مختلف و برداشت مطلوب محصول استفاده می شود.

استراتژی یا اعمال مدیریت تلفیقی آفات

   تلفیق اجرای عملیات به زراعی و روش های مبارزه با آفات، اعمال مدیریت تلفیقی آفات را تشکیل می دهند درواقع به کاربردن به موقع اصل اول (شناخت اکوسیستم) و اصل دوم (روشهای مبارزه)کنترل انبوهی آفات، مدیریت تلفیقی آفات را تشکیل می دهد(جدول5). اصل سوم بیشتر مبتنی بر برنامه ریزی جهت مدیریت انبوهی آفات است. این استراتژی می تواند خیلی ساده باشد و یا ممکن است به صورت تنظیم مدل های ریاضی و کامپیوتری که روی برنامه های مشخصی تدوین گردیده، جمعیت آفات را ارزیابی کند. این ارزیابی ممکن است هفتگی، ماهانه، یا سالانه باشد. برنامه های کامپیوتری بر اساس تجزیه و تحلیل سیستمها، مطالعات جدول زندگی و مدل سازی ریاضی طراحی شده اند. از لحاظ نظری، اگر علل تغییر جمعیت را کاملاً بشناسیم، دینامیک(پویایی) جمعیت ها را می توانیم همراه با اثرهرنوع متغیرغیرزنده،  مثل هوا، مدل سازی کنیم چون اثر هرگونه عمل یا عملیات کنترل آفت را نیز می توان مدل سازی کرد، پس تمام سیستم را برای بیشترین استفاده مدیریت نمود. مدل هایی مثل(PETE) The Promotion Expect Temporal Evaluation  (نظام پیش بینی ترویجی تقویم زمانی) می توانند برآورد هزینه ها و فایده های کنترل را برای تصمیم گیری درباره جایگزینی روش کنترل با توجه به بلندمدت و کوتاه مدت بودن، دربرداشته باشند و درنهایت اینکه این برنامه ریزی ها، ثابت نیست و تحت شرایطی متغیر می باشد.

جدول 5-ترکیب تئوریک یک سیستم عمومی در مدیریت تلفیقی آفات

الف

انتخاب محل:

اجتناب از درخت ضعیف و توجه به تاریخ و زراعت های قبلی

انتخاب گونه های درخت و صفات جنسی،توجه به طول عمر مفید و اقتصادی بودن

انتخاب مکان، توجه به نزدیکی پایداری قدیمی تر و نشو و نمای طبیعی

انتخاب پرورشی در جنگل،توجه به مخلوط شدن با تک کشتی،مقاومت به سایه،توسعه یافتن

ب

معرفی فهرست مهم آفات وبیماریهای بومی محل،توجه به تاریخچه و مسائل آنها

تحقیق درباره بیولوژی و اکولوژی گونه های اصلی آفات و بیماری ها که اختصاصاً با گیاه میزبان وابستگی دارند

معرفی فهرست مهم دشمنان طبیعی درمحل(عوامل بیماری زا، شکارگرها و انگل ها)

ج

تصمیم درمورد عامل بالقوه و بالفعل بودن آفات مهم درروی محصول و تعیین آستانه زیان اقتصادی

آگاهی از سطوح آفت در مدت آسیب پذیری دوره رشدونمو، وابستگی آن به آستانه زیان اقتصادی

د

مراعات اصول بهداشتی درکنترل اکولوژیکی،محل نگهداری و مراقبت، استقرار یافتن

کنترل بیولوژیکی انگل ها شکارگرها عوامل بیماری زا

کنترل شیمیایی حشره کش ها تنظیم کننده های رشدفرومون ها

 

ردیف الف و ب- فاکتورهای جلوگیری کننده کامل.

ردیف ج- به کاربردن آگاهی و پیش بینی.

ردیف د- استراتژی های پوششی کنترل که قادراست از شکست یا آگاهی آشکار از خطرات زیاد جلوگیری کند.

 

   منظور از سیستم مدیریت آفات، اجرای روش های متفاوت در زمان واحدی نبوده ، بلکه این روش ها ممکن است در فصول مختلف سال انجام گیرند. 

در پایان توصیه هایی برای اجرای یک برنامه موفق مدیریت تلفیقی آفات به شرح ذیل ارائه می گردد:

1-     شناخت فنولوژی گیاه یا منبع.

2-     مشخص نمودن آفات کلیدی،آگاهی از زیست شناسی و تشخیص نوع خسارت های وارده.

3-     شناسایی و ملحوظ داشتن عوامل اصلی محیط زیستی که برروی آفات بالفعل و بالقوه اکوسیستم تأثیر(مطلوب یا نامطلوب)دارند.

4-     توجه به مفاهیم، متدها و موادی که به طور مجزا و توام با هم به سرکوب مداوم و کاهش گونه های زیان آور بالفعل و بالقوه کمک می نمایند.

5-     برنامه ریزی باید طوری صورت گیرد که انعطاف پذیری لازم برای انجام تغییرات را داشته باشد.

6-     پیشی گرفتن بر حوادث پیش بینی نشده، متوقع بودن بر عدم موفقیت گذرا، با  احتیاط حرکت کردن، آگاهی مداوم از پیچیدگی های اکوسیستم منبع و تغییرات آنها.

7-     جستجوی نقاط ضعف چرخه زندگی گونه های زیان آور کلیدی و اجرای عملیات کنترل آنها  و اجتناب از اعمال گسترده آنها در اکوسیستم منبع.

8-     توجه به شیوه هایی که عوامل تلفات زیستی و غیرزیستی مشخص کننده اکوسیستم را حفاظت، تکمیل و یا تقویت می نماید.

9-     اهتمام در متنوع ترکردن  چنانچه مقدور باشد.

      10    -اصرار بر امکان بررسی های فنی در برنامه ها، ازجمله پیش آگاهی.

منابع

1ـ اسماعیلي، مرتضي، ميركريمي، اسداله و آزمايش‌فرد، پروانه، 1370. حشره شناسي كشاورزي، انتشارات دانشگاه تهران، شماره 2073.

2ـ تلحوك، عبدالمنعم، 1356. حشرات و كنه‌هاي زيان‌آور محصولات كشاورزي در خاور ميانه، انتشارات دانشگاه جندي شاپور، نشريه شماره 28/106.

3ـ ديوسالار مهاجر، اردشير، 1377. دستورالعمل شناخت روش‌هاي غيرشيميايي كنترل آفات و بيماري‌هاي گياهي، سازمان پاركها و فضاي سبز شهر تهران.

4ـ رادنيا، حسين، 1379. آن سوي بهار خاموش، مديريت تلفيقي آفات و ايمني مواد شيميايي، نشرآموزش كشاورزي، سازمان تحقيقات، آموزش و ترويج كشاورزي، وزارت جهادكشاورزي.

5ـ رادنيا، حسين، 1392، مديريت تلفيقي آفات و یماری های گیاهی، موسسه آموزش عالی علمی کاربردی وزارت جهاد کشاورزی.

6ـ رسوليان، غلامرضا، 1379. پلي‌كپي اصول مبارزه با آفات، گروه گياهپزشكي، دانشكده كشاورزي دانشگاه تهران.

7ـ زمردي، عظيم، 1370. بهداشت گياهان و فرآورده‌هاي كشاورزي،‌انتشارات ديبا، تهران.

8ـ طالبي چايچي، پرويز، خرمشاهي، احمد، 1373. شناختي بر مديريت تلفيقي آفات، انتشارات عميدي، تبريز.

9ـ كميلي بيرجندي، عزيزاله، دامادزاده، محمود، 1364. مبارزه با آفات و رابطه آن با محيط‌زيست، مركز نشر دانشگاهي، تهران.

10ـ بهداد، ابراهیم، 1381. حشره شناسی مقدماتی و آفات مهم گیاهی ایران. نشر یادبود، اصفهان.

 

11. Bosch, van den and Flint, Marylouise ,1949. Introduction to integrated pest management, pp. 283- 289.

12. Kilgore, w. and R.L. Dout, 1967. Pest control, Biological, Physical and selected chemical methods. London, Academic press.

13. Menn, J.J., Raina, A.K. and Edwards, J.P.  1989. Juvenoids and neuropeptides as insect British crop protection council, Farnham, PP. 87-106.

14. Rabb, R.L., 1970. Introduction to the conference. In concepts of pest management. North Carolina state Univ., Raleigh.

15. Speight, R., M.D. Hunter and A.D. watt, 1999. Ecology of Insects concepts and Applications. pp. 248-287.

تاريخ انتشار:1395/7/27
تعداد بازديد:960
  نظرات

براي اشتراک (subscribe) شما بايد يک کاربر ثبت شده باشيد. Skip Navigation Links.

نظرات شما

نشانی ساختمان مرکزی:
تهران، میدان آرژانتین، خیابان بیهقی، شماره 32
 کد پستی: 1513845411
تلفن: 88735071  - 88735074  
نمابر: 88735070
صندوق پستی:  4658 - 15148
نشانی پست الکترونیک:
 info.parks@tehran.ir