جستجو
Menu
مرکز کارآموزی جنگلداری شهری، حومه شهری و فضای سبز

بسمه تعالی

مقدمه

در جهان کشورهای فراوانی وجود دارند که امروز، بنا به مجموعه ای از دلایل نظیر شرایط اقلیمی، موقعیت طبیعی یا ویژگیهای اقتصادی- اجتماعی از سهم بسیار اندکی از جنگل برخوردار هستند و میزان موجودی جنگل در آنها عموما از ده درصد سطح کشور کمتر است که از آنها با اصطلاح کشورهای با پوشش کم جنگلLFCCs یاد می ­شود. با این حال نقش و ارزش حیاتی این منابع سبب گردیده تا این کشورها مورد توجه ویژه­ قرار گیرند.

از جمله ویژگی­ های بارز این کشورها ارتباط تنگاتنگ بین جنگل، فضاهای سبز، جنگل کاری­های شهری و مسایل ناشی از توسعه شهرها و مناطق مسکونی و صنعتی است. به همان میزان که توسعه مناطق شهری و صنعتی می ­تواند اراضی شهری و منابع جنگلی را تهدید و تخریب نماید در مقابل توسعه فضاهای سبز و گسترش جنگل کاری ها در اراضی شهری و حواشی آن می­ تواند نقش بارز و چشمگیری در بهبود شاخص­ های جنگل در کشورهای با پوشش کم جنگل داشته باشد.

اولین کارگاه آموزشی کشورهای با پوشش کم جنگل با هدف بررسی و تبیین نقش جنگل های دست کاشت، درختان خارج از جنگل، جنگل داری شهری و حومه شهری، فضای سبز و مدیریت پایدار جنگل در کشورهای با پوشش کم جنگل آبان ماه 1381 و دومین کارگاه آموزشی با توجه ویژه به موضوع آمایش سرزمین و جنگلداری شهری جنبه­ های اقتصادی، اجتماعی، اکولوژیکی و فنی جنگل ها، درختان و فضاهای سبز از 16 تا 19 تیرماه 1382 با مشارکت نمایندگان سازمانهای بین­ المللی ذیربط و حضور کشورهای عضو در تهران برگزار گردید. در بیانیه پایانی این نشست به ضرورت ایجاد یک مرکز آموزشی و کارآموزی منطقه ای به عنوان بازوی اجرایی دبیرخانه LFCCs تأکید و تشکیل آن در سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران پیشنهاد گردید که مورد تصویب قرار گرفت. این مرکز وظیفه آموزش کارشناسان و افراد کارآمد را در زمینه درختان، جنگل داری شهری، پارکها و فضای سبز و ارایه خدمات مربوطه به 71 کشور عضو را عهده ­دار است. گزارش حاضر به ارایه یک چارچوب برای فعالیت­ های این مرکز اختصاص دارد تا پس از کسب نظرات و اصلاح آن به صورت نهایی تدوین گردد.

ذکر این نکته ضرورت دارد که عملا حیطه فعالیت­ های مرکز کارآموزی و آموزشی منطقه ­ای فضای سبز می­ باید بر محور فعالیت­ های فراملی متمرکز گردد، اما انجام اقداماتی در جهت اجرای برنامه­ های ملی از یک سو امکان کسب تجربه و ارتقاء توانمندی مرکز را جهت اقدامان فراملی میسر ساخته و از طرف دیگر این فرصت را فراهم می ­سازد تا از طریق ارایه آموزش­های لازم امکان توانمندسازی واحدهای دست­ اندرکار در امور فضای سبز و جنگل داری شهری میسر گردد.

  

سابقه

از زمان برگزاری کنفرانس ریو و اجلاس سران، جنگل­ ها توجه ویژه جامعه جهانی را به خود جلب نمود و وضعیت جنگل­ ها از محورهای اصلی مباحث گردید، به ویژه کشورهای با پوشش کم جنگل که کمتر از 10% مساحت شان را اراضی جنگلی تشکیل می­ دهند و غالبا" کشورهای در حال توسعه هستند.

در سال 1995 در مباحث کمیسیون توسعه پایدار در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک، هیئت جمهوری اسلامی ایران برای نخستین بار مفهوم کشورهای در حال توسعه با پوشش کم جنگل را مطرح نمود که در دستور کار هیئت بین­ الدول جنگل ([ii]IPF) نیز گنجانیده شد. پس از تشکیل مجمع بین­ الدول جنگل [iii]IFF)) در سال 1998 متنی تحت عنوان سند رسمی اجلاس دوم مجمع بین­ الدول جنگل [iv]  به ثبت رسید و در پی آن اجلاس کاشناسی بین المللی مربوطه از دوازدهم تا شانزدهم مهرماه 1378 با حضور نمایندگان 39 کشور و 6 سازمان جهانی در تهران برگزار گردید. در پایان اجلاس پیشنهاد گردید تا موضوع "فرآیند تهران [v] به عنوان فرآیندی نو به منظور توجه جدی به معضلات و نیازهای مشترک این کشورها تشکیل گردد. متعاقب این موضوع در جلسات مجمع بین ­الدول جنگل و مجمع جنگل ملل متحد [vi] در دستور کار قرار گرفت و در همایش­ های زیست­ محیطی پس از آن به ویژه در اجلاس سران زمین [vii] (ژوهانسبورگ) به طور جدی مطرح گردید.

اولین کارگاه آموزشی کشورهای با پوشش کم جنگل با عنوان نقش جنگل های دست کاشت، درختان خارج از جنگل، جنگل داری شهری و حومه شهری، فضای سبز و مدیریت پایدار جنگل در کشورهای با پوشش کم جنگل از 9 تا 16 آبان ماه 1381 در تهران برگزار گردید.

با عنایت به اهمیت و نقش جنگل داری شهری و حومه شهری در کشورهای با پوشش کم جنگل پیشنهاد میزبانی کارگاه آموزشی بعدی با این موضوع، توسط چندین کشور عضو مطرح گردید که با توجه به شناخت مسئولان سازمان خواربار و کشاورزی جهانی از توانمندی های شهرداری تهران و سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران [viii] مقرر گردید این کارگاه آموزشی با میزبانی این سازمان و با همکاری دبیرخانه کشورهای با پوشش کم جنگل و سازمان خواربار و کشاورزی جهانی [ix] از 16 تا 19 تیرماه 1382 در تهران با حضور نمایندگان سازمان های جهانی و کشورهای عضو برگزار گردد (کادر 1).

موضوعات اصلی مورد بحث در این کارگاه آموزشی عبارت بودند از: 1- طراحی آمایش سرزمین و سیاست­گذاری، 2- جنبه­های اقتصادی، اجتماعی و اکولوژیکی جنگلداری شهری، 3 جنبه های فنی (مدیریت جنگل­ ها، درختان و فضای سبز شهری). در پایان این کارگاه آموزشی شرکت­ کنندگان به عنوان یکی از فعالیت­ های در اولویت، قطعنامه­ ای مبنی بر احداث یک مرکز آموزشی و کارآموزی منطقه­ ای به عنوان بازوی اجرایی دبیرخانه پروسه تهران برای کشورهای LFC را در سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران پیشنهاد و تصویب نمودند. این مرکز وظیفه آموزش متخصصین و افراد کارآمد در زمینه درختان، جنگل داری شهری و حومه شهری، پارکهای شهری و فضاهای سبز، ارائه خدمات به 71 کشور عضو با پوشش کم جنگل و برنامه ­ریزی برای کارگاه ­های آموزشی دیگر را بر عهده گرفت. مرکز کارآموزی مذکور، دوره­های آموزشی را در کشور ایران و سایر کشورهای عضو بنا به درخواست (در سطح ملی و بین­المللی) برگزار خواهد نمود. همچنین کشورهای با پوشش کم جنگل قادرند از طریق پروژه­ های همکاری فنی بین کشورهای در حال توسعه از تجربیات سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران استفاده نمایند.

مرکز کارآموزی و آموزشی جنگلداری شهری، حومه شهری و فضای سبز، کشورهای با پوشش کم جنگل در پارک گفتگو در سال 1382 دایر گردید. برنامه کاری این مرکز شامل: آموزش  (دوره­ ها و کارگاه ­های آموزشی، سفرهای مطالعاتی)، مشاوره، همکاری بین کشورهای در حال توسعه، صلاح ­اندیشی، مشارکت مردمی، اطلاع­ رسانی، نشر و توزیع اطلاعات، دستورالعمل، بروشور، کتاب­های تخصصی فضای سبز، شبکه اطلاعاتی، مطالعه و تحقیق و اجرای پروژه­ های تحقیقاتی در مقیاس بزرگ، پایگاهی و منطقه ­ای (با همکاری یک یا چند کشور عضو بنا به درخواست و نیاز) می ­باشد.

بیان الزامات و ضرورت­ های حاصله از بحث­ ها و دستاوردها  برای پوشش جنگلی کشور ایران

1-       توسعه و گسترش هرچه بیشتر جنگل کاری­ها به دلیل اهمیت اجتماعی- اقتصادی، به ویژه نقش مهم اکولوژیکی و زیست ­محیطی آنها

2-       برنامه ­ریزی به منظور جنگل داری و حفظ منابع جنگلی

3-       سیاست گذاریهای آگاهانه جنگل داری در استفاده بهینه از جنگل ها و بهره ­برداری­ های انرژی، سوخت، مواد غذایی در روستاها

4-       توجه جدی به جنبه ­های محیط ­زیستی جنگل در کشور، از قبیل حفاظت حوزه ­های آبخیز، منابع آبی، تنوع زیستی و حفظ چشم­اندازهای طبیعی

5-       همکاری و اتحاد کشور ایران با سایر کشورها، به منظور یکپارچگی و اتخاذ معیارها و ضوابط جنگلداری پایدار کشورهای توسعه­یافته

6-       تدوین قوانین محکم و شفاف به منظور جلوگیری از هر گونه فعالیتی که در عملکردهای حفاظتی جنگل ها اختلال ایجاد می­ نماید

7-       اتخاذ شیوه ­هایی به منظور مدیریت پایدار جنگل با اتکاء به معیارها و شاخص­های علم جنگل داری

8-       طراحی برخی سایت های جنگلی و بهره­ گیری از فضاها به منظور استفاده بهینه مردم از پوشش جنگلی طبیعی (تفرج گسترده)

9-       ارزیابی اقتصادی و اکولوژیکی درختان شهری، حومه شهری و جنگلها بر اساس معیارهای مشخص و مقایسه با کشورهای توسعه­یافته و تلاش برای دستیابی به یک حد استاندارد

10-    تلاش و رایزنی به منظور همکاری بخش­های دولتی و خصوصی در حفاظت از جنگلها

11-    تلاش به منظور دستیابی به فهم مشترک از مفاهیم بین­ المللی، اصلاحات، تعاریف و معیارها و شاخص­ های حفاظت، توسعه و مدیریت پایدار  جنگل

12-    ایجاد سیستم­ های اطلاعاتی مناسب و ارتباط بین مردم و گرایش­ های مختلف جنگل (جنگل کاری، جنگل داری، سیاست جنگل، مدیریت جنگل، آمایش و ...)

13-    تدوین برنامه ­های ظرفیت ­سازی در سطح ملی و منظقه ­ای جهت تقویت همکاری های مؤثر حفظ، توسعه و مدیریت جنگل در داخل کشور

14-    یافتن نقاط مشترک، ضعف و قوت کشورهای با پوشش کم جنگل و برجسته نمودن نیازها و ملزومات و اتخاذ راهکارهایی به منظور رفع مشکلات جنگل های داخل کشور

15-    حفظ موقعیت بین­ المللی دبیرخانه فرآیند تهران و مرکز کارآموزی و آموزشی کشورهای با پوشش کم جنگل، با انجام وظایف محوله و تقویت زمینه­ های ارتباطی با کشورهای عضو، به منظور تسهیل حرکت و کوتاه نمودن مسیرهای ناپیموده با استفاده از تجارب سایر کشورها  





رئوس برنامه­ های مرکز کارآموزی و آموزشی جنگلداری شهری، حومه شهری و فضاهای سبز

کشورهای با پوشش کم جنگل را عموما سرزمین­ هایی تشکیل می­ دهند که به لحاظ شرایط اقلیمی و ویژگیهای زیست­ محیطی برخوردار از منابع جنگلی طبیعی غنی نیستند و از این نظر با کمبود منابع جنگلی و زیست­ گاهی مواجه هستند، از طرف دیگر در بسیاری از این کشورها فعالیت­ های عمران و توسعه، افزایش جمعیت و ظهور تحولاتی در ایجاد شهرهای جدید و یا گسترش شهرهای قدیمی سبب گردیده تا موضوع پرداختن به فضاهای سبز شهری به شدت مورد توجه و اقبال برنامه­ ریزان قرار گیرد و در این رهگذر حسب امکانات مالی، فنی و میزان علایق و سلایق متخصصان، انواع و اقسامی از پروژه­ های مرتبط با فضاهای سبز شهری و جنگل داری­های شهری صورت گیرد. بررسی­ ها نشان می­دهد که در اجرای این پروژه ­ها مشکلات زیادی مشهود است، قسمتی از این مشکلات ناشی از عدم رعایت ضوابط و معیارهای دقیق در طراحی و انتخاب گونه و بخشی دیگر مربوط به نحوه مدیریت و نگهداری و بهسازی این منابع است. عینا چنین وضعی را می­توان در سطح ملی مشاهده نمود. بدون تردید از طریق ارتقاء سطح دانش و آگاهی دست­اندرکاران برنامه ­های فضای سبز و ارایه آموزش­های لازم به آنها می ­توان شرایط را جهت ایجاد یک فضای سبز ماندگار و پایدار که در عین حال بتواند حسب مورد جواب گوی نیازهای جوامع شهری نیز باشد را به وجود آورد. بنابراین رئوس برنامه ­های مرکز کارآموزی و آموزشی جنگلداری شهری، حومه شهری و فضاهای سبز در دو سطح ملی و فراملی ارایه می­گردد. عملا اقداماتی که در سطح ملی صورت می­ گیرد شرایط و شواهد را برای پرداختن و گسترش فعالیت­های فراملی کاملا میسر خواهد ساخت. هر چند برنامه­ های در سطح ملی خود بسیار ارزش مند و اثرگذار هستند.   

حوزه فعالیت­ های مرکز کارآموزی و آموزشی جنگل داری شهری، حومه شهری و فضاهای سبز برای کشورهای LFC

برنامه­ های این مرکز از دو منظر قابل توجه است:

-         فعالیت­ های داخلی

-         فعالیت­ های خارجی

 

الف: فعالیت­های داخلی

از منظر داخلی رئوس فعالیت­ها عبارتند از:

1-    آموزش

تدوین یک برنامه آموزشی برای ارایه خدمات به گروه­ های هدف:

1-1-          کادر فنی و دست­ اندرکاران فضای سبز شهر تهران  

           2-1-          کادر فنی فضای سبز در کشور (با همکاری و هماهنگی سازمان شهرداری­ ها و دهیاری ­های کشور و وزارت کشور)

 

2- ترویج و آموزش­ های همگانی و فراگیر

تدوین برنامه­ های ترویج و آموزش­های فراگیر در:

2-1-     حوزه فضای سبز شهر تهران 

2-1-1-   برنامه ­های ترویج شفاهی و دیداری شنیداری

2-1-2-   برنامه ­های ترویج مکتوب، چاپ و نشر کتب، نشریات و ...

2-1-3-   معرفی امکانات و ظرفیت­ های موجود در امر توسعه و گسترش فضای سبز

2-1-4-   ایجاد بانک اطلاعات متخصصان فضای سبز (حقیقی و حقوقی)

2-1-5-   ایجاد سایت ویژه و ارتباط با سایت­ ها و مراکز اطلاع­ رسانی مرتبط

2-1-6-   تدوین دستورالعمل­ های فنی و اجرایی با همکاری نهادهای ذیربط

2-1-7-   کلینیک ­های گل و گیاه

-         مستقر در پارکها و بوستانها

-         مجازی با امکان پاسخگویی از طریق شبکه

2-1-8-   بازارچه محلی و مردمی گل و گیاه

2-1-9-   بسترسازی جهت تبادل بذر و قلمه

2-1-10-     ایجاد یک سایت با امکانات دسترسی به تمامی کتب، نشریات و دستورالعمل­ های سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران و سایر منابع قابل دسترس

2-1-11-     مشارکت در برگزاری جشنواره گل و گیاه

2-1-12-     مشارکت در برگزاری همایش­ ها و سمینارهای فضای سبز

 

3-             تحقیق

3-1-          نظرسنجی در مورد نیازهای تحقیقاتی

3-2-          شناخت و معرفی امکانات واحدهای پژوهشی

3-3-          شناخت و معرفی طرح­های پژوهشی در دست اجرا

3-4-          شناخت و معرفی طرح­های پژوهشی برنامه ­ریزی شده

3-5-          هماهنگی بین واحدهای پژوهشی ذیربط در فضای سبز

3-6-          معرفی محققان و مدرسان و اساتید فضای سبز

3-7-          تعریف نحوه همکاری و ایجاد انگیزه برای مطالعات و تحقیقات فضای سبز

3-8-          بسترسازی جهت حمایت از مطالعات و تحقیقات مرتبط با فضای سبز

ب: فعالیت­های خارجی

1-       برنامه­ ریزی در سطوح منطقه ­ای (چند کشور)

2-       برنامه ریزی در سطوح فرامنطقه ­ای (چندین کشور)

اهم فعالیت های مرکز کارآموزی و آموزشی جنگلداری شهری، حومه شهری و فضاهای سبز

-      چاپ و انتشار بروشور نگاهی اجمالی بر مرکز کارآموزی و آموزشی جنگلداری شهری، حومه شهری و فضاهای سبز به دو زبان فارسی و انگلیسی و پخش آن در سطح کشور و جلسات بین المللی از جمله  UNFFبا هدف معرفی مرکز در دو سطح ملی و بین المللی

-      چاپ و انتشار بروشور نگاهی اجمالی بر سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران به عنوان پشتیبان مرکز کارآموزی و آموزشی جنگلداری شهری، حومه شهری و فضای سبز به دو زبان فارسی و انگلیسی و پخش آن در سطح کشور و جلسات بین المللی از جمله UNFF با هدف معرفی این سازمان در دو سطح ملی و بین المللی

-      چاپ خلاصه سخنرانی های کارگاه آموزشی جنگلداری شهری، حومه شهری و فضای سبز، تهران، 1382 به دو زبان فارسی و انگلیسی و پخش آن در سطح کشور

-      چاپ خلاصه سخنرانی های کارگاه آموزشی جنگلداری شهری، حومه شهری و فضای سبز، تهران، 1382 به دو زبان فارسی و انگلیسی و پخش آن در سطح کشور

-      معرفی مرکز در دو سطح محلی و ملی در بیست و دو منطقه شهرداری تهران و 30 استان کشور

  •  برگزاری کارگاه آموزشی در محل پارک شهر تهران به منظور معرفی مرکز در سطح مناطق بیست و دوگانه شهرداری تهران
  •  برنامه ریزی به منظور تشکیل هسته های شبکه های استانی مرتبط با مرکز جهت انجام هماهنگی های لازم و تسهیل تعاملات و تبادل اطلاعات
  • عوت از نماینده عالی رتبه FAO (آقای پاپ کنه (Pope Kone))جهت بازدید از فعالیت ها و روند پیشرفت کار در سال 1385
  • برگزاری دو دوره آموزشی و تبادل نظر برای اعضای معرفی شده از شبکه های استانی
  • برنامه ریزی به منظور تشکیل بانک اطلاعاتی در جهت ایجاد یک طرح پایلوت به منظور جمع بندی و تحلیل مشکلات و تنگناهای موجود و تعمیم طرح در سطح کشورهای عضو
  • نظرسنجی و استخراج آراء و عقاید دست اندرکاران فضای سبز به تفکیک استانها جهت تعریف فعالیتهای اجرایی متناسب با هر استان
  • ارائه مشاوره های فنی و جوابگویی به مسائل موردی استان های کشور

 

تجارب، فعالیت ها و تحلیل امکانات و پتانسیلهای مرکز

-      امکان ارائه راهنمایی و مشاوره

-       امکان ارائه آموزش

-      امکان مشارکت در فعالیت های پژوهشی

-      امکان ایجاد بانک اطلاعاتی

-      امکان ایجاد ارتباطات بین اعضای فراملی و ملی از طریق شبکه

-      امکان معرفی ظرفیت های هر یک از اعضا اعم از دولتی یا بخش خصوصی

-      آگاهی از درخواست ها، نیازها و یافته های اعضا

-      بسترسازی به مظور جلب مشارکت نهادینه مردمی در امور فضای سبز
-      ایجاد تعامل بین مراکز آموزشی، پژوهشی، اجرایی و برنامه ریزی

               


[i] LFCCs: Low Forest Cover Countries

[ii] IPF: International Panel on Forest

[iii] IFF: Internatinal Forum on Forest

[iv] (IFF2)

[v] TP: Tehran Process

[vi] UNFF: United Forum on Forest

[vii] Earth Summit

[viii] TPGSO: Tehran Parks and Green Space Organization

[ix] FAO

نظرات شما

نشانی ساختمان مرکزی:
تهران، میدان آرژانتین، خیابان بیهقی، شماره 32
 کد پستی: 1513845411
تلفن: 88735071  - 88735074  
نمابر: 88735070
صندوق پستی:  4658 - 15148
نشانی پست الکترونیک:
 info.parks@tehran.ir